|

تقابل آمریکا با چین و مسئله‌ای به نام ایران

سیدمحمدهادی موسوی- کارشناس سیاسی

در ماه‌های اخیر، دونالد ترامپ ضمن قلمدادکردن چین به عنوان بزرگ‌ترین مخاطره آمریکا، اقدام به وضع تعرفه، اعمال تحریم بر شرکت‌های چینی و تعاملات سیاسی و نظامی با تایوان کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا از سلاح شخصی خود (تويیتر) نیز علیه چین استفاده کرده و چند بار این کشور را به اعمال تحریم‌ها و تعرفه‌های بیشتر تهدید کرد.

هم‌زمان دولت آمریکا با سخت‌تر و تنگ‌تر کردن تحریم‌ها علیه ایران، سعی در کشاندن مقامات کشور به پای میز مذاکره دارد تا بتواند به توافق مد نظر خود برسد. تحریم هم‌زمان چین و ایران شاید در ظاهر ارتباط چندانی به یکدیگر نداشته باشد اما فشار توأمان به چین و ایران می‌تواند مکمل يكدیگر قلمداد شود. شاید بتوان گفت یکی از اصلی‌ترین اهداف ترامپ از تحریم ایران، فشار بیشتر بر چین است و یکی از دلایل اصلی جنگ تجاری با چین، همراهی این کشور در تحریم ایران است. چین، اصلی‌ترین منبع سرمایه‌گذاری خارجی و بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است از این رو تأثیرگذاری اقتصادی و سیاسی این کشور در ایران و حتی حوزه خلیج فارس افزایش یافته است. چین به خوبی توانسته از تضاد منافع دو قدرت اصلی سیاسی و نفتی منطقه یعنی ایران و عربستان استفاده کرده و انرژی ارزان‌قیمت مورد نیاز خود را تأمین کند. صادرات نفت ایران به چین شاید حدود 10 درصد از کل واردات نفت این کشور باشد اما به دلیل تخفیف‌های ایران و رقابت با عربستان، نفت ارزان‌قیمت در اختیار دارد. ایران، مطمئن‌ترین فروشنده نفت به چین و انحصاری‌ترین بازار برای محصولات چینی بود. هرگونه خدشه در انتقال انرژی از ایران به چین، افزایش تنش نظامی در منطقه خلیج فارس یا تهدید به بسته‌شدن تنگه هرمز، آسیب اقتصادی جدی به چین وارد خواهد کرد. حال اجازه دهید موضوع ایران را بررسی کنیم. به اذعان برایان هوک، برجام به آمریکا اجازه نمی‌داد که بتواند صنعت نفت ایران را تحریم کند. خروج این کشور از برجام اما به آمریکا کمک کرد ضمن کاهش منابع ارزی ایران، هم دسترسی چین به نفت ارزان‌قیمت ایران را محدود کند و هم با افزایش قیمت نفت ناشی از تحریم نفتی ایران، رشد اقتصادی چین را تحت تأثیر قرار دهد. بد نیست بدانیم طبق آمار سال‌های اخیر، هر واحد رشد قیمت نفت، یک واحد رشد اقتصادی چین را کاهش می‌دهد. از این رو تحریم نفتی ایران، تبعات مخربی براي چین و منطقه شرق آسیا نیز خواهد داشت. از طرف دیگر، ترامپ براي همراه‌كردن چین با تحریم‌های ایران، وضع تعرفه‌های وارداتی بر کالاهای چینی را در دستور کار قرار داد تا این کشور به‌جای چانه‌زنی براي رفع تحریم یا یافتن روش‌های دورزدن تحریم ایران مجبور به نجات خود از مخمصه جنگ تجاری شود. بنابراين تعرفه‌گذاری بر محصولات چین، تکمیل‌کننده حلقه تحریم ایران محسوب می‌شود. در این شرایط چنانچه چین، از تحریم‌های آمریکا سر باز زده و اقدام به خرید نفت از ایران کند، شکاف عمیقی در ساختار تحریم نفتی ایجاد خواهد کرد. از این رو توازن‌برقرارکردن بین فشار به هر دو کشور بسیار مهم می‌نماید. همچنان‌که با افزایش تنش‌های چین و آمریکا، این کشور در چند نوبت اقدام به خرید محموله‌های سنگین نفتی از ایران کرد. نکته دیگر این است که ترامپ با خروج یک‌جانبه از برجام و تحریم مجدد ایران، عملا نقش چین در حل مناقشات بین‌المللی را تحت‌الشعاع قرار داده و قدرت چانه‌زنی چین در منازعات جهانی را کاهش داد. آمریکا با تحریم ایران عملا چین را مجبور می‌کند جهت مراودات خود با ایران از این کشور مجوز دریافت و امضای این کشور پای برجام و قطع‌نامه شورای امنیت را بلااثر كند. ترامپ با این کار عملا به دنبال تقلیل نقش چین تا حد یک کشور معمولی است نه یک ابرقدرت اقتصادی و صاحب حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل. او همچنین با پیش‌کشیدن جنگ تجاری و تعرفه‌ای، چین را نه به‌عنوان یک قدرت جهانی و شریک در عرصه بین‌الملل بلکه به عنوان یک دنباله‌رو تلقی می‌کند. امری که حتما به مذاق چین خوش نخواهد آمد و باید دید تا چه حد در این فضا قادر به بازیگری است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.