|

تو پس از تو!

گیتی صفرزاده

تا 10 سال پیش در مجالس عزای دوستان و آشنایان شرکت نمی‌کردم. احساسم این بود حالا صاحب عزا کم غصه دارد، ما هم می‌رویم و وبال گردنش می‌شویم. کم‌کم متوجه شدم اتفاقا صاحب عزا این همدلی را دوست دارد؛ انگار یک‌جوری غمش را تقسیم می‌کند. از آن به بعد کافی بود بفهمم یکی از دوستان یا آشنایان کسی را از دست داده است، حتی شده به اندازه چند لحظه خودم را می‌رساندم، صاحب عزا را بغل می‌کردم و در حالی که دستی به شانه‌اش می‌کشیدم در گوشش زمزمه می‌کردم خدا صبرت بدهد. وه که چه لحظه جادویی‌ای بود! انگار هر دو در ابدیت اندوه ازدست‌دادن با هم غرق می‌شدیم. امسال مرگ‌ومیر در اطرافم سرعت زیادی گرفته است. از آغاز سال تاکنون بسیاری از اطرافیانم عزیزی را از دست داده‌اند. به رسم همدردی در مراسم‌شان شرکت کرده‌ام، برای آرامش روح عزیزان‌شان فاتحه خوانده‌ام و در پایان مجلس دوستم را بغل کرده و برایش آرزوی صبر کرده‌ام. همه را سریع انجام می‌دهم تا نوبت به بقیه هم برسد، سایر دوستان و آشنایانی که برای همدردی آمده‌اند، همگی با سرعت این کار را می‌کنیم تا زودتر سرشان خلوت شود؛ خلوت و آرام برای رویارویی با جای خالی کسی که دیگر نیست. به لطف تکنولوژی و صفحات اینستاگرامی، صاحب عزاها را تعقیب می‌کنم، اینکه جای خالی آن که رفته را چطور پر می‌کنند، خاطراتش را مرور می‌کنند، به وسایل دیگر بلااستفاده‌اش نگاه می‌کنند، چراغ خانه‌اش را هر از چندگاهی روشن می‌کنند یا دنبال دست‌خط یا دفترچه خاطراتی می‌گردند تا احساس کنند به بخش‌های درونی‌تری از او نزدیک شده‌اند. خودم طی سال‌ها ازدست‌دادن عزیزانم، از چهارسالگی تا سال‌های بعدش که مدام سخت‌تر و سخت‌تر شد، روش‌های زیادی را برای رویارویی با جای خالی امتحان کردم؛ از روش‌های معمول مثل سر خاک‌رفتن، خیرات‌دادن، انجام‌دادن کارهایی که دوست داشته، تا کارهای ابداعی مثل نوشتن در یک دفترچه فقط برای او (احتمالا فکر می‌کردم در جایی که ورای زمان و مکان است، هنوز نوشتن مطمئن‌ترین وسیله ارتباطی است!) تا رفتن به جاهایی که زمانی او بوده و توجه به آدم‌هایی که او دوست داشته. بعد کم‌کم متوجه شدم آنکه می‌رود، یک زندگی و تصویر مشخصی از خودش داشته و با خودش برده است، ما که مانده‌ایم، هر سال و هر روز، بر اساس تجربه و نگاه خودمان یک تصویر تازه از او می‌سازیم. به عبارت ساده‌تر، آن مرحوم آردش را بیخته و الکش را آویخته اما ما همچنان او را با تصویر تازه‌ای نقش می‌زنیم؛ گاهی برای گرامی‌داشتن یادش، گاهی برای اینکه بگوییم رفتی اما ما را بدبخت کردی، گاهی برای اینکه تصویری همچون یک فرشته از او بسازیم و گه‌گداری یک دیو که کاستی‌های زندگی‌مان از اوست. آن زنده‌یاد هنوز همان آدمی است که بود اما کافی است ما یک نامه عاشقانه از او پیدا کنیم تا یک‌دفعه به نظرمان مرحوم بی‌اخلاقی شود یا بفهمیم یک جای زندگی اشتباهی کرده تا سری تکان دهیم و از نو برای خودمان بسازیمش. مادر همسرم روش جالبی برای رویارویی با جای خالی رفتگان داشت، می‌گفت حساب کن 10 سال فوقش 50 سال دیگر همه همان‌جا با هم هستیم. وقتی خودش چند سال پیش به «همان‌جا» رفت، خیلی به این جمله‌اش فکر کردم. احساس کردم بهترین لطفی که می‌توانیم به یک آدم درگذشته کنیم، این است که داستان زندگی‌اش را -با هر کم‌وکاستی‌ای که داشته- همان‌جور که خودش زندگی کرده است، ببینیم. طوری که وقتی 10 سال یا فوقش 50 سال دیگر کنارش رفتیم با خوشحالی بگوییم: ببین من از آن قسمت داستان زندگی‌ات خوشم نیامد اما دستی تویش نبردم. آن وقت با مهربانی و دلسوزی به زمین نگاه کنیم؛ جایی که برای پرکردن جای خالی ما، نزدیکان‌مان دارند تلاش می‌کنند بخشی از ما را زیاد از حد پررنگ کنند یا بپوشانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.