آمریکا در هیبت «ترامپیسم» درگیر جنگ با جهان
اردشیر زارعیقنواتی : ایالات متحده آمریکا هنوز بزرگترین قدرت اقتصادی و نظامی جهان و به تبع تأثیرگذارترین قدرت سیاسی-امنیتی در نظام بینالملل است که به همین دلیل، میتوان از آن به عنوان اصلیترین قدرت هژمونیک جهان معاصر نام برد. اما این قدرت هژمونیک با ظهور قدرتهای نوظهور و بازسازی روسیه، در حال افول است و این افول در همه عرصههای اقتصادی، نظامی، سیاسی، اجتماعی و امنیتی در روند عینی در حال انجام است. ظهور پدیده «ترامپیسم» در این کشور خلاف نظر بسیاری، اتفاقی پیشبینینشده و خارج از روند حرکتی ساختار سیاسی حاکم بر این کشور نبود. در واقع پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری سال 2016 محصول همین روند افول هژمونی و چگونگی امکان بازدارندگی این مسیر بوده است. به همین دلیل، بسیاری از سیاستهای اعمالی دولت ترامپ هر چند بعضا با رفتار توییتری او به نظر میرسد حرکات احساسی و تصمیمهای شخصی است، اما این برداشت بسیار گمراهکننده است. تفاوت سیاستهای ترامپ با همتای سابق خود باراک اوباما در این است که رئیسجمهوری سابق آمریکا با پذیرش و درک این روند، همچنان سعی داشت با همکاری با جامعه جهانی و بهویژه متحدان سنتی خود، سرعت این افول هژمونی را کُند، اما ترامپ به عنوان کارگزار دولت پنهان با اتخاذ سیاست تهاجمی و بازدارندگی منفی تلاش میکند «چرخ تاریخ» را با اهرم فشار و قاعده باجگیرانه به عقب بازگرداند. بدون هیچ تردیدی این سیاست تهاجمی در کوتاهمدت آنارشی در جامعه ملی آمریکا و جامعه بینالمللی را به میزان زیادی تشدید کرده و بسیار تنشزا خواهد بود؛ بهویژه در آنجا که سیبل این تحرکات منازعهجویانه فراتر از برخورد با دولتهای ضعیف، به عرصه تقابل قدرتهای بزرگ بینالمللی و بهخصوص چین و روسیه کشانده میشود. اول ماه آگوست دونالد ترامپ اعلان کرد از ابتدای ماه سپتامبر بر 300 میلیارد دلار از کالاهای وارداتی از چین، تعرفه 10درصدی اعمال خواهد کرد چراکه پکن همچنان حاضر نیست به پیمان پیشنهادی واشنگتن برای متوازنسازی تراز بازرگانی دو کشور تمکین کند. این در حالی بود که فقط یک روز از زمان بازگشت هیئت اقتصادی آمریکا به ریاست «استیو منوچین»، وزیر خزانهداری این کشور، از سفر به چین و مذاکرات دوجانبه برای یافتن راهحل گذشته بود و قبلا نیز آمریکا بر 250 میلیارد دلار از کالاهای چینی تعرفه بین 10 تا 25درصدی وضع کرده بود. در تلافی وضع تعرفه از طرف آمریکا، رهبران چین هم بر 110 میلیارد دلار کالای آمریکا تعرفههای سنگین بستند و اتفاقا خیلی هدفمندتر، محصولاتی را مشمول تعرفه کردند که اقتصاد در بخش کشاورزی و در ایالتهای میانی و بهویژه پایگاه رأی جمهوریخواهان را هدف قرار میداد. نتیجه دور اول این رویارویی یا «جنگ تجاری» بنا بر گفته اکثر تحلیلگران و اقتصاددانان آمریکایی و بینالمللی، بیشتر به زیان واشنگتن تمام شد و بر اساس آمارهای رسمی، نه تنها صادرات چین به آمریکا کاهش پیدا نکرد که حتی از افزایش تقریبا هفتدرصدی هم برخوردار بود. بر اساس گزارش روزنامه اتریشی «اشتاندارد»، تراز تجاری چین در مبادلات کالا با آمریکا