گزارش ظریف به مجلس از روند رژیم حقوقی خزر
درباره بستر خزر هیچ تصمیمگیریای نشده است
شرق: پس از گذشت یک سال از اجلاس قزاقستان درباره رژیم حقوقی دریای خزر و حاشیههای آن، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه، روز گذشته در صحن علنی مجلس حاضر شد تا دراینباره به نمایندگان توضیح دهد. ظریف در سخنانش در این جلسه که برای پاسخ به سؤالی درباره سهم ایران از بستر و زیربستر خزر تشکیل شده بود، به تبیین موضع ایران درباره دریای خزر پرداخت و توضیح داد چه چیزهایی را در این گفتوگوها پذیرفته و چه چیزهایی را نپذیرفته است. به گزارش ایرنا، ظریف در سخنانش تأکید کرد: «درباره تمامیت ارضی و آبهای ایران با هیچکسی تعارف نداریم». او افزود: «اگر به تاریخ نگاه کنیم، در سلسلههای حکومتی قبلی قسمتی از خاک ایران جدا شده و تنها در جمهوری اسلامی با وجود جنگ تحمیلی و فشارهای زیاد، یک وجب از کشور کم نشده و این افتخار بزرگی برای رهبری ایران و مردم است که در برابر فشارها مقاومت کرده و با خون خود از وجب به وجب کشور دفاع کردهاند». او گفت حاضر نیست درباره این افتخار مذاکره کند و بر اساس اعتماد به دیگران «منافع ملی»را «به چوب حراج» نمیگذارد. ۲۱ سال است مذاکره میکنیم وزیر خارجه ایران با اشاره به اینکه از زمان آغاز این مذاکرات، ۲۱ سال پیش، در جایگاه معاون حقوقی وزیر خارجه، برگزارکننده اولین اجلاس دراینباره بوده است، ادامه داد: «اینکه مذاکرات ۲۱ سال طول کشیده، به دلیل آن است که در میان تمام جمهوریهای استقلالیافته توافقهایی صورت گرفته است، ولی ایران به این مسئله حساسیت دارد». ظریف با برشمردن و مرور گامهای پیشین مذاکرات گفت: «این کنوانسیون در سال ۹۷ امضا شد و از سوی برخی از افراد این انتقاد وارد شد که چرا در دوران تحریمها و زمانی که ایران مورد فشار است، این توافق امضا شد. این به آن دلیل نبود که در سال ۹۷ توافق شد، بلکه این مذاکرات در ۲۱ سال گذشته انجام شده و در سالهای ۹۴، ۹۵ و ۹۶ مراحل نهایی خود را طی کرد و به نتیجه رسیده بود و تنها در سال ۹۷ به امضا رسید». مذاکرات درباره بستر و زیربستر به نتیجهای نرسیده ظریف درباره تعیین زیربستر در کنوانسیون نظام حقوقی دریای خزر اظهار كرد: «آنچه در کنوانسیون نظام حقوقی دریای خزر مشخص است، آن است که دو زمینه بستر و زیربستر هنوز به نتیجه نرسیده و قرار شده در مذاکرات دوجانبه به نتیجه برسد؛ ولی درباره پهنه آبی، با توجه به مشکلاتی که زیربستر پیدا شده، کشورهای دیگر به صورت دوجانبه توافق کردهاند. در واقع درباره روی آب توافق کردیم که زمانی این توافق مورد قبول است که هر پنج کشور درباره آن توافق کنند، بنابراین مقرر کردیم ایران در عمل انجامشده قرار نگیرد». وی درباره ترسیم خط مبدأ در کنوانسیون نظام حقوقی دریای خزر بیان کرد: «برخلاف دیگر کشورها که بر اساس روشهای سنتی برای ترسیم خط مبدأ از حقوق بیشتری برخوردار میشوند، سواحل دریای خزر در ایران مناسب نیست؛ یعنی تقریبا سواحل ما صاف است. در نتیجه توافق کردیم خط مبدأ باید مورد توافق همه باشد و در ماده یک کنوانسیون نظام حقوقی دریای خزر هم آمده است کشورهایی که سواحلشان در موضع نامناسب قرار میگیرد، باید در وضعیتی ویژه قرار بگیرند». وی تأکید کرد گنجاندن بند مربوط به خط مبدأ در بیانیه بهصراحت به خاطر ایران انجام شده است: «به دلیل وضعیت نامناسب ایران، هیچ تصمیمگیریای برای بستر و زیربستر و پهنه دریای خزر نشده است. آنچه در کنوانسیون مرکز توجه قرار گرفت، ترتیبات زیستمحیطی و کشتیرانی و تعیین حدود پس از توافق درباره ترسیم خط مبدأ است». مجلس تصمیم نهایی را خواهد گرفت وی درباره علت عدم ارائه کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر به مجلس گفت: «علت اینکه کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر برای تصویب به مجلس ارائه نشده، به دلیل آن است که چون درباره خط مبدأ تصمیمگیری نشده، تصمیمگیری برای مجلس دشوار خواهد بود. البته میان کشورها توافق کردیم کشورها اقدام خلافی با این کنوانسیون انجام ندهند؛ بنابراین این تصمیم را گرفتیم تا زمان توافق درباره خط مبدأ، کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر برای تصویب به مجلس