واشنگتن در حال سوراخکردن ديوار تحريم
روحاله نخعي : روزنامه واشنگتنپست به نقل از چند مقام آمريکايي گزارش داد دولت ترامپ معافيتهاي باقيمانده هستهاي ايران را تمديد ميکند. به گزارش ايرنا، اين روزنامه آمريکايي بامداد چهارشنبه به نقل از شش مقام آمريکايي نوشت: اوايل اين هفته دونالد ترامپ، رئيسجمهوري آمريکا، در نشستي که در اتاق بيضي کاخ سفيد با مشاوران خود برگزار کرد، با استدلال استيو منوچين، وزير دارايي خود، براي تمديد معافيتهاي باقيمانده هستهاي ايران موافقت کرد. به گفته اين شش مقام آمريکايي، درحاليکه مايک پمپئو، وزير امور خارجه و جان بولتون، مشاور امنيت ملي ترامپ، بهشدت مخالف تمديد اين معافيتها بودند، منوچين استدلال کرد در صورت لغو اين معافيتها، واشنگتن مجبور است روسيه، چين و شرکتهاي اروپايي را که در پروژههاي هستهاي ايران فعال هستند، تحريم کند.ترامپ ارديبهشت سال گذشته خروج آمريکا از برجام را اعلام کرد و تحريمهاي رفعشده به واسطه اين توافق را بازگرداند. تحريمهاي آمريکا در دو مرحله در مرداد و آبان سال گذشته اعمال شد؛ اما معافيتهاي هستهاي همچنان تمديد شد تا اينکه در ارديبهشت سال جاري و همزمان با سالگرد خروج واشنگتن از برجام، دو مورد از اين معافيتها لغو شد. آمريکا هرچند معافيتهاي مربوط با همکاري هستهاي اتحاديه اروپا، چين و روسيه با ايران را تمديد کرد؛ اما از تمديد معافيت انتقال آب سنگين مازاد به عمان و مبادله اورانيوم غنيشده با کيک زرد اجتناب کرد؛ اين موارد در متن برجام ذکر شده بود. اجراي يکي از مفاد برجام آنچه اکنون مطرح شده است، از نتايج مذاکرات برجام بود. به عبارت دقيقتر، پيوست سوم «برنامه جامع اقدام مشترک» به مسئله «همکاريهاي هستهاي» بين ايران و امضاکنندگان توافق اختصاص يافته است. در بند اول از بخش «کليات» اين پيوست آمده است: «ايران و ۵+۱ تصميم گرفتند در کنار ساير موارد، هرکجا مقتضي باشد و بدون لطمه به موافقتنامههاي دوجانبه موجود، ازجمله از طريق همکاريهاي فني آژانس، در حوزههاي مختلف صلحآميز هستهاي که در چارچوب اين برجام قرار گرفته باشد، همکاري کنند؛ چنانکه در اين زمينه به تفصيل آمده است». در اين پيوست، شرح داده ميشود: اعضاي ۵+۱ متقبل ميشوند در زمينههايي شامل «رآکتورهاي پيشرفته تحقيقاتي و قدرتي آب سبک و تأسيسات، فناوريها و تجهيزات وابسته»، «پروژه مدرنسازي اراک»، «تأمين سوخت جديد»، «فعاليتهاي تحقيق و توسعه»، «ايمني هستهاي» و «امنيت هستهاي» با ايران همکاري هستهاي داشته باشند. اخلال در کارزار فشار حداکثري، تصميم يا اجبار؟ اگر آنچه واشنگتنپست گزارش داده است به واقعيت بپيوندد، گامي برخلاف جهت کارزار «فشار حداکثري» برداشته خواهد شد. اين کارزار که با پيگيري حامي اصلي آن، بولتون، راهبرد ايالات متحده در قبال ايران در بيشتر دوران ترامپ بوده است، بنا بوده با استفاده از تمام ابزارهاي در دسترس، حداکثر فشار اقتصادي و سياسي ممکن را به ايران وارد کند تا اين کشور را مجبور کند خواستههاي آمريکا را بپذيرد. تمديد معافيتهاي هستهاي، در تضاد با چنين رويکردي قرار ميگيرد.