علم پزشکی، زیرمجموعه علم ژنتیک
نگار كرميان
1- امروزه اهمیت و پیشرفتهای هیجانانگیز علم زیستشناسی بر کسی پوشیده نیست و برخی از زمینههای آن مانند ژنتیک و بیوتکنولوژی مولکولی بهعنوان یک علم زیربنایی و کاربردی که باعث توسعه علوم دیگر مانند میکروبیولوژی و پزشکی شده است، نقش مهمی در اقتصاد ملی، بهداشت، درمان و رفاه اجتماعی دارