گل یاس زرد و هجوم زباله
مینو بدیعی
همیشه تابستان خاطره نوستالژیک گرمای شدید و آبتنی در حوض چرکمرده خانههای قدیمی نیست. تابستانها خاطره رهاشدن بسیار را در کوچههای خاکی، لیلیبازیها، استشمام بوی زباله و گاه فریاد خانم سالمند همسایه از انباشتگی تعفنآمیز جویهای باریک کوچههای قدیمی که حضور خود را همواره با پاکنبودن این جویها نشان میداد، تکرار میکنند. اما قهرمان، رفتگر ساده محله که سحرگاهان با استامبولی قراضهاش میآمد و پیتهای حلبی آشغال را از دم در خانهها جمع میکرد، کاری نداشت که کوچه پر از زباله و آشغال شود و او فقط داد میزد: آشغال، آشغالی و انگار که متاع دستاولی را میخواهد بخرد.
نه، این داستان مال دوران پارینهسنگی نیست؛ داستان هنوز هم تازگی دارد و به اشکال خیلی جدیتر، مسئله زباله در تهران با این سطلهای بزرگ دم در هر کوچه یا در سطح خیابان که در تمامی این امرداد داغ، بیانگر هنوز متاع بویناک زباله است. گاهی هم سطلهای بزرگ که میروند تا مثلا شسته شوند، جای بویناک خود را لااقل در مشام گربههای زیبا و فرزندان ریز و درشتشان برجای میگذارند. اگر این سطلهای زباله نمایش همیشگی زبالههای انبوه یک ابرشهر بیدروپیکر همواره بودهاند، این روزها تنها سوژههای مورد نظر شهروند - خبرنگاران به قول آن مجری آن شبکه تلویزیونی ماهوارهای، هستند که این شهروند - خبرنگاران واقعا که شاهکار داستایوسکی را با گرفتن فیلم کودکی که سرش را در انبوه زباله فرو کرده است و پیرزنی که افتان و خیزان آمده که از سطل زباله خیابانی شاید گنجی پیدا کند که لااقل چارلی چاپلین هنرمند را در فیلم جویندگان طلا قانع کند که شهروندان محرومتر تهرانی یا حاشیهنشینان شهری رزق و روزی یا شاید هم طلای کثیف خود را در دل این زبالهها پیدا میکنند و این بار پی میبری «قهرمان» آن رفتگر سالهای دور چقدر روی کلمه «آشغال» و «آشغالی» تکیه داشت زیرا این روزها خوراک آن شبکههای ماهوارهای و شهروندان - خبرنگارانش را خیلی خوب فراهم میکند. ناگاه تو آرزو میکنی آن بانوی عزیز همسایهتان، سر بزنگاه بر سر شهروند - خبرنگار فرود آید و داد بکشد: به جای فیلمگرفتن یک جارو بردار و جلوی خانهتان و جوی آبتان را تمیز کن. نه، از بس آه و ناله در همه آن گزارشها و نوشتههای دور و نزدیکت کردهای که فراموش کردی از گلهای یاس زرد خوشبویی که کنار بزرگراهها با فروتنی سرشان را به خیابان خم کردهاند، حرف بزنی و از دست خودت و از دست مردم شهرت به تنگ آمدهای که چرا همهاش زباله میبینند و کودکان خیابانی و بوی تعفن جویهای آب به مشامشان میرسد و هر وقت هم که به خیابانهای کمی پرجمعیتتر و پرازدحامتر میروند، در آن جویها و نهرهای بزرگتر انواع و اقسام موشهای چاق و چله یا همان رتها (RatS) نه موشهای خانگی را میبینند که از اینسو به آنسو میجهند و سالهاست این موشها، میهمان شهروندان تهرانی هستند که هزار وعده آنهایی که سر کار آمدهاند، برای ازبینبردن این موشها یکی وفا نکرده است و من نمیدانم شهروند - خبرنگاران چرا از این موشها فیلم نمیگیرند. اما گلهای یاس زرد هم که داستان نوستالژیک دیگری است، همه ابهت خود را به چند بزرگراه محدود یا به خانههای ویلایی که تعدادشان آنقدرها هم نیست، آوردهاند اما من بوی خوش آنها را در خانه قدیمیمان حس میکنم؛ در آن بعد از ظهرهای گرم تابستانی که بازکردن فواره حوض و آبپاشی موزائیکهای داغ حیاط و آبدادن گلها و درختها با شیلنگ آب با دستان نازنین مادر بوی عطر این گلها را در حیاط میپراکند و... . نه نمیخواهم بگویم گذشته بهتر بود، از این حرفها خوشم نمیآید اما از اینکه سالهاست این شهر بزرگ روییده بر بسترگاه چپاولگری بساز و بفروشها، چرا نتوانسته است هنوز مشکل طلای کثیف خود را حل کند و همه دکههای بازیافت مواد که در سطح شهر وجود دارند، به کاریکاتوری از کاری که انجام نمیشود، تبدیل شدهاند؟ اما گربههای خیابانی شاید آدمهای مهربانتری را نسبت به قبل ببینند و محض خنده هیچکس تحقیق میدانی از گربهها انجام نداده است که به این مفهوم دست یابد که گربهها راضیتر از قبل هستند اما بدون تردید، رتها یا همان موشهای بزرگ شهری راضیترند که جویها و نهرهای تهران بزرگ همچنان پر از زبالهاند و... نیازی هم به تحقیق ندارد. آنقدر درباره مدیریت شهری و نحوه اداره شهر، سمینار و گردهمایی برگزار شده است که گاهی یاد فیلمهای کمدی وودی آلن میافتی و ماجرای فیلم همشهری کین که این روزها دیگر در شهر بزرگ یا به تعبیری، شهر بیترحم، فیلم نیست؛ شهری که شهردار سابقش میتواند متهم به قتل شود... اما زیر پوسته داغ این شهر تفتیده چه میگذرد که ساختمانهای بسیاری به امان خدا رها شدهاند، کمتر کسی درصدد یافتن راهحل پروژههای نیمهکاره است. هر جا که بروی جرثقیلی روی آسمان سرگردان است. اما این ساختمانهای نیمهکاره بلند همه دستاورد آن بساز و بفروشها نیست و شاید عدهای پولهای آن را برداشته و گریختهاند. اما در پایان باید گفت بنرهای مربوط به عملیات مرصاد که سالگرد آن است، پشت بناهای نیمهکاره بلند پنهان شدهاند و این نسل جدید هیچ اعتنایی هم به آنها ندارد که در این عملیات، صدها نفر شهید و مجروح و... شدند و عده زیادی هم از آن گروه معاند دستگیر شدند و قصه شهر بزرگ ادامه دارد... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.