چنين تصميمي ممکن است نشانه ديگري از بياعتقادشدن ترامپ به اين راهبرد بهطور خاص و به مسير ترسيمشده از سوی بولتون بهطور عام باشد. به اعتقاد برخي تحليلگران، هدف نهايي ترامپ از اين راهبردها، اجبار ايران به پذيرش خواستهها در مذاکره است؛ اما مسيري که با طراحي بولتون پي گرفته شده است، به تقابل سياسي و نظامي بيشتر منجر ميشود. اخبار جستهوگريختهای از اظهار نارضايتي علني و غيرعلني ترامپ از وضعيت پرونده ايران از سال گذشته ميرسيد؛ اما جديترين نمونه اين تضاد خواستهها، زماني بود که ترامپ اعلام کرد در واکنش به ساقطشدن پهپاد آمريکايي به دست ايران در اواخر خرداد امسال، عملياتي براي حمله به ايران طراحي شده بوده که او دستور عمليات را لغو کرده است.برخي رسانههاي آمريکايي گزارش دادند ترامپ بعد از اتخاذ تصميم اقدام نظامي عليه ايران در نتيجه رايزني با تيم سياست خارجياش، در نتيجه گفتوگو با مشاوري خارج از کاخ سفيد، از اين تصميم منصرف شده است. کمي بعدتر چند رسانه شامل ايندیپندنت خبر دادند ترامپ در گفتوگو با نزديکانش رويکرد بولتون و باقي مشاوران را «مشمئزکننده» خوانده است و گفته آنها ميخواهند رئيسجمهور را به سمت جنگ ببرند. ناکاميهاي تيم سياست خارجي دولت در پروندههايي مانند ونزوئلا نيز از دلايل کاهش اعتماد ترامپ به بولتون ذکر شده است.از سوي ديگر، ممکن است اين تصميم حاصل اذعان دولت آمريکا به محدوديتهايي باشد که در اعمال فشار به ديگر کشورها دارد. چند هفته پيش پوليتيکو گزارش داده بود دولت مشغول بررسي صدور دوباره معافيت واردات نفت از ايران براي چين است. طبق اين گزارش، استدلال تيم اقتصادي دولت براي اين تصميم، آن بوده که چين قصد ندارد از واردات نفت ايران دست بکشد و اگر راهي براي معافدانستن چين از تحريمها تنظيم نشود، آمريکا يا بايد اقدامات مجازاتي عليه چين اتخاذ کند يا تخطي آشکار چين از خواست خود را بدون واکنش باقي بگذارد. معافيتهايي که حالا واشنگتنپست از بازگشت آنها خبر ميدهد نيز ممکن است حاصل بينتيجهشدن تلاش کاخ سفيد براي اقناع متحدان و رقبايش باشد. نتيجه رايزنيهاي اروپايي با واشنگتن از اخبار پيشين چنين برميآيد که اروپا نيز در روند اتخاذ اين تصميم نقشآفريني کرده است. روزهاي گذشته، پايگاه خبري المانيتور به نقل از منابع آگاه مدعي شده بود طرفهاي اروپايي برجام با مقامات آمريکايي درباره معافيتهاي تحريمي در موضوع سايت فردو و رآکتور اراک گفتوگو کردهاند. منابع آگاه گفتند ديپلماتهاي سه کشور اروپايي طرف برجام، شامل انگليس، فرانسه و آلمان، بهتازگي با مقامات وزارت امور خارجه و شوراي امنيت ملي آمريکا درباره معافيتهاي تحريمي مرتبط با سايت فردو و رآکتور اراک ديدار کردهاند. مقامهاي اروپايي گفتهاند در اين رايزنيها پاسخهاي متناقضي از طرف دولت آمريکا دريافت کردهاند. به گفته آنها، شوراي امنيت ملي عموما با تمديد اين معافيتها مخالف است؛ اما وزارت امور خارجه گفته است متحدان اروپايي خواهان تمديد معافيتها هستند و از اين موضوع خرسند خواهند شد.