گشتی در خیابانهای گرمازده
مینو بدیعی
زمانی که از هرم آفتاب داغ یک بعدازظهر تابستانی قصد فرار داری، به سمتی میروی که درختان سایههای بیدریغ خود را هرچند کم و کمفروغ بر حاشیههای خیابان گسترانیدهاند؛ اما در چهارراه ولیعصر با حفاظهایی که گویی خیابان داغ را دربر گرفتهاند، مفری نمییابی. حفاظها و نردهها پشتسر هم قرار گرفتهاند، انگار اینجا جایی برای محفوظبودن خیابان و چهارراه است، اما آدمها چه؟ همهچیز حکایت از سلطه ماشینها و خودروها بر خیابان و چهارراه دارد و گویی این سلطه خودروهاست که با دهنکجی بسیار به آدمهایی که از گرما کلافهاند، مانند سدهای سکندر در برابر عابران و رهگذران ظاهر میشوند.ظاهرا اینجا نه قلعه باستیل است و نه قرن هجدهم میلادی در خیابان معروف یا معروفترین خیابان جهان، یعنی شانزهلیزه در پاریس، اینجا تهران است که در یک بعدازظهر بسیار داغ تابستانی در جستوجوی درختهای کوتاهقد، نفست میبرد. یک لحظه به خود میگویی اینهمه حفاظ و نردههای بلند در چهارسوی چهارراه برای چیست؟ برای مقابله با ترافیک و ایجاد سد سکندر برای رهگذران؟ خودروهای شاسیبلند و سایر خودروها مثل تیری که از چله کمان رها شده است، از چهارراه بهسرعت میگذرند و گویی رد تند سرعت آنها مانند نیشتری به قلب رهگذران فرو میرود. در جستوجوی راهی برای رفتن از اینسوی چهارراه به آنسو هستی. آدمیان سرخشده از گرما را میبینی که همه در جستوجوی جایی برای فرار هستند. یادت میآید که تو دیگر آن گزارشنویس جوان مطبوعات نیستی که دیوانهوار گاهی میدوید و این قرص پلاویکس که سحرگاه خوردهای به یادت میاندازد که: چون پیر شدی حافظ از میکده بیرون شو
باز به خود میگویی: برای چه چهارراه؟ چه ربطی به میکده دارد؟ در همین فکر هستی که داد و بیداد رانندگان سواریها و خودروهایی که به سمت شمال خیابان ولیعصر میروند، گوش تو را که هیچ، گوش فلک را هم کر میکند. - حاج خانم، میدان ونک؟ انگار میخواهند پیادهها را از پیادهرو حفاظت کشیدهشده بقاپند و یکراست سوار خودرو تفتیده و گرمشان کنند و هی ویراژ بدهند تا مقصد! با بیحوصلگی میگویی: میخوام برم اون طرف خیابون. بعد خودت که دقت میکنی میبینی که گذشتن از اینهمه حفاظ بهسادگی ممکن نیست و مسافتی را باید بالا بروی و بعد با یک شیرجه جانانه به سمت خیابان به آن دست بپیچی و این خیابان بلند و طویل «ولیعصر» چه داستانی دارد. اما داستان زیرگذر که یکراست به مترو میرود و از مترو به سمت تئاترشهر، حکایت دیگری است. عابران پیاده، زن و مرد و پیر و جوان شبیهبه قوطیهای مچالهشده از گرمای داغ، به سمت پلهبرقی مترو میروند. پلهبرقی اما این قهرمانان قلعه باستیل را مانند یاران روبسپیر و دانتن (سردمداران انقلاب کبیر فرانسه) به داخل تونل مترو میفرستد و تو در ازدحام راهروهای مترو تهران غرق میشوی. شهری زیرزمینی که هر کس به کار خویش مشغول است؛ هیچکس دخترک گلفروشی را نمیبیند که شبیه قهرمان داستان هانس کریستین اندرسن، متاع فقر و ناداری خویش را میفروشد. یا پیرمردی را که ساک به دست انواع سیگار را عرضه میکند و شاید هم در جیبها و بغلهایش، مواد مخدری هم داشته باشد. یا زنی دستفروش که با مشتی خنزرپنزر و بدلیجات یادآور بوف کور صادق هدایت است و اینبار زن خنزرپنزری را میبینی نه پیرمرد هدایت را... اما گریز از این راهروهای شلوغ قطار زیرزمینی بهسمت روی زمین، یعنی برابر تئاترشهر خود حکایتی است. نخستین استقبال تئاترشهر، هرم سوزنده آفتاب داغ است و دیدن چند تندیس سفید که معلوم نیست که چه کارهاند و تندیس ساز آنها چه فکری در سر داشته است و چند صندلی سپید تندیسواره که ملغمه عجیبی است. ساختمان تئاترشهر که روزگاری میخواستند آن را خراب کنند دیگر عظمتی لااقل برای نسل «تو» ندارد. دیوارهای فرسوده و نقوشی که روی دیوار رنگ باختهاند. به خود میگویی «کدام تئاتر»، این انبوه آدمیانی که به این سمت چهارراه ولیعصر آمدهاند چه قرابتی با این ساختمان دارند و عملا میبینی هیچ... میدوی به سمت نیمکتی که سایه سبز درختی را نصیب تو کند و درختان چه حسرتی دارند در این پارک و ساختمان تئاتری که فرسوده شده است. اما حسرت تو بیشتر است. دواندوان به سمت یک نیمکت سایهدار میروی که دیدن چهرههایی متفاوت میخکوبت میکند. نه شگفتزده نمیشوی؛ سالها از ماجرای پارک دانشجو بااطلاع بودهای! پسر یا دختری ظریف که بیشتر ظرافت او، میتواند برچسب دختربودن را به او اعطا کند. مردانی که به او خیره شدهاند. هرچه از تئاترشهر فاصله میگیری، تفاوت این قسمت از ضلع جنوب شرقی چهارراه ولیعصر با قسمت دیگر آن بیشتر میشود. در اینسو بازنشستههایی هستند که سالها درباره آنها گزارش نوشتهای. حالا به خود میگویی: تو هم جزء آنان هستی؟ و در آنسو، پسرانی هستند که گویی از پسربودن خود جز بیکاری و علافی خیری ندیدهاند و بفهمیونفهمی آرایش بر صورت آنها نشسته است. اما در کنار تئاترشهر و با اندکی فاصله از آن، ماشین پلیس ایستاده است، به خود میگویی: ای داد! پیرمرد محترمی که پیراهن سپید پوشیده و ظاهر آراستهای دارد از تو میپرسد: حاج خانوم این ماشین پلیس برای چه اینجاست؟ شانهای بالا میاندازی: تو چه میدانی؟ ناگاه نیمکت مورد نظر را زیر یک درخت چنار بلند پیدا میکنی که روبهرویش درخت اناری قرار دارد و گلنارهای قرمز و انارهای سبزی روییده بر آن...؛ دیگر یادت میرود حقارت ساختمان تئاترشهر و پسران دخترنما و دستفروشها و آدمهای حیران زیرگذر مترو را ... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.