وزیر خارجه از كاهش مجدد تعهدات برجامي خبر داد
«گام سوم» در راه
روحاله نخعی : تلاشهای امضاکنندگان برجام هنوز ایران را راضی نکرده است. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، دیروز گفت: «گام سوم کاهش تعهدات برجامی در شرایط فعلی اجرا خواهد شد و تنها حق جمهوری اسلامی است که درباره اجرا یا عدم اجرای آن تصمیم بگیرد». ظریف در گفتوگو با خانه ملت، افزود: «ما گفتیم اگر برجام توسط دیگران به شکل کامل اجرا نشود، ما هم به همان شکل ناقص آن را اجرا میکنیم و البته همه اقدامات ما در چارچوب برجام بوده است». ایران پیشتر اعلام کرده است در فاصله زمانی ۶۰ روز از گام دوم، گام سوم را اجرائی خواهد کرد. موضعگیری ظریف، در ادامه موضع سیدعباس عراقچی، معاون سیاسی وی، پس از نشست هفته گذشته کمیسیون برجام در وین است. عراقچی بعد از این دیدار، در جمع خبرنگاران این نشست را سازنده خوانده، اما تأکید کرده بود: «همانطور که گفتهایم، ما به کاهش تعهداتمان به توافق ادامه خواهیم داد تا اینکه اروپاییها منافع ایران تحت توافق را تضمین کنند». تکرار این موضع از سوی ظریف حاکی از این است که اروپاییها هنوز نتوانستهاند ایران را درباره اقداماتشان قانع کنند. انتظاری فراتر از برجام نداشتهایم ظریف درباره این گفتوگوها توضیح داد: «همه کشورهای عضو کمیسیون مشترک برجام به اجماع رسیدهاند که آمریکا باعث همه تشنجها شده است و خواستههای ایران از ابتدا مشخص و روشن بوده و انتظاری فراتر از برجام نداشته است». او با اشاره به خواست برخی کشورهای عضو 1+4 برای لغو اجرای گام سوم کاهش تعهدات برجامی، گفت: «این در اختیارات جمهوری اسلامی است که در اینباره تصمیم بگیرد و حتما اگر تعهدات طرفهای خارجی برجام اجرا نشود، این گام در امتداد اقدامات قبلی برداشته خواهد شد». «اقدامات قبلی» گامهای اول و دوم روند کاهش تعهدات ایران به برجام است. ایران از اردیبهشتماه امسال، درست یک سال پس از خروج آمریکا از برجام و در اعتراض به کمکاری طرفهای دیگر این توافق در عمل به تعهدات، آغاز فرایند کاهش تعهدات به برجام را اعلام کرد. وزیر خارجه ایران در اینباره مکررا توضیح داده است که این اقدام از سوی ایران به معنای خروج از توافق و تخطی از آن نیست و اقدام ایران بر مبنای متن توافق و برای نجات آن انجام میشود. ظریف زمانی که گام دوم اعلام میشد، در اینباره توضیح داده بود: «ما در چارچوب برجام به حق قانونی خود برای اتخاذ تدابیر با هدف حفظ منافع خود در برابر تروریسم اقتصادی ایالات متحده ادامه میدهیم». وزیر خارجه ایران آن زمان نیز به موضوعی اشاره کرد که از سوی او و دیگر مقامات تکرار شده است: «همه این تدابیر ... قابل بازگشت هستند». کاهش تعهدات طبق برجام استناد ایران در اینباره به مواد ۲۶ و ۳۶ در متن توافق هستهای است. ماده ۲۶ به لغو تحریمها و نیز فرایندهای پیشبینیشده برای حل اختلاف میپردازد. عبارتی که محل استناد اصلی ایران است، در انتهای این ماده مطرح شده است: «دولت ایالات متحده، در چارچوب نقش مشخص رئیسجمهور و کنگره، از اعمال تحریمهای جدید مرتبط با هستهای خودداری خواهد کرد. ایران اعلام کرده است که تحمیل یا بازگرداندن تحریمهای مشخصشده در پیوست دو یا وضع تحریمهای جدید هستهای را به منزله مبنایی برای توقف کلی یا جزئی اجرای تعهدات خود وفق این برجام تلقی خواهد نمود». ماده ۳۶، مفصلتر به مسئله «سازوکار حلوفصل اختلافات» میپردازد. در این ماده بازههای زمانی شکایتهای دو طرف در اعتراض به عدم رعایت تعهدات بررسی و تشریح میشود و فرایند ثبت و پیگیری شکایتها در ساختار خود برجام پیشبینی میشود. در پایان این ماده نیز موضوعی که ایران به استناد آن تعهدات را کاهش میدهد، مطرح شده است: «چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضایت طرف شاکی فیصله نیافته باشد و چنانچه طرف شاکی معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پایبندی اساسی» میباشد، آنگاه آن طرف میتواند موضوع فیصلهنیافته را به عنوان مبنای توقف کلی و یا جزئی اجرای تعهداتش، وفق برجام قلمداد کرده و یا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ابلاغ نماید که معتقد است موضوع مصداق «عدم پایبندی اساسی» بشمار میآید». ماده ۳۷ نیز که به مسئله حل اختلاف در سطح شورای امنیت و سازمان ملل میپردازد بخشی در اینباره دارد: «ایران بیان داشته است که چنانچه تحریمها جزئا یا کلا مجددا اعمال شوند، ایران این امر را به منزله زمینهای برای توقف کلی یا جزئی تعهدات خود وفق این برجام قلمداد خواهد نمود». ایران در گام اول کاهش تعهدات هستهای، اوایل تیرماه امسال از سقف ذخیره اورانیوم غنیسازیشده طبق توافق، یعنی ۳۰۰ کیلوگرم عبور کرد. در گام دوم نیز اواسط تیر اعلام شد ایران از سقف تعیینشده برای غنیسازی، یعنی ۳.۶۷ درصد عبور کرده و مشغول غنیسازی ۴.۵درصدی است. گزارشهای آژانس که در یک سال بین خروج آمریکا و تصمیم ایران، پایبندی ایران به توافق را تأیید کرده بود، کاهش تعهدات را در همان میزان اعلامشده از سوی ایران تأیید کرد. مقامات ایران هنوز توضیحی درباره جزئیات گام سوم ندادهاند اما مجید تختروانچی، نماینده ایران در سازمان ملل که خود از اعضای تیم مذاکرهکننده برجام بود، در مصاحبهای با بیبیسی، گفته بود گزارشها مبنی بر اینکه ایران در گام سوم غنیسازی اورانیوم را به ۲۰ درصد میرساند، صحیح نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.