جنگ حیدری- نعمتیِ دارو
حميد خواجهپور-كارشناس حوزه سلامت
تاریخ بارها شاهد کشمکشها، جنگها، مشاجرات و درگیریهای ریز و درشتی بوده که دلیل اصلی آنها وجود تضاد منافع طرفین هنگام مواجهه با محدودیت منابع یا کاهش ناگهانی آن بوده است. اگر صفت «زیادهخواهی» را نادیده بگیریم (هرچند روزبهروز نقش آن در چگونگی بازتعریف روابط اجتماعی حال حاضر ما پررنگتر میشود) اصل «تنازع بقا» را باید مهمترین بهانه و دلیل پدیدآمدن این تقابلها دانست. بر همین منوال و با توجه به وابستگی زیاد اقتصاد ایران به واردات، کمبود منابع ارزی ناشی از تحریمهای شدید، باعث ایجاد تنش و گاه خودزنیهایی اکثرا ناخواسته ولی قهری در میان ذینفعان آن، یعنی اصناف، سازمانها، بنگاههای اقتصادی و حتی وزارتخانههایی شده است که هرکدام بهنوعی در زنجیره تخصیص ارز و تأمین کالا و خدمات، دخیلاند. یکی از مهمترین موضوعاتی هم که این روزها در رأس اخبار قرار گرفته، حیطه دارو و مشاجرات کلامی یا برخوردهای قانونی و غیرقانونی درونگروهی یا برونسازمانی است که در این زمینه بُعد رسانهای پیدا کرده و هرکس با استفاده از هر رسانهای که به آن دسترسی دارد، طبق همان فرمول غلط اثبات خویش از طریق نفی دیگران سعی در تخریب طرف مقابل، دفاع از عملکرد خود یا سوءاستفاده از شرایط کنونی برای تسویهحسابهای قدیمی با رقبا یا در جهت سهمخواهی بیشتر دارد. با کمال تأسف آنچه در این بین فراموش شده، اوضاع نابسامان دارو و مصائب روزافزون تولید و حتی واردات دارو و تبعات ناگوار بیچونوچرای آن برای بیماران است؛ تا حدی که این جنگ حیدری- نعمتی (وارداتی و تولیدی) بین برخی از طرفهای ذیربط به همراه ادبیات نامناسبشان، اهمیت دارو را تا حد اقلامی مانند گوشی تلفن همراه یا اتومبیل و برخی از دستاندرکاران خلافکار آن (همراه با کمال احترام و ادب نسبت به شاغلان مطیع قانون و منصف این دو صنف) پایین آورده است. حیطهای که بهطور مستقیم با سلامت مردم مرتبط است و در عین کوچکبودن از نقطه نظر حجم گردش مالی، در قیاس با کل اقتصاد کشور، اهمیتی استراتژیک، کمنظیر و حیاتی دارد. در روزهای اخیر چنان اقبال ورود به بازار داغ اتهام و سخنپراکنی همگان را از صدر تا به ذیل این عرصه در بر گرفته که به نظر میرسد پیگیری امور جاریه و رفع موانع روزافزون شرکتهای تأمینکننده دارو، جای خود را به تشنجآفرینی و حواشی آن داده است. سازمان غذا و دارو نیز که بر اساس شرح وظایف 16گانهاش متولی اصلی امر دارو در کشور است و باید تمام هموغم خود را بر ساماندهی و تسهیل فرایند تأمین دارو متمرکز کند، به نظر میرسد به نوعی وارد گود بیسرانجام همین ذینفعان پرهیاهو شده و از وظیفه اصلی خود دور شده است. در اینکه باید در هر مقطعی با هر فرد یا دستگاه متخلفی برخورد قاطع کرد، هیچ شکی نیست اما کافی است اطلاعات لازم در اختیار مسئولان قضائی مربوطه قرار گیرد و دیگر این حجم از صحنهگردانی و اتلاف وقت برای مصاحبههای ریز و درشت نه صحیح است و نه در میان شرح وظایف سازمان وجود دارد! با تغییر نام «اداره» یا «سازمان» به «قرارگاه» نیز چیزی از مشکلات متعدد و شناختهشده حوزه تولید و عرضه دارو کم نمیشود؛ مشکلاتی که بارها و در فرصتهای گوناگون به آنها اشاره شده ولی همچنان پابرجا هستند و باگذشت زمان تأثیرشان تشدید شده است: قیمتگذاری نامناسب و دیرهنگام، تأخیر در بازپرداخت مطالبات، مداخله کمرنگ و بیاثر در نحوه عرضه دارو، بهویژه در قبال برخی بیاخلاقیهای مشهود رقابتی و از همه مهمتر نداشتن برنامهریزی صحیح برای تهیه و ابلاغ فهرست داروهای مورد نیاز با توجه به محدودیت منابع ارزی در ماههای اخیر که باعث تراکم تولید یا عرضه یک دارو بسیار بیشتر از مقدار مورد نیاز و از سویی سببساز کمبود ناگهانی یک یا چند داروی دیگر شده است و این موضوع براثر عواملی مانند نبود آمارنامه دارویی شفاف، صدور متعدد پروانه تولید بدون ایجاد تعهد تولید و نیز صدور مجوز تخصیص ارز با توجه به امکانات مالی شرکتهای درخواستکننده ارز و نه برحسب نیاز بازار ایجاد شده که مسئول اصلی ساماندهی همه آنها سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت است. بنابراين در وهله نخست لازم است بهمنظور ایجاد بستر مناسب برای فعالیت مثبت و مؤثر فعالان صادق این حیطه استراتژیک و حیاتی، بازگرداندن آرامش و دوری از هیاهوی رسانهای در رأس اعمال و تفکرات استادان و مسئولان قرار گیرد که این مهم با توجه به تجربه و جایگاه وزیر محترم بهداشت امری است قابل حصول و در دسترس.
در مرحله بعد با اهتمام ویژه سازمان غذا و دارو در بهکارگیری نظر کارشناسان باتجربه، به جای جوانان جویای نام و کمکگرفتن از اعضای سه سندیکای اصلی این حیطه (تولیدکنندگان مواد اولیه، تولیدکنندگان دارو و واردکنندگان) بهمنظور نزدیککردن خطمشی و فعالیت آنها در کنار هم و نه در مقابل یکدیگر، شرایط را برای مواجهه با شرایط سخت و ناهموار کنونی و آتی هموار كرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.