|

فرار از مرگ زني در ميانه دهه شصت

شرق: «پياده» عنوان تازه‌ترين كتاب بلقيس سليماني است كه مدتي پيش در نشر چشمه منتشر شد. «پياده» داستاني است كه در دهه شصت مي‌گذرد و شخصيت محوري‌اش هم زني است كه به‌همراه شوهرش از روستايي در كرمان به تهران آمده‌اند. شوهر زن در تهران به زندان مي‌افتد و زنِ جوان با بچه‌اي در شكم در شهري كه هيچ شناختي از آن ندارد تنها مي‌ماند. «پياده» حكايت زني تنهاست كه هيچ‌چيزي از جغرافياي شهري كه در آن زندگي مي‌كند نمي‌داند و از آن بدتر از بحران‌هاي سياسي و اجتماعي تهرانِ آن دوران هم هيچ اطلاعي ندارد: «اين شهر را دوست ندارد. اين كوچه‌ها، اين مردم را دوست ندارد. چهار روز است ناخوش است، چهار روز است تنها و بي‌كس است، يكي نيامده بپرسد مرده‌اي يا زنده. اينجا ديگر كجاست؟ اگر گوران بود، حالا كل محله تاج‌احمدي‌ها به عيادتش آمده بودند، دلداري‌اش داده بودند، برايش دلسوزي كرده بودند». زن از قواعد و مختصات شهر سر درنمي‌آورد و حتي نمي‌داند از كجا و چگونه مي‌تواند تلفن بزند. او اسير شرايطي شده كه خودش نقشي در پيش‌آمدنشان نداشته و هرچه مي‌گذرد، شرايطش بحراني‌تر هم مي‌شود. او در دل تهران تنها مانده و حتي خانواده‌اش هم پذيرايش نيستند. در بخشي از توضيحات پشت جلد كتاب آمده: «زني باردار در تهران سال‌هاي دهه شصت كه گرسنه و رانده شده تصميم مي‌گيرد به زنده‌ماندن... سليماني رئاليسم تلخ و قصه‌گو را در اين ميان به شكلي متفاوت اجرا مي‌كند. تنهايي قهرمان و فضاي جبرآلودي كه پيرامونش وجود دارد، تمام جهانش را دربر مي‌گيرد و دست‌آخر نيز اتفاقاتي رخ مي‌دهند غيرمنتظره. پياده رماني است كه مخاطب را وادار مي‌كند كه آن را بخواند و شاهد رنج باشد و البته ميل به زيستن، در شرايطي كه همه‌چيز براي مردن مهياست». راوي «پياده» داناي كل محدود است و در اين رمان با زني روبه‌رو هستيم كه توانايي روبه‌روشدن با گرفتاري‌هاي زندگي‌اش را ندارد، اما در اوج ناتواني مي‌خواهد كه خودش را نجات دهد و زنده بماند. در بخشي از كتاب مي‌خوانيم: «خورشيد به خون نشسته. دل او هم پر از خون است. قلبش شكسته. گوراني‌ها قلبش را شكسته‌اند. خورشيد مي‌رود كه در دل كوير پنهان شود. او هم مي‌رود تهران تا خودش را گم‌وگور كند. از گوران گريخته، از كرمان هم مي‌گريزد. بايد تا مي‌تواند خودش را از خويش و آشنا پنهان كند. هرچه مي‌كشد از همين‌هاست كه قديمي‌ها گفته‌اند گوشتت را بخورند، استخوانت را بيرون نمي‌اندازند. حتم مردم قديم اين‌طور بوده‌اند، وگرنه او كه اگر شبانه از گوران فرار نكرده بود، خانواده كرامت و خانواده خودش وسط گوران سنگسارش مي‌كردند». رازهاي مدفون «استخوان» عنوان رماني است از علي‌اكبر حيدري كه به‌تازگي در نشر چشمه منتشر شده است. «استخوان» با كابوس و صداي گريه و جاي خالي تفنگ و فرار آغاز مي‌شود و همين تصوير ابتدايي كتاب مقدمه‌اي است براي هراس و خشونت پنهاني كه در