|

ورود 300 ميليون دلار تجهيزات ماينينگ قاچاق

عليرضا کلاهي* : بيت‌کوين شناخته‌شده‌ترين و از اولين رمزارزهاي دنياست. در ١٠سالي که اين ارز به بازار معرفي شده 17.8 ميليون بيت‌کوين استخراج شده و ارزش کل بيت‌کوين در گردش به ٢١٠ ميليارد دلار رسيده است. جمع کل بيت‌کوين قابل استخراج ٢١ ميليون عدد است که با توجه به نصف‌شدن درآمد حل‌شدن هر بلاک‌چين در هر دوره چهارساله آخرين بيت‌کوين در سال ٢١۴١ استخراج خواهد شد. اين به آن معني است که استخراج هر عدد بيت‌کوين سخت‌تر و مزيت نسبي کشورمان بيشتر خواهد شد. 1- گزارش رسانه‌ها از نحوه چگونگي افزايش مصرف برق سال جاري: در رسانه‌هاي ايران به نقل از وزارت نيرو اعلام شده که افزايش هفت‌درصدي مصرف برق در سال جاري ناشي از فعاليت صنعت ماينينگ بوده است. در حال حاضر طبق آمارهاي معتبر، کل مصرف برق ماينينگ در دنيا حدود هفت هزار مگاوات است (حدود 10 درصد کل توليد برق ايران). طبق آمارهاي وزارت نيرو و ساير نهادها، حدود 500 هزار دستگاه ماينر در حال حاضر در ايران به فعاليت ماينينگ مشغول‌اند (که درخصوص اين تعداد مدرک معتبري در دسترس نيست و به نظر مي‌رسد تعداد ماينرها بسيار کمتر باشد) اگر مصرف برق هر دستگاه (براي مثال دستگاه شرکت بيتمين مدل S9 -رايج - در نظر گرفته شده است) را به طور متوسط 1.5 کيلووات ساعت در نظر بگيريم، کل مصرف اين دستگاه‌ها قريب به 750 مگاوات خواهد بود که کمي بيشتر از يك درصد ظرفيت توليد برق ايران (70 هزار مگاوات) است. بنابراين به نظر مي‌رسد منصفانه نيست که مسئوليت کمبود برق در ساعات پيک را به تنهايي بر گردن صنعت ماينينگ بيندازيم. 2- درآمد دولت از محل گمرک تجهيزات:چنانچه طبق آمارهاي وزارت نيرو و ساير نهادها در اين مدت 500 هزار دستگاه با متوسط بهاي600 دلار به کشور وارد شده باشد، به آن معني است که 300 ميليون دلار کالاي قاچاق وارد کشور شده است. حال اگر واردات اين تجهيزات قانوني شده و دولت از محل واردات آنها 10 عوارض گمركي دريافت کرده بود، رقمي بالغ بر 30 ميليون دلار درآمد براي خود ايجاد مي‌کرد. به علاوه در صورت قانوني‌شدن ماينينگ، ميزان واردات دستگاه‌ها به شدت رشد خواهد کرد. اين مسئله با توجه به عمر مفيد سه‌ساله دستگاه‌ها و نياز به استفاده از نسل جديد، به تناسب درآمد سالانه گمرک را به صورت تصاعدي افزايش خواهد داد. 3- روش منطقي در تعيين قيمت برق در صنعت ماينينگ: در تعيين قيمت برق براي صنعت ماينينگ، موارد و پارامتر‌هاي متعددي از قبيل قيمت تجهيزات ماينينگ (ماينر)، بايد تأسيسات زيربنايي لازم (ترانس، تابلو برق، شبکه کامپيوتر، اينترنت، ساختمان و...) و نيروي انساني و از همه مهم‌‌تر قيمت بيت‌کوين و تغييرات بسيار متلاطم آن و همچنين سختي شبکه (Difficulty) را در نظر گرفت. تعيين يک قيمت ثابت و گران با معيارقراردادن قيمت بيت‌کوين فعلي که در يک سال گذشته به بالاترين نرخ خود رسيده، چندان منطقي به نظر نمي‌رسد و تنها جذابيت سرمايه‌گذاري را به ميزان قابل‌توجهي براي سرمايه‌گذاران شناسنامه‌دار از بين خواهد برد. تغييرات قيمت بيت‌كوين در يک سال گذشته همچنين از پارامترهاي مهم که بايد به آن توجه شود ريسک بالا براي سرمايه‌گذاران اين صنعت است که به واسطه تغييرات شديد قيمت بيت‌كوين و همچنين تجهيزات ماينينگ، با آن روبه‌رو هستند. بنابراين تنها محاسبه برق مصرفي اين صنعت و قيمت فروش بيت‌كوين در بازار را نمي‌توان ملاک سودآوري آن در نظر گرفت.