|

کوچ ناگزیر آوارگان

سیف‌الله صمدیان

«جنگ با تولد اولین انسان متولد شد و با مرگ آخرین انسان خواهد مرد».

نمایشگاه پیش‌ِرو بخش کوچکی از هزاران فریم عکاسی‌شده به وسیله محمد صیاد در سال‌های 1367 تا 1370 است، سال‌های اوج‌گیری فشار سیاسی و قومیتی حکومت صدام بر کردهای عراقی. این عکس‌ها گوشه‌هایی از رنج و درد ناشی از کوچ ناگزیر آوارگان کرد عراق را به خاک ایران از طریق مرزهای مشترک ایران با عراق و ترکیه به تصویر کشیده است؛ در مسیری که از شهرهای حلبچه، جانا، صلاح‌الدین، کرکوک، حاجی عمران، تنومه، بصره و اربیل در عراق گذشته و به شهرهای باختران، سرپل ذهاب، پاوه، پیرانشهر، سنندج، سردشت، زیوه و مرز سِرو در ایران می‌رسد. محمد صیاد از نمونه‌های شاخص «تک‌سواران تاریخ تصویری‌ایران» است که به‌تنهایی و بدون پشتوانه‌ آکادمیک عکاسی، تصویری درخشان و تأثیرگذار از چهار دهه تاریخ پرپیچ‌وخم سیاسی و اجتماعی ایران را ثبت کرده است؛ حتی منظم‌تر و برنامه‌ریزی‌شده‌تر از اکثریت قریب‌به‌اتفاق‌ خبرگزاری‌ها و مطبوعات وطنی به‌ویژه در سه‌ دهه‌ اول انقلاب. عکس‌های صیاد از نخستین روزهای انقلاب، جنگ و اکثر رویدادهای مهم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی سال‌های اخیر، نتیجه کار رشک‌انگیز یک فتوژورنالیست خودآموخته و خستگی‌ناپذیر است که در 1‌7 سالگی و بعد از گذشت 55 سال از آشنایی‌اش با دوربین عکاسی، هنوز این وسیله تاریخ‌ساز را بر زمین نگذاشته و روزی نیست که بدون دوربین عکاسی از خانه‌اش بیرون بیاید؛ آن هم در کشوری که حافظه تاریخی ندارد و تاریخ در هر دوره‌ای نه آن‌گونه که باید، بلکه آن‌گونه که صلاح دولتمردان بوده، نوشته شده است. *نخستین نمایشگاه عکس‌های محمد صیاد پس از ۴٧ سال فعالیت حرفه‌ای در عرصه‌ مطبوعات برگزار می‌شود.«اقلیم حیرانی» عنوان نمایشگاه محمد صیاد است که تا هشتم شهریور در مرکز نبشی برپاست. نمایشگاه با بیش از صد قاب، روایت رنج آوارگان و کوچندگان کردهای عراق و پناهشان به خاک ایران در دوران اعمال فشار حکومت صدام بر کردهای این کشور است.این نمایشگاه پیش از آنکه محوریت سیاسی و قومی داشته باشد، درباره‌ آن لحظه و آن گوشه‌‌ زندگی ا‌‌ست که در آن هر شئ صاحب روایت است و مالک روح و نماینده‌ هویت صاحبان آن. محمد صیاد عکاس لحظاتی از تاریخ ایران است که با مفاهیم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و قومیتی گره خورده‌اند: جنگ، انقلاب، درگیری‌های سیاسی و تأثیرش بر زندگی فردی و جمعی. محمد صیاد صبور از پیش‌کسوتان عکاسی خبری در ایران است، در سال 1326 در بندر انزلی متولد شد. از نوجوانی به تهران آمد و در آتلیه‌ فتوپلازا مشغول به‌کار شد و عکاسی را آموخت. بین سال‌های 1350-1357 با روزنامه‌ آیندگان در بخش‌های سیاسی، ورزشی و اجتماعی همکاری کرد. از سال 1357 و در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، در حالی که هنوز در روزنامه آیندگان مشغول کار بود، همکاری خود را با خبرگزاری آسوشیتدپرس آغاز کرد که تا سال 1380 ادامه یافت. صیاد از آغاز جنگ ایران و عراق به صورت مستمر برای تهیه عکس و ارسال به این خبرگزاری به جبهه‌ها می‌رفت. عکس‌های مربوط به دوران انقلاب و جنگ محمد صیاد در کتاب‌های مختلفی نیز به چاپ رسیده است؛ از جمله انقلاب نور، 444 روز؛ داستان گروگان‌های آمریکایی در تهران، دفاع عاشقانه و جنگ تحمیلی؛ دفاع در برابر تجاوز. او در سال 1358 به اتفاق کاوه گلستان کتاب شورش را منتشر کرد که گزارشی تصویری از روزهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی است. صیاد در سال 1359 به خاطر عکس‌های مربوط به شکست نیروهای دلتا در عملیات طبس موفق به دریافت جایزه‌ بهترین عکاس خاورمیانه شد.این نمایشگاه در مرکز نبشی واقع در خیابان ویلا، نبش کوچه خسرو، پلاک 51 تا هشتم شهریورماه ١٣٩٨ ادامه دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.