تمام داستان حضور دارد:‌ «كاوه چشم باز كرد. سقف برايش ناآشنا بود. چشم هم گذاشت و دوباره باز كرد. يادش آمد كجاست، اما خواب بد انگار به لحظه‌اي گم شد. هرچه فكر كرد، چيزي از خواب يادش نيامد. چيزهاي واقعي زود جاي رؤيا را مي‌گيرند. يكي از تيرخرماهاي سقف شكم داده بود. دست كشيد به گَل و گردنش؛ خيسِ خيس بود. صداي گريه مي‌آمد. دست دراز كرد و كاسه سفالي را از بالاي متكا برداشت؛ آبش گرم شده بود. بايد مي‌رفت پايين پي صبحانه. خواست غلت بزند، اما پتوي مچاله رفت زير شكمش و نتوانست. پتو را از زيرش كشيد. جاي تفنگ برنوِ‌ باباجان روي ديوار خالي بود. ديشب سر جاش بود يا مثل حالا فقط جاي تميزش روي ديوار سياه از دوده بخاري هيزمي معلوم بود؟ يادش نمي‌آمد. اما از همان اولين خاطره‌هاي واضح بچگي به ياد داشت كه باباخان جانش به تفنگ بند بود. محال بود بي‌علت تفنگ را از ديوار بردارد. صداي باباخان از توي حياط مي‌آمد و صداي گريه‌اي كه قطع نمي‌شد». داستان «استخوان» در سيستان و در منطقه‌اي مرزي اتفاق مي‌افتد؛ در نقطه‌اي كه مي‌توان از آنجا به آن سوي مرز فرار كرد. «استخوان» داستان جواني است كه به اين نقطه مرزي آمده و در خانه نزديكانش پنهان شده تا در فرصتي فرار كند؛ اما حضورش در اين خانه رازي پنهان را آشكار مي‌كند و اتفاقاتي پيش‌بيني‌نشده را رقم مي‌زند. در بخشي از توضيح پشت جلد كتاب درباره رمان مي‌خوانيم: «قهرماني كه از مركز گريخته، ناگهان خود را مواجه مي‌بيند با مكاني كه انگار از هر جايي ناامن‌تر است و جان‌هاي بسياري در آنجا پرسه مي‌زنند. رمان استخوان اثري است كه در آن هراس، تنهايي و البته كشف خشونت حضور پررنگ دارد؛ داستاني كه از يك راز، رازي كه بوي خون مي‌دهد و سال‌هاست در جايي مدفون مانده است». در داستان «استخوان» كاوه و مرجان به‌خاطر اتفاقاتي كه رخ مي‌دهد به جست‌وجو در گذشته‌شان مي‌پردازند و اين جست‌و‌جو خواننده را با اتفاقات ديگري روبه‌رو مي‌كند. در بخشي از داستان مي‌خوانيم: «كاوه به پشت‌سر نگاه كرد؛ كسي دنبالش نبود. حتما برايش گران تمام مي‌شد؛ شكستن در بازداشتگاه و زخمي‌كردن سرباز حین انجام وظيفه. اما حالا نمي‌خواست به آن فكر كند. دلش شور مرجان را مي‌زد. اين‌جور مواقع معمولا ذهن آدم بدترين اتفاق‌ها را تصور مي‌كند. واقعا بدترين حالت چه بود؟ گم‌شدن مرجان؟ گم‌شدني مثل آن دو دختر يا مثل پدرش كه به روايت عموبزرگ سرش را زير آب كرده بودند؟ نه، نه، غيرممكن بود. پدربزرگ اين‌طورها هم نبود... دوباره پشت‌سرش را نگاه كرد. نمي‌توانست تندتر از اين برود. هنوز تمام بدنش از سقوط ديروز كوفته بود و شانه‌اش كه كوبيده بود به در بازداشتگاه درد مي‌كرد و سرش... دست كشيد به جاي زخم. دردش از زخم نبود، بيشتر گيجي بود تا درد». پيش از اين مجموعه‌داستان «بوي قير داغ» و رمان «تپه خرگوش» از علي‌اكبر حيدري منتشر شده بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.