ارائه نشود ولی در نهایت تصمیم نهایی با مجلس است». عضو شورای عالی امنیت ملی اضافه کرد: «با اجازه شورای عالی امینت ملی کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر امضا شده است، همه مراحل انجام شده و مورد تأیید رهبری قرار گرفته و امضا شده ولی تصمیم نهایی منوط به نظر مجلس است». رئیس دستگاه دیپلماسی با بیان اینکه کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر منافع ایران را حفظ میکند اما نظر نهایی با مجلس است، ابراز كرد: «زمانی که خط مبدأ تعیین شد، کنوانسیون را با خط مبدأ به مجلس ارائه میدهیم. آن وقت میگوییم چرا باید این کنوانسیون تصویب شود اما اگر کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر تصویب نشد، به چهار کشور دیگر اعلام میکنیم مجلس آن را قبول نکرده است». ظریف ادامه داد: «آن زمان شرایط خوبی برای کشور نیست ولی تصمیمگیری نهایی با مجلس است و ما تابع تصمیمگیری مجلس خواهیم بود». حاشیهها و جنجالهای اجلاس قزاقستان اجلاس قزاقستان و توافقاتی که در آن انجام شد، حاشیههای زیادی ساخت. بعضی رسانههای داخلی و خارجی مدعی شدند ایران پیش از این اجلاس ۵۰ درصد از خزر سهم داشته است و در این توافق این سهم به ۱۱ درصد میرسد. بسیاری نیز مدعی شدند در توافقات این اجلاس، ایران به شکل قطعی بخش عمدهای از سهم بالقوه خود را واگذار کرده است. برخی منتقدان روابط ایران و روسیه و نیز تحت فشاربودن ایران را از دلایل این تصمیم از سوی وزارت خارجه دانستند و حتی اتهاماتی مبنی بر عقبنشینی از منافع ملی به ظریف زده شد. ظریف همان زمان در گفتوگویی به تبیین حقایق و شایعات درباره محتوای این مذاکرات پرداخت: «در هیچ زمانی در گذشته 50 درصد بوده و نه الان ۱۱ درصد یا هر عدد دیگری است. جز کشورهای روسیه و قزاقستان سهمی هنوز تعیین نشده است». او با انتشار متن پرسش و پاسخی ۱۲بندی به سؤالات مهم در اینباره پاسخ داده بود. در این توضیحات ظریف گفته بود برخلاف تصور اجلاس قزاقستان پایان گفتوگوها در این زمینه نبوده است: «امضای این کنوانسیون، پایان همه مذاکرات و اقدامات در خزر نیست و در واقع نقطه عطف و آغازین برای اجرای تفاهمات، نظارت بر اجرا و همچنین شروع مذاکرات برای امضای موافقتنامههای جدید و ضروری به شمار میرود». درباره سرنوشت منابع نفتی خزر، ظریف تأکید کرده بود بدون توافق اتفاقی نمیافتد: «منابع نفتی که مورد منازعه نباشد، از سوی خود کشورها بهرهبرداری میشود. درباره منابع مشترک یا مورد اختلاف نیز، اصل بر این است که دو یا سه کشور ذینفع در اینباره با یکدیگر توافق و نسبت به بهرهبرداری از منابع نفتی اقدام کنند. چنانچه در این خصوص بین کشورها توافقی حاصل نشود، از آن منابع بهرهبرداری صورت نخواهد گرفت». مانع تصمیمگیریهای یکجانبه یا دوجانبه شدیم ظریف اواخر سال ۹۶ در گفتوگویی با سالنامه «شرق» نیز راهبردهایش را در قبال خزر تبیین کرده بود. او گفته بود در حالی که درباره بخشی از مسائل فعلا امکان توافق وجود ندارد، به دنبال دنبالکردن منافع ملی در بخشهای دیگر و پیشگیری از تصمیمات دوجانبه و یکجانبه بوده است: «چون درباره همه موضوعات نمیتوانستیم به توافق برسیم، پس درباره آن حداقلهایی که برای ما ضروری و مهم است هم صحبت نکنیم، این درواقع لجبازیکردن با خودمان است. اتفاقا برای اینکه اجازه ندهیم موضوعاتی که برای ما مهم است ولی فعلا در قالب اجماع قابل دستیابی نیست یا حداقل اگر اجماعی صورت بگیرد، اجماع خوبی نخواهد بود، اینها را خودمان گروگان بگیریم برای اینکه موضوعاتی که منافع ملی ما در آن است هم به نتیجه نرسد، نمیدانم کدام اصل حمایت از منافع ملی را پیش میبرد. ما بر این نکته اصرار کردیم در کنوانسیون باید تمام مواردی باشد که برای ما مهم است. برای اینکه مانع تصمیمگیری آتی شویم که دوباره در آینده درباره سایر موردهای سرزمینی تصمیم یکجانبه یا دوجانبه بگیرند. میدانید در بحث زیربستر تصمیمهای دوجانبهای گرفته شد بدون آنکه ما طرف مشورت باشیم. اما در سایر موضوعاتی که در کنوانسیون مطرح است، دیگر کسی نمیتواند بدون اجماع تصمیم دوجانبه، یکجانبه یا چندجانبه بگیرد بدون آنکه ما حضور داشته باشیم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.