از ديد برخي ناظران، اين ممکن است نشانهاي از تلاش اروپاييها در عمل به وعدههايشان باشد. مقامات اروپايي مدتهاست در گفتوگوهاي دوجانبه با ايران و موضعگيريهاي عمومي تأكيد ميکنند در تلاشاند تا برای نجات برجام و رسيدگي به مواضع ايران، با واشنگتن تعامل کنند. بهنتيجهرسيدن رايزنيهايي که المانيتور گزارش داده ميتواند علاوهبر نشانهاي از تصميمات کاخ سفيد، حاوي اين پيام به ايران نيز باشد که رويکرد اروپاييها، چنانکه گاهي مقامات وزارت خارجه ايران اشاره ميکنند، «از حرف فراتر» هم رفته است. تماس دوباره مکرون و روحاني اين در حالي است که سهشنبهشب، امانوئل مکرون، رئيسجمهور فرانسه، تماسي تلفني با حسن روحاني، رئيسجمهور ايران داشت. محمود واعظي، رئيس دفتر رئيسجمهوری، در گفتوگو با خبرنگاران دراينباره توضيح داد: «ديشب تماسي که آقاي مکرون با آقاي روحاني داشتند، نزديک به صد دقيقه به طول انجاميد که اين موضوع نشاندهنده آن است که ما هم در منطقه و هم در دنيا منطق داريم و در ديدگاههايي که مطرح ميکنيم هم درباره مسائل امنيتي و هم در رابطه با ساير مسائل حرف براي گفتن داريم». در دو ماه اخير اين چهارمين بار است که مکرون با روحاني تماسي تلفني دارد.کاخ اليزه با انتشار بيانيهاي، با اشاره به گفتوگوي تلفني رؤسايجمهور ايران و فرانسه تأكيد کرد: «اين وظيفه فرانسه است که براي موافقت تمام طرفهاي برجام با يک مذاکرات باز تلاش کند». کاخ رياستجمهوري فرانسه با انتشار اين بيانيه گفت مکرون در اين تماس با روحاني به گفتوگو و رايزني پرداخته و بر خواست خود براي کاهش تنش ميان ايران و آمريکا تأكيد کرده است. به گزارش ايسنا، روحاني در اين تماس نتايج سفر نماينده ويژه خود به فرانسه را مثبت ارزيابي کرده و بر ادامه گفتوگوها در مسير اجراي کامل تعهدات طرفين در برجام تأكيد کرده است. مکرون نيز در مقابل، سفر نماينده ويژه روحاني به فرانسه را مثبت ارزيابي کرده است.رئيسجمهور ايران در اين تماس بار ديگر به تحققنيافتن منافع اقتصادي برجام براي ايران و تلاش ناکافي اروپا دراينباره اشاره کرده و گفته است پايبندي کامل ايران در شرايطي که طرف مقابل به تعهدات عمل نميکند، «براي ملت ايران پذيرفتني نيست». مکرون وعده داده است که «همه تلاش خود را براي تأمين منافع ايران در برجام به کار خواهيم گرفت». او همچنين در پاسخ به حرفهاي مکرون درباره تلاش براي کاهش تنش گفته است ايران از هر ابتکاري «در دستيابي به راهحلهاي عادلانه» استقبال ميکند. ايران: با ادامه اين وضعيت، گام سوم کاهش تعهدات را برميداريم اما از آنچه مقامات ايران در هفتههاي اخير مطرح کردهاند به نظر ميرسد اين اتفاق حداکثر حسن نيت طرف اروپايي را به ايران نشان دهد و تأثيري در اقناع ايران در جهت توقف روند کاهش تعهداتش نداشته باشد. ايران از ارديبهشت امسال، بعد از گذشت يک سال از خروج آمريکا از برجام اعلام کرد ديگر طرفهاي برجام تعهد کافي به مفاد اين توافق نداشتهاند و طبق يکي از بندهاي توافق که واکنش متقابل به عمل ناکافي به تعهدات را پيشبيني کردهاست، ايران به صورت گامبهگام روند کاهش تعهدات به برجام را کليد ميزند. ايران در گام اول از سقف ۳۰۰ کيلوگرم ذخيرهسازي اورانيوم غنيشده عبور کرد و در گام دوم از سقف ۳.