جانسون و معضلات بینالمللی پیشرو
رضا شریفی
انتخاب بوریس جانسون از سوی حزب محافظهکار بریتانیا به عنوان نخستوزیر جدید این کشور، همزمان شده است با توقیف نفتکش انگلیسی ازسوی سپاه پاسداران؛ البته متعاقب توقیف غیرقانونی نفتکش ایرانی در جبلالطارق. این وضعیت در کنار مسئله کاهش تعهدات برجامی ایران همچنین معضل گرهخورده برگزیت، وضعیت بغرنجی پیشروی جانسون گذاشته است. وبسایت تحلیلی «شورای آتلانتیک» با اشاره به چنین موقعیتی اینگونه میگوید که جهان در انتظار مشاهده نحوه برخورد و مدیریت جانسون، نخستوزیر جدید بریتانیا، در مواجهه با توقیف نفتکش اِستنا ایمپرو (حامل پرچم این کشور) ازسوی نیروهای ایرانی در تنگه هرمز است. به عقیده تحلیلگر این وبسایت، با حضور جانسون در سمت نخستوزیری، برای پیشبینی رفتار آینده دولت لندن متغیرهای مختلفی باید بررسی شود؛ پارامترهایی بعضا مجهول در معادله روابط و رفتار آینده این کشور! از یکسو جانسون دائما بر پرهیز از افزایش تنشها با ایران تأکید کرده است و از سوی دیگر او در مجموع، ایالات متحده و بهویژه دولت فعلی آن را بر سرزمین اصلی اروپا (اتحادیه) ترجیح میدهد؛ چه به لحاظ سیاستهای ملیگرایانه و چه به لحاظ نگاه اقتصادی. بنابراین پیشبینی نحوه هدایت سیاست خارجی بریتانیا در زمان نخستوزیری بوریس جانسون کار آسانی نخواهد بود، بهویژه در مواجهه با مسائل خاورمیانه و نحوه همکاری با اتحادیه اروپا برای حفظ برجام. تحلیلگر وبسایت «شورای آتلانتیک» اضافه میکند که دشمنی فزاینده بریتانیا در مقابل ایران باید در متن مسئله ادامهدار برگزیت (خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا) تفسیر شود. به عقیده این تحلیلگر، درحالیکه بریتانیا آماده خروج از اتحادیه میشود، چه با توافق و چه بدون آن، برخی جریانهای فکری و سیاسی درون این کشور که اتفاقا قرابت فکری قابل توجهی با نخستوزیر جدید این کشور دارند، گمان میکنند که با خروج از اتحادیه، لزوما باید دوستی و اتحاد متفاوتی (قویتر از همیشه) با ایالات متحده برقرار کرد، شاید بیشتر به دلایل اقتصادی. او سپس میافزاید: «البته حافظه تاریخی مردم این جزیره هنوز بهخوبی ماجراهای عراق و افغانستان و درگیری و بهدامافتادن انگلیسیها در این جنگلها را به یاد میآورد؛ گرفتاریهایی که در آن دوران، پیروی از سیاستی شبیه استراتژی فوقالذکر برای انگلستان بود! حال بسیاری از انگلیسیها نگرانِ ورود به مخمصهای مشابه، اینبار با ایران هستند و آن هم درحالیکه اولا دولت لندن هنوز موفق به تکوین سیاستی منسجم در مواجهه با ایران نشده، ثانیا ظرفیتهای نظامی بریتانیا برای هر گونه حضور جدی فراتر از کانال سوئز (به سمت شرق) بسیار محدود و ضعیف است!». اما در این ماجرا، تحلیل روزنامه انگلیسی گاردین نیز جالب توجه است. تحلیلگر این روزنامه ادعا میکند که برای بریتانیا (از پیش توسط آمریکا در غائله جبلالطارق) برنامهریزی شده بود که البته تبعات این ماجرا به تدریج آشکار میشود. او سپس اضافه میکند: «درنتیجه این اتفاقات پیدرپی (توقیف نفتکش ایرانی و سپس توقیف نفتکش انگلیسی)، بریتانیا ناگهان در میانه یک بحران بینالمللی گرفتار آمده؛ بحرانی که برای مقابله با آن مطلقا آمادگی لازم را ندارد! واقعیت این است که درگیری در چنین مخمصهای بینالمللی تقریبا در دورهای بدتر از این نمیتوانست رخ دهد، هنگامه نخستوزیریِ فردی به نسبت تازهکار و ناآزموده، در زمان احتمال خروجی بدون توافق از اتحادیه اروپا (که نزدیکترین شرکای اروپایی بریتانیا را به نوعی با آن غریبه میکند) و درنهایت دورهای با روابط کاملا پیچیده و ناپایدار مابین بریتانیا و آمریکای ترامپ!». در نگاهی دیگر اما تحلیلگر وبسایت «بروکینگز» با بررسی وضعیت کنونی به ارائه راهکارهایی برای جانسون میپردازد و آن، اینکه نخستوزیر جدید بریتانیا میتواند بهدنبال احیای یک روند دیپلماتیک جدی با ایران بوده و البته توقعات نیز از اینچنین روندی باید واقعبینانه و معقول باشد. او میافزاید: «حقیقت این است که هیچ دورنمای واقعبینانهای برای تحصیل توافقی شامل همه خواستههای واشنگتن از تهران وجود ندارد. اما گشودن یک روند جدید و بانشاط در مذاکرات سیاسی مابین جمهوری اسلامی و بریتانیا برای حل معضلاتی چون مسئله نازنین زاغریرتکلیف در کنار پیداکردن راهکاری برای کاهش تنش در خلیجفارس و منطقه خاورمیانه میتواند با نظر به وضعیت فعلی راهگشا باشد. البته آلترناتیو چنین روندی، احتمالا افزایش خطرناکِ تنشها در مهمترین آبراه انرژی جهان یعنی تنگه هرمز و ادامه و تشدید فشارهای برساخته آمریکا بر اقتصاد ایران بوده که برای همه طرفین ماجرا مخرب، خطرناک و موجب نگرانی خواهد بود!».در نهایت جمعبندی تحلیلگر «بروکینگز» درباره اتفاقات اخیر البته در متن مسئله برگزیت قابل توجه است: «زمانی که نوبت به دیپلماسی میرسد شاید «سکوتکردن» و عواقب آن دستکم گرفته شود! اما نتایج سکوت دیپلماتیکِ اتحادیه اروپا درباره توقیف نفتکش ایرانی بهخوبی مشهود است؛ توقیفی که ظاهرا پیرو تحریمهای مصوب اتحادیه در مورد رژیم سوریه صورت گرفته که صد البته سکوت اروپاییها را معنایی متفاوت میدهد! درواقع چنین وضعیتی، آشکارا بیانگر نوعی از هشدار به بریتانیاست، هشداری در تقابل با انواعی از تنشهای سیاست خارجی و بینالمللی در دوره بعد از خروج از اتحادیه، آمادهباشی برای مواجهه مستقل و بدون پشتوانه اروپایی گذشته در برابر همه معضلات پیشروی جهان آینده!».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.