دیدهبانی اجتماعی مؤثر در سیاستگذاری اجتماعی
سیدحسن موسویچلک-رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران
یکی از الزامات سیاستگذاریهای اجتماعی و برنامهریزیهای مرتبط در حوزه اجتماعی از جمله سلامت اجتماعی، آسیبهای اجتماعی، کیفیت زندگی اجتماعی و... اتخاذ تدابیر لازم برای ایجاد نظام دیدهبانی اجتماعی است تا سیاستگذاریها و تصمیمگیریها در خلأ صورت نگیرد و مبتنی بر شواهد و دادهها و اطلاعات سودمند و یافتههای پژوهشی یا تحلیل دادههای موجود باشد. به همین دلیل، ضروری است تحولات و تغییرات اجتماعی و وضعیت اجتماعی و مؤلفههای مرتبط با این وضعیت بهطور مستمر رصد شوند. بسترسازی برای «دیدهبانی اجتماعی» یکی از راههای تحقق عملی این نظام رصد است؛ موضوعی که در حوزه اجتماعی بنا بر دلایل مختلف از جمله غلبه نگاههای غیرکارشناسی و غیرتخصصی در نظام مدیریت اجتماعی کشور، جدی گرفته نشده و درباره آن غفلت شده است. تقویت دیدهبانی اجتماعی فرصتی برای مشارکت افراد مرتبط در حوزه اجتماعی برای سیاستگذاریها و تصمیمگیریها در سطوح ملی و استانی و محلی برای ارتقای سلامت اجتماعی و روانی است. همچنین دیدهبانان اجتماعی میتوانند به سیاستگذاران اجتماعی، مشاورههای مؤثر در تصمیمسازی و تصمیمگیریها دهند، آیندهنگری اجتماعی داشته باشند، ارزیابی سیاستهای موجود را در حوزه اجتماعی انجام دهند، مؤلفههای اجتماعی را رصد کرده و ثبت و ضبط کنند و از همه مهمتر، مراقب وضعیت سلامت اجتماعی و کیفیت زندگی مردم باشند. اگر همین موارد را به عنوان فایدههای دیدهبانی اجتماعی قلمداد کنیم، کافی است تا نه تنها تعللی در راهاندازی نظام دیدهبانی اجتماعی نکنیم، بلکه برای تأسیس و تقویت آن بهطور جدی بکوشیم. سیاستگذاریها و تصمیمگیریها در حوزه اجتماعی در خلأ یا بهصورت غیرشفاف، هزینههای جبرانناپذیر مادی و انسانی بر جامعه و مردم تحمیل میکند.
برای دیدهبانی اجتماعی میتوان از ظرفیتهای پژوهشگران و کارشناسان اجتماعی، بهویژه مددکاران اجتماعی که اطلاعات دقیق و جامعی در همه نقاط کشور دارند و همینطور از ظرفیت سازمانهای غیردولتی فعال در عرصههای مختلف اجتماعی و دستگاههای اجرائی مرتبط استفاده کرد. مهم این است نیاز به این نظام بیشازپیش احساس شود. برای عملیاتیشدن دیدهبانی اجتماعی با استفاده از ظرفیت انجمنها و سازمانهای غیردولتی فعال در حوزه اجتماعی ضروری است دیدهبانی را باور کنیم و نگاه سیاسی و جناحی از دیدهبانی این سازمانها زدوده شود. این مسئله یکی از شروط و مقدمات حیاتی دیدهبانی این سازمانهاست. گر چه معتقدم این سازمانها هم در بحث دیدهبانی اجتماعی نیازمند درک و شناخت بیشتری نسبت به موضعات مرتبط از جمله در حیطه مدیریت شهری هستند تا زمینه برای اجرای ماده 70 برنامه پنجساله سوم شهر تهران اجرائی شود. گر چه این اطمینان باید داده شود دیدهبانی اجتماعی هزینهای نداشته باشد و ضروری است از قربانیشدن مشارکتکنندگان در بحث دیدهبانی اجتماعی جلوگیری شود تا بتوانند با آزادی عمل و صریح و صادقانه در این زمینه مشارکت فعال و مؤثر داشته باشند و در عین حال، حس مسئولیتپذیری اجتماعی و البته انتقادپذیری در طرفین بحث دیدهبانی را افزایش دهیم. یکی از انتظارات از دیدهبانان اجتماعی نظارت بر عملکرد و وظایف و اختیارات سازمانهای اجتماعی در حوزههای مختلف است تا مدیران پاسخگویی وظایف خود در مقابل دیدهبانان اجتماعی باشند. گرچه به نظر میرسد تا تحقق عملی این بخش از دیدهبانی اجتماعی هم مثل بقیه بخشهای دیگر فاصله بسیار طولانی در پیش داریم چراکه تحقق این بخش یعنی تحقق مطالبهگری اجتماعی از سوی این دیدهبانان. بنابراین مدیریت اجتماعی هوشمند ظرفیت دیدهبانی اجتماعی را برای شفافیت و مطالبهگری اجتماعی بسیار ارزشمند میداند و نهایت تلاش خود را برای تسهیلگری در این زمینه به کار میگیرد. فراموش نشود «رسانهها» هم میتوانند در کنار سایر ظرفیتهایی که در بالا به آنها اشاره شد، در زمینه دیدهبانی اجتماعی نقش بسیار مؤثری ایفا کنند. نکتهای که در حوزه دیدهبانی اجتماعی مهم است، این است که دیدهبانان باید نسبت به حوزه دیدهبانی خود اشراف اطلاعاتی داشته تا بتوانند تأثیرگذار باشند. دیدهبانی اجتماعی به منزله «مچگیری» نیست، بلکه دیدهبانی اجتماعی را فرصتی برای مدیریت بهتر و هوشمندانهتر تلقی کنیم. گر چه خلأ نظام دیدهبان اجتماعی مؤثر و فعال را در کشور شاهد هستیم ولی میتوان از همین ظرفیتها هم برای تقویت این نظام در کشور استفاده کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.