۶۷ درصد غنيسازي گذشت. مقامات ايران تأكيد داشتهاند اقدامات در راستاي کاهش تعهدات در صورت عمل امضاکنندگان به تعهدات برگشتپذير خواهند بود. مقامات ايران، توقعات خود را براي توقف روند کاهش تعهدات تصريح کردهاند. در آخرين موضعگيري دراينباره، محمدجواد ظريف، وزير خارجه ايران، ديروز در جمع خبرنگاران گفت ايران در شرايط موجود حتما گام سوم را عملي خواهد کرد: «آقاي روحاني، همکاران بنده و خود بنده اعلام کردهايم که کارهاي اروپا تا امروز هيچ تناسبي با تعهدات و توقعات آنها ندارد؛ پس اگر ميخواهند توقعات خود را عملي کنند بايد به تعهدات خود که همان فروش نفت، حملونقل نفت و بازگشت پول نفت ايران است، برگردند». ظريف اضافه کرد: «ما در حال حاضر از تعهدات آنها درخصوص سرمايهگذاري در ايران چشمپوشي ميکنيم ولي لازم است تعهدات اوليه خود را عملي کنند». ظريف در صحبتهاي خود صراحتا عملياتيشدن اينستکس را از جمله توقعات ايران خواند: «اروپا تعهداتي هم در داخل خود برجام و هم پس از خروج آمريکا از برجام دارند و ما اين مسئله را براي آنها تشريح کرديم که اين تعهدات داده شده اما اجرا نشده است. اينستکس هم يک مرحله مقدماتي بوده و هنوز عملياتي نشده است و اگر هم عملياتي بشود بايد پول نفت وارد اين سامانه شود و نبايد اينطور باشد که اينستکس وسيلهاي براي اجراي دستورات آمريکا شود». او افزود: «اينستکس ابزاري براي اجراي تعهدات اروپا است و معلوم است که اين سازوکار نميتواند همکاري اروپا را داشته باشد و اروپا بايد اين جرئت را به خود بدهد که به تعهدات خود عمل کند». پيشتر، بيژن زنگنه، وزير نفت ايران نيز فروش نفت از طريق اينستکس را از ملزومات اساسي کارايي آن عنوان کرده بود. زنگنه، اوايل تير درحاليکه براي اجلاس اوپک در وين بود، به خبرنگاران گفت اينستکس بدون واريز پول نفت پاسخگو نيست: «اگر اينستکس را به عنوان يک عمليات در نظر بگيرند، بدون واريز مطمئن پول به آن يا با واريز سه يا چهار ميليون دلار يا يورو، اين سازوکار پاسخگو نيست؛ بايد پول نفت به آن واريز شود». اواخر تيرماه زنگنه بار ديگر تأكيد کرد: «در صورتي اين راهکار اروپايي جواب ميدهد که از طريق آن پول نفت به کشور بيايد اگر انتقال پول نفت با استفاده از اينستکس نشود، اينستکس معنايي ندارد». عبدالناصر همتي، رئيس بانک مرکزي نيز دراينباره گفته بود: «اگر هم اروپا موقتا محذوراتي در خريد نفت ايران دارد، يک خط اعتباري بلندمدت با بازپرداخت آتي نفتي، يک راهحل موقت قابل بررسي است. خود اروپاييها هم در مذاکرات اشارهاي به راهحلي شبيه به اين داشتهاند». وزير خارجه ايران، ديروز همچنين درباره گفتوگوي رؤساي جمهور ايران و فرانسه نيز اشاره کرد: «ما مطرح کردهايم که آمريکا بايد تعهدات خود را اجرائي کرده و از تروريسم اقتصادي و اعمال فشار براي متوقفشدن فروش نفت ايران دست بردارد. اروپا هم تعهداتي دارد که بايد آن را اجرائي کند». او ادامه داد: «صحبت روحاني با مکرون در اين زمينه است و مکرون هم اعلام کرده است هم با آمريکا و هم در داخل اروپا در حال رايزني است. ما هيچگاه مخالف گفتوگو نيستيم و گفتوگو با مکرون و ساير اعضاي اروپايي برجام و 1+4 را ادامه ميدهيم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.