در شرايط کنوني به دليل فضاي حاکم بر اقتصاد کشور، تحريم‌ها، بي‌ثباتي قيمت‌ها و تعدد ريسک‌هاي حاکم بر فضاي کسب‌وکار، جذب سرمايه‌هاي داخلي و خارجي به صنعت ارزهاي ديجيتال نيازمند يک ابزار ترغيب‌کننده است. پيش‌تر دولت با عرضه گاز به پتروشيمي‌ها با ارزان‌ترين قيمت ممکن، زمينه را براي حضور سرمايه‌گذاران هموار و فراهم کرد. بنابراين به نظر مي‌رسد براي حفظ، توسعه و هم‌مسيرکردن صنعت ارزرمزها با منافع ملي، نيازمند نوعي تسهيلگري براي سرمايه‌گذاران اين حوزه هستيم.بنابراين تعيين تعرفه برق بايد بر مبناي حفظ قدرت رقابت‌پذيري اين صنعت و البته تأمين منافع ملي و صنعت برق کشور باشد. نرخ برق براي ماينرها در ايران بايد جذاب‌تر از کشورهايي نظير گرجستان باشد که با تعيين قيمت پنج سنت براي هر کيلووات ساعت برق مصرفي ماينرها، زمينه را براي گسترش اين صنعت فراهم کرده است.نرخ برق به واسطه ريسک‌هاي سياسي و نرخ بالاي تأمين سرمايه در ايران، تنها ابزار ما براي حفظ و گسترش سرمايه‌هايي است که به سمت استخراج ارزهاي ديجيتال در کشورمان سوق داده شده‌اند. بنابراين با عنايت به ميزان اثربخشي اين صنعت در قالب يک ساختار قانوني مشخص در بهبود شرايط اقتصادي کشور، لازم است که تعيين تعرفه برق براي صنعت ماينينگ با نگاهي جامع و ملي صورت گيرد. 4- تفاوت صنعت با صنعت: صنعت فولاد و پتروشيمي از برق صنعتي و مواد خام اوليه‌اي که منابع ملي کشور محسوب مي‌شوند، استفاده کرده و با ايجاد ارزش‌افزوده روي آن، کالاي نهايي را صادر مي‌کنند. هردوي اين صنايع براي کشور ارزآور هستند، هرچند در شرايط تحريمي فعلي، فروش محصولاتشان و متعاقب آن ارزآوري به سادگي گذشته نيست.در صنعت ماينينگ هم همين اتفاق مي‌افتد. فعالان اين صنعت هم از برق صنعتي اما بدون بهره‌برداري از منابع ملي استفاده کرده و در نهايت خدمات پردازش داده‌هاي ابري را به خارج صادر مي‌کنند. به اين ترتيب، آنها با ايجاد ارزش افزوده کالايي به نام بيت‌كوين را به عنوان پاداش دريافت مي‌کنند. اشتغال‌زايي اين صنعت، متناسب با پتروشيمي و هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري و رسيدن به دوره بهره‌برداري آن به‌مراتب پايين‌تر از اين صنعت است، ضمن اينکه ارزآوري و ارائه خدمات آن تحت‌تأثير تحريم‌ها نيست.حال چه تفاوتي بين اين صنايع وجود دارد که يکي را تشويق کرده و همه امکانات کشور را در اختيارشان قرار مي‌دهيم اما ديگري را قاچاقچي انرژي معرفي کرده، اموالش را ضبط و از فعاليت آن جلوگيري مي‌کنيم؟ 5- اشتغال‌زايي مستقيم و غيرمستقيم:هر يك ميليون دلار سرمايه‌گذاري مستقيم در اين صنعت ٣٠ فرصت شغلي مستقيم در نرم‌افزار، سخت‌افزار، نگهباني و نگهداري مرکز پردازش ايجاد مي‌کند. علاوه بر اين، فرصت‌هاي شغلي به همان ميزان نيز تقاضا براي کالا و تجهيزات جانبي ايراني ايجاد خواهد کرد که اين کالاها شامل کابل، ترانسفورماتور، تابلو، سوئيچ‌هاي برق، سيستم‌هاي تهويه و... هستند. در عين حال، سالانه حدود ١٠ درصد مبالغ سرمايه‌گذاري‌شده در تعمير و نگهداري هزينه