|

شوپنهاور: پیش‌زمینه‌ها و تأثیرات

براین مگي دو کتاب درباره شوپنهاور تأليف كرد. نخست در ۱۹۸۳ کتاب «فلسفه شوپنهاور» را نوشت که مطالعه‌ای جامع درباره شوپنهاور بود و مهم‌ترين كتاب درباره اين فيلسوف آلماني در زبان انگليسي لقب گرفت و افتخارات خوبی برای مگي به همراه داشت. او از این اثر خود بیش از آثار دیگرش راضی بود. دومی «فهم نادرست از شوپنهاور» بود كه در سال ۱۹۹۰ آن را منتشر كرد. «فلسفه شوپنهاور» در سال 1393 با ترجمه رضا ولي‌ياري به فارسی منتشر شد. اینکه چرا فلسفه شوپنهاور حائز اهمیت است، دلایل غیرمعمولی دارد. اخلاق او بر‌خلاف اخلاق کانت که مبتنی بر عقل است، بر شفقت و دلسوزی بنا شده است. نظام فلسفی شوپنهاور در تداوم نظام کانتی است؛ ولی نقطه ثقل نقد آن در جای دیگری قرار دارد. کانت در سنجش نیروی شناخت آدمی به این نتیجه رسیده بود که ذهن شناسنده هرگز اشیا را آن‌گونه که واقعا در خود یا به طور فی‌نفسه و مستقل از شرایط شناخت ما وجود دارند، درک نمی‌‌کند. شوپنهاور مضمون «شیء فی‌نفسه» كانت را معین مي‌کند. برای شوپنهاور نیز مانند کانت جهان حسی چیزی جز پدیدار نیست؛ به‌همين‌دليل شوپنهاور مهم‌ترین اثر فلسفی خود را با این جمله آغاز می‌کند: «جهان تصور من است». از میان فلاسفه غرب او یگانه فیلسوفی است که آیین بودایی را حقیقتا به حساب می‌آورد و در‌عین‌حال اهمیت کاملی برای علم قائل می‌شود. جدا از حوزه فلسفه، اندیشه او در روان‌شناسی و هنرهای زیبا نیز تأثیر بسزایی داشته است. شوپنهاور گذشته از اینکه نخستین و بیشترین تأثیر فلسفی را بر نیچه و ویتگنشتاین داشته، به همان میزان بر فروید و یونگ و در پدید‌آمدن آثار هنرمندان خلاق از واگنر تا تالستوی مؤثر بوده است. کتاب حاضر نگاهی نو به فلسفه اوست؛ به‌ویژه شامل مباحث مفصلی درباره تأثیر او بر ویتگنشتاین و واگنر می‌شود. در بخشي از مقدمه مگي بر كتاب مي‌خوانيم: «نظر به اینکه هرچقدر سعی کنیم یک دستگاه فکری با اجزای درون‌متنی متعدد را با عباراتی واجد اعتبار شرح دهیم، باز نمی‌توانیم از آوردن گزاره‌هایی اجتناب کنیم که هنوز توجیه کافی برای مطرح‌شدن نیافته‌اند؛ من سعی کرده‌ام با تفکیک پیش‌فرض‌هایم از دستگاه شوپنهاور، این دشواری را به حداقل برسانم. فصل‌های ابتدایی کتاب، حاوی عباراتی است که اثبات کامل آنها با اصطلاحات خود شوپنهاور، در همان ابتدا ممکن نبوده و این کار در ادامه میسر می‌شود و از این لحاظ تنها می‌توانم از خواننده تقاضای شکیبایی داشته باشم. کتاب حاضر به انگلیسی نوشته شده است و چون بیشتر مردم در ممالک انگلیسی‌زبان قادر به خواندن متون آلمانی نیستند، ارجاعات من به تألیفات شوپنهاور نیز به ترجمه‌های انگلیسی این آثار است». مگی این کتاب را برای فهم عامه مردم از فلسفه شوپنهاور به زبان ساده در دو بخش و ۲۰ فصل نوشته است. عناوین فصل‌های بخش نخست کتاب به ترتیب عبارت‌اند از: «زندگی شوپنهاور به‌مثابه پیش‌زمینه کار او»، «اهداف تبیین»، «سنت بزرگ»، «استدلال‌های بیشتر برای ایدئالیسم استعلایی»، «اعیان و اذهان»، «کالبدها و اراده‌ها»، «جهان همچون اراده»، «گل هستی»، «متافیزیک شخص»، «برخی انتقادات و مسائل» و «متعلقات و ملحقات». عناوین فصل‌های بخش دوم کتاب نیز به این شرح است: «شوپنهاور و ایدئالیست‌ها»، «تأثیر شوپنهاور بر ویتگنشتاین»، «یادداشتی درباره شوپنهاور و آیین بودایی»، «شوپنهاور و واگنر»، «تأثیر شوپنهاور بر نویسندگان خلاق»، «گمانی درباره دیلن تامس»، «شهرت شوپنهاور در بستر تاریخی متغیرش» و «سوءفهم شوپنهاور». مترجم در مقدمه خود اشاره کرده است که کتاب «فلسفه شوپنهاور» مهم‌ترین و مفصل‌ترین کتاب نوشته‌شده به زبان انگلیسی درباره فلسفه شوپنهاور است و مطالعه آن براي خوانندگان و علاقه‌مندان فارسي‌زبان بسيار سودمند خواهد بود؛ چرا كه بينش‌هاي بسيار روشن و سرنوشت‌سازي را درباره ريشه‌هاي كانتي و پيشاكانتي فلسفه شوپنهاوري در كساني كه به تعبير خود شوپنهاور با آن همدل هستند، موجب مي‌شود. کتاب «فلسفه شوپنهاور» دو بخش کلی دارد. بخش اول کتاب مربوط به خود فلسفه شوپنهاور و پیش‌زمینه‌های فکری اوست. مگی در این بخش به موشکافی پیش‌زمینه‌های فکری فلسفه شوپنهاور در یونان باستان و سنت تجربی انگلستان و ایدئالیسم آلمانی و همچنین بررسی و تشریح «جهان همچون اراده و تصور» پرداخته است. در بخش دوم دامنه تأثیرات فلسفه شوپنهاور در میان متفکران و نویسندگان و هنرمندان پس از او بررسی شده و همچنین به رابطه شوپنهاور با برجسته‌ترین آنها به‌ویژه واگنر، نیچه و ویتگنشتاین پرداخته است. مگی تأکید دارد که تأثیر شوپنهاور بر اندیشمندان پس از او، از‌جمله ویتگنشتاین و فروید، نادیده گرفته شده است. او در این کتاب تمام مسائل فلسفه شوپنهاور را با همه زمینه‌های تاریخی آن بررسی کرده است. دقت نظر او این کتاب را نیز مانند دیگر آثارش اثری درخور‌توجه کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «بله» و «روبیکا» بپیوندید.