در ماه ژوئن ۳۰ میلیارد دلار مثبت بوده است، در حالی که این رقم در ماه قبل از آن ۲۷ میلیارد دلار بوده و در شش ماه اول سال میلادی جدید نسبت به سال گذشته صادرات چین به آمریکا از 133.7 میلیارد دلار به رقم 144.5 میلیارد دلار رسیده است. بر اساس گزارشها، بلافاصله بعد از اعلان تصمیم ترامپ برای بستن تعرفه 10درصدی به 300 میلیارد دلار بر کالاهای چینی بازار سهام «داوجونز» در آمریکا دو درصد سقوط کرد و بنا بر گفته رؤسای اتاقهای بازرگانی و اقتصادی، این جنگ تجاری بیشتر مصرفکنندگان آمریکایی را در معرض آسیب قرار داده است. همزمان با تشدید جنگ تجاری با چین یک روز بعد، يعني دوم ماه آگوست آمریکا ابتدا با خروج رسمی از پیمان «منع موشکهای هستهای میانبرد» موسوم به (آیاناف) با روسیه وارد مسابقه تسلیحاتی جدید از نوع «جنگ سرد» شد که صدای اعتراض جهانی را در آورد و چند ساعت بعد هم به بهانه پرونده مسمومیت شیمیایی «سرگئی اسکریپال»، جاسوس سابق روسی در بریتانیا، دور جدیدی از تحریمها را علیه این کشور اعلان کرد. خروج از اين پیمان كه شامل محدودیت برای ساخت موشکهای کوتاهبرد و میانبرد از 500 کیلومتر تا 5500 کیلومتر ميشد و در سال 2011 میلادی با دولت روسیه بهروز شده بود، زنگ خطر برای صلح و امنیت جهانی را به صدا در آورد و با اعتراضات جهانی مواجه شد. بهانه این خروج هم ظاهرا ظن ساخت موشک «ام 729» بوده است که گفته میشود زیر 500 کیلومتر برد دارد اما هنوز هیچ سندی به غیر چند گزارش اطلاعاتی در اینباره وجود ندارد. در هر دو مورد جنگ تجاری و جنگ سرد جدید، بلافاصله رهبران چین و روسیه واکنش نشان داده و ابتدا «هیوا چون ینگ»، یکی از سخنگوهاي وزارت خارجه چین، گفت: «ما هرگز فشار حداکثری، ارعاب یا باجخواهی را نمیپذیریم و درخصوص موضوعات اصلی، یک اینچ هم به عقب نخواهیم نشست» و درباره دومی هم روسها نیز با استناد به خروج واشنگتن از پیمان، آنان نیز خروج خود را رسما اعلان کردند. جناح جنگطلب و تندروی حاکم بر واشنگتن در حالی وارد جنگ تجاری با چین و جنگ سرد جدید با روسیه شده است که همزمان در خلیج فارس بزرگترین تنشهای محتمل به جنگ با جمهوری اسلامی را دنبال میکند و در کنار گوش خود نیز با مدیریت «جان بولتون»، نماد جنگطلبی دو دهه اخیر در ساختار سیاسی آمریکا، گریبان ونزوئلا را سخت گرفته و مصمم است با ساقطکردن دولت «نیکلاس مادورو» مهره خود «خوان گوایدو» را بر سر کار بیاورد. تازه این همه داستان نیست و دولت ترامپ هماکنون در پروندههای زیادی با متحدان سنتی خود در اتحادیه اروپا و حتی هند و ژاپن نیز درگیر شده است. همزمانی همه این وقایع و تنشها با حربه تحریم و تهدید جنگ، نشان میدهد آمریکای امروز در هیبت یک امپریالیسم افسارگسیخته برای جلوگیری از افول هژمونی خود با همه جهان به غیر از محدود کشورهای همپیمان، بیش از همیشه به تهدیدي جهانی تبدیل شده است. جدا از اینکه در راستای این سیاست منازعهجویانه، برخي کشورهای در سیبل قرارگرفته بیشترین آسیب را متحمل ميشوند، اما در میانمدت و درازمدت بیش از همه به خود آمریکا آسیب خواهد زد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.