مي‌شود، در نتيجه مونتاژ دستگاه‌هاي ماينر نيز خود مي‌تواند به صنعتي بزرگ تبديل شود. 6- صادرات غيرقابل تحريم:رمزارزها به علت ماهيت‌شان قابل تحريم نيستند و درآمد حاصل از آن مي‌تواند به ميزان قابل توجهي به شرايط اقتصاد کشور کمک کند. 7- جذب سرمايه‌هاي سرگردان:صنعت ماينينگ، صنعتي بدون آلايندگي و بي‌نياز از آب است که مي‌تواند با سرعت زياد راه‌اندازي شود. در صورت تعريف چارچوب‌هاي قانوني مي‌توان ماينينگ را از طریق استارت‌آپ‌ها در دسترس همگان قرار داد. شرکت‌هاي سرمايه‌گذار مي‌توانند سرمايه‌هاي خرد را جذب کرده، در اين صنعت به کار گيرند و درآمد حاصل را در اختيار مشترکان يا همان سرمايه‌گذاران قرار دهند. در اين ساختار علاوه بر کاهش علاقه افراد به ماينينگ در خانه و... سرمايه‌هاي سرگردان که عامل بسياري از تلاطمات اقتصادي هستند، جذب يک صنعت سودآور شده و در اقتصاد کشور اثرگذار واقع مي‌شوند. 8- مشکلات و دغدغه‌هاي بانک مرکزي: الف: يکي از اصلي‌ترين مشکلات بانک مرکزي در تنظيم بازار ارز، تأمين اسکناس دلار مورد تقاضاي بازار است. بخشي از تقاضاي بازار اسکناس براي رفع نيازهايي مانند پرداخت هتل و ساير هزينه‌هاي مسافرت و بخشي از آن براي پس‌انداز و جلوگيري از کاهش ارزش دارايي‌هاست. اپليکيشن‌هاي پرداخت بر پايه بيت‌کوين، با توجه به مقبوليت روزافزون بيت‌کوين به عنوان وسيله حفظ ارزش سرمايه در ميان بسياري از فعالان اقتصادي جهان مي‌توانند بخشي از نياز ارزي کشور به‌ویژه در حوزه تقاضاهاي خرد را که به بازار اسکناس رجوع مي‌کنند، پاسخ دهند. آن گروه از متقاضيان اسکناس دلار که آن را در منازل نگه مي‌دارند، هم مي‌توانند بخشي از پس‌انداز خود را در اين قالب حفظ کنند. ب: يکي از دغدغه‌هاي بانک مرکزي در گسترش استفاده از رمزارز، امکان بروز پول‌شويي از اين طريق است. در اين ميان بايد به اين نکته توجه داشت که متأسفانه در حال حاضر به دلايل گوناگون عملا بخش عمده‌اي از نقل و انتقالات ارزي در قالب اسکناس انجام مي‌شود و حتي بخش عمده‌اي از نقل و انتقالات ريالي هم خارج از کنترل نهادهاي مالي است و عملا امکان اخذ ماليات براي آنها وجود ندارد. اما حداقل در مورد رمزارز امکان رصد ميزان توليد آن از طريق ميزان برق مصرفي وجود دارد و در نتيجه دولت مي‌تواند درآمد مورد نظر خود را از طريق تعرفه‌هاي تدوين‌شده براي ميزان برق مصرفي، کسب کند. 9- قابليت استفاده از برق مازاد براي کسب درآمد ارزي: اوج تقاضاي برق که وزارت نيرو را با مشکلات جدي مواجه مي‌کند، فقط ٢٠٠ ساعت در سال است و در زمان زيادي از سال مازاد فاحش توليد برق بر مصرف وجود دارد. اين سطح از تفاوت توليد و مصرف در غالب ماه‌هاي سال به معني بلااستفاده‌ماندن ميلياردها دلار سرمايه کشور در بسياري از ماه‌هاي سال است. بنابراین به نظر مي‌رسد با قيمت‌گذاري هوشمند مي‌توان توليدکنندگان رمزارزها را به سوي استفاده از برق مازاد سوق داد.‌اما بايد به اين مهم توجه شود که هزينه‌هاي توليد برق مانند هر کالايي از دو بخش ثابت و متغير تشکيل مي‌شود و در زمان کم‌مصرفي پوشش هزينه‌هاي متغير نه تنها هزينه‌اي بر وزارت نيرو و اقتصاد ملي تحميل نخواهد کرد، بلکه به بودجه وزارت نيرو کمک کرده و خالق ارزش براي اقتصاد ملي خواهد بود.

10- صادرات برق بدون نياز به سرمايه‌گذاري در زيرساخت‌هاي انتقال برق: توليد رمزارز‌ها به نوعي صادرات برق بدون نياز به سرمايه‌گذاري در خطوط انتقال برق و نيز راه‌حل مشکلات ناشي از تحريم در دريافت مطالبات وزارت نيرو مانند آنچه در عراق اتفاق افتاده است، خواهد بود. کشور ما در توسعه صادرات برق خود به علت نياز به سرمايه‌گذاري در خطوط، عقد قراردادهاي فروش و... ناموفق بوده است. ضمن اينکه برخي از مشتريان بالقوه مانند پاکستان از وضعيت مالي مناسبي برخوردار نبوده و ريسک بالاي عدم پرداخت مطالبات کشورمان در اين بازار‌ها وجود دارد. اما با تخصيص برق مازاد به صنعت ماينينگ با نرخ منطقي و ارزي، در حقيقت وزارت نيرو اقدامي مشابه با صادرات برق انجام داده است، بدون اينکه هزينه‌اي بابت توسعه زيرساخت‌ها تقبل کرده باشد. 11- امکان ايجاد گروه‌هاي استخراج براي عمق‌بخشيدن به فعاليت استخراج و کسب درآمد براي کشور: درحال‌حاضر به علت کوچک‌بودن نسبي فعالان ايراني، آنها فعاليت استخراج خود را از طريق گروه‌هاي استخراج چيني ساماندهي مي‌کنند. اين فرايند، هم سه الي چهار درصد هزينه دارد و هم کنترل فعاليت ايراني‌ها را به دست چيني‌ها مي‌دهد. بنابراين مي‌توان با ثبت رسمي شرکت‌هاي تجميع و سازماندهي مناسب، علاوه‌بر سازماندهي بومي شرکت‌هاي ايراني، با جذب ماينرهاي خارجي درآمد کشور را اضافه کرد. 12- تبديل سرمايه گازي کشور به درآمد ارزي: همچنين متأسفانه کشور ما در توسعه ظرفيت‌هاي صادرات گاز خود موفق نبوده است. تجارت عمده گاز در جهان از طريق گاز مايع (LNG) انجام مي‌شود که به علت کنترل بسياري از فناوري‌هاي مورد نياز اين صنعت و ميزان بالاي سرمايه مورد نياز، هنوز موفق به ورود به اين حوزه نشده‌ايم، درحالي‌که به شرط ايجاد چارچوب‌هاي قانوني مناسب در ميان‌مدت (کمتر از پنج سال) مي‌توان با جذب سرمايه‌هاي داخلي و خارجي در تبديل گاز به برق و برق به رمز ارز، سرمايه گازي کشور را به درآمد ارزي تبديل کرد.در صورت برخورد غيرمنطقي با اين صنعت شاهد خروج بازيگران حرفه‌اي و شناسنامه‌دار و پررنگ‌شدن بازيگران زيرزميني و خاکستري خواهيم بود.وزارت نيرو مي‌تواند با وضع تعرفه‌هاي مناسب دارايي‌هاي راکد خود را استفاده کند و درآمدزايي مناسبي براي خود ايجاد کند و وابستگي خود به بودجه‌هاي عمومي کشور را کاهش دهد. پيشنهاد ما براي ساماندهي به اين صنعت: الف) شناسايي استخراج رمز ارز‌ها به‌عنوان يک صنعت توسط همه نهادهاي مربوطه و پايان برخوردهاي چندگانه توسط دستگاه‌ها و نهادهاي مختلف ب) ماينينگ يک صنعت است و مانند صنايع ديگر بايد از امکانات کشور بهره‌مند شود. بسياري از صنايع کشور بر پايه منابع طبيعي و انرژي ارزان پايه‌گذاري شده و ضمن بهره‌مندي از يارانه‌هاي کلان، آزادانه محصولات خود را صادر کرده و در داخل نيز با قيمت‌هاي جهاني به فروش مي‌رسانند. مقايسه قيمت برق مورد استفاده توسط ماينرها با برق صادراتي اصلا صحيح نيست، زيرا قراردادهاي صادرات برق قرارداد هوايي دوطرفه بوده و تابع شرايطي خاص هستند؛ به‌عنوان‌مثال ما با کشور ارمنستان قرارداد تبادل برق داشته و به صورت خالص از اين کشور برق وارد مي‌کنيم، اما به عراق فقط صادرات داريم و بهاي همه اين قرارداد‌ها متفاوت است. ضمنا همان‌گونه که پيش‌تر نيز عنوان شد، در همه جهان بهاي برق در اوج مصرف و زمان کم‌باري متفاوت است، زيرا در زمان کم‌‌باري فقط نياز به پوشش هزينه‌هاي متغير توليد برق داريم. به‌عنوان‌مثال بايد اين مسئله را مدنظر قرار دهيم که وزارت نيرو برق نيروگاه‌هاي توليد پراکنده را به مبلغ هزارو صد ريال و برق خورشيدي را که بدون نياز به سوخت و آلودگي و انتشار گازهاي گلخانه‌اي توليد مي‌شود و در تمام جهان از محل عوارض وضع‌شده بر قبض برق يارانه به آن تعلق مي‌گيرد به مبلغ متوسط پنج هزار ريال خريداري مي‌کند. اين در حالي است که اخيرا در کشور امارات بزرگ‌ترين نيروگاه خورشيدي جهان به نام Noor Abu Dhabi كه قدرت نصب شده هزارو 177 مگاوات را دارد و با سرمايه‌گذاري بالغ بر870 ميليون دلار راه‌اندازي شده، برق را در قالب مزايده و با بهاي 2.4 سنت براي هر كيلووات ساعت به شبکه عرضه مي‌کند. عمده نيروگاه‌هاي خورشيدي در اين کشور توسط سرمايه‌گذاران خارجي و بدون رجوع به منابع ملي، تأمين مالي و احداث شده است. تمامي ارقام يادشده گواهي بر غيرمنطقي‌بودن ارقام موردنظر وزارت نيرو تا به امروز است. ج) آزادکردن واردات دستگاه‌هاي ماينر و وضع تعرفه منطقي و تشويق صنايع داخلي به مونتاژ اين دستگاه‌ها و ايجاد ظرفيت‌هاي مناسب براي تعمير و نگهداري آنها د) از ويژگي‌هاي اين صنعت قابليت بسيار بالاي سيال‌بودن آن است، چراکه برخلاف صنايع سنتي، در اين صنعت چسبندگي بالايي وجود ندارد و در صورت ايجاد مزيت اقتصادي مي‌توان فعالان اين صنعت را از سراسر دنيا به ايران جذب کرد. اين سرمايه‌گذاري توسعه زيرساخت‌هاي کشورمان را به دنبال خواهد داشت، زيرا سرمايه‌گذاران ناگزيرند با ضريب يک به يک در زمينه خريد انشعابات برق و ايجاد زيرساخت‌هاي لازم نيز سرمايه‌گذاري کنند، بنابراین با تعريف چارچوب‌هاي لازم مي‌توان اين سرمايه‌گذاران را ملزم به فروش بخشي از ارز حاصله در بازار‌هاي داخلي کرده و براي کشور درآمد قابل‌توجهي ايجاد کرد. استقرار ماينرها در نزديکي نيروگاه‌ها علاوه‌بر مصرف مستقيم برق مازاد برق توليدي، بدون نياز به استفاده از شبکه انتقال و توزيع (يکي از مشکلات وزارت نيرو) و پرکردن ظرفيت‌هاي آنها صرفه‌جويي‌هاي جدي از محل حذف تلفات و هزينه‌هاي انتقال برق نيز خواهد داشت. ه) تعيين چارچوب‌هاي بلندمدت حداقل ١٠ ساله براي سرمايه‌گذاري در توليد برق و تبديل آن به رمز ارزها در نيروگاه‌هاي مقياس کوچک: يکي از برنامه‌هاي وزارت نيرو ايجاد ظرفيت توليد پراکنده برق به ميزان حداقل پنج هزار مگاوات است که به دلايل گوناگون در اين زمينه ناموفق بوده. توليد پراکنده مزاياي اقتصادي و امنيتي بسياري مانند نزديکي به مراکز مصرف، آسيب‌پذيري کمتر، نبود تلفات انتقال، بازده بالاي انرژي و ... دارد. به همين دليل در صورت ايجاد اطمينان از شرايط تأمين گاز شاهد شکل‌گيري سرمايه‌گذاري در توليد برق خواهيم بود و در مورد نيروگاه‌هاي مقياس کوچک استفاده از حرارت مولدها براي برودت مي‌تواند بهره‌وري انرژي را به بيش از ٨٠ درصد افزايش داده و با ارزش افزوده بسيار بالا منابع انرژي کشورمان را تبديل به درآمد ارزي کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.