از زبان ديگران
اسدالله امرايي
آشنايي من با آقاي كلانتريان هيچ ربطي به ادبيات نداشت. من در يك سازمان دولتي كار ميكردم كه زيرمجموعه سازمان ملل بود. با تغييراتي كه در دولت اتفاق افتاد، يك پُست بينالمللي در اختيار ايران قرار گرفت که نيازمند تطبيق حقوقي بود برای همین دنبال كسي ميگشتيم كه در وقت تنگ ما بتواند در اين كار به ما كمك كند. ما قوموخويشي داشتيم به نام حسين پيران كه زماني در لاهه كار ميكرد و ايشان به من گفت كه اگر كسي بتواند اين كار را بكند، مرتضي كلانتريان است و من هم سراغ ايشان رفتم كه بسيار استقبال كردند و چند جلسهاي آمدند و نكاتي را كه لازم بود، تشريح كردند. همان حين در دفتر ما نگاهي به دوروبر اتاق كردند كه دكوري متفاوت با فضاي اداري داشت، كتابهايي را كه آنجا بود، ديدند و حرف زديم و من متوجه شدم ايشان غير از تبحر حقوقي كه دارند، چه اديبي هستند و چه تسلطي بر ادبيات جهان دارند. با اين مقدمه بگويم كه اگر مرحوم كلانتريان كار وكالت را كنار گذاشت، بهايندليل نبود كه از وكالت خسته شده بود. او ميديد كه در كنار آن دانش ميتواند در بخش ديگري يعني ادبيات هم به فعاليت بپردازد. كلانتريان از ميان متون ادبي آنهايي را كه با ذائقه ادبي خودش و جامعه مخاطبانش سازگاري بيشتري داشت، انتخاب ميكرد. او از نسل مترجماني بود كه حرفهايش را از زبان ديگران ميگفت. از زبان ديگران را از مولوي الهام گرفته بود: «گفت اي موسي ز من ميجو پناه/ با دهاني كه نكردي تو گناه/ گفت موسي من ندارم آن دهان/ گفت ما را از دهان غير خوان». اين همان برداشتي بود كه محمد قاضي درباره ترجمه داشت. اغلب آثاري كه او ترجمه كرده، پيامهاي سياسي و انساني دارند و به مفهوم آزادي پرداختهاند و درونمايهاي ضدديكتاتوري و سركوب دارند. از ترجمههاي بسيار خوب مرحوم كلانتريان «سيماي زني در ميان جمع» هاينريش بل است. ايشان پيير لومتر را هم با ترجمه «ديدار به قيامت» معرفي كردند. در اين ترجمه يك كلمه اضافه نميتوان پيدا كرد. انگار در لحظهاي كه در حال خواندن اين كتاب هستيم، خودمان در حال تجربه تصويري هستيم كه در كتاب ارائه شده و اين برميگردد به هنر مترجم و همچنين آشنايي و احاطهاي كه به زبان و ادبيات فارسي دارد. رمان «ديدار به قيامت» برنده جايزه گنكور سال 2013 روايتي است از دو سرباز كه از بزرگترين كشتار قرن بيستم جان سالم به در بردهاند؛ اما ماجرا از آنجا آغاز شد كه دولت تصميم گرفت كار تفحص و نبش قبر پيكر سربازان كشتهشده در جنگ را به شركتهاي خصوصي واگذار كند. يكي ديگر از ترجمههاي بسيار خوب ايشان كه در مجله «كلك» منتشر شد، نامه رژي دبره به سوسياليستهاي جهان بود، در اعتراض به جنگ آمريكا عليه عراق. مرگ مرتضي كلانتريان مرگ هركسي نبود و اين اتفاق، اتفاق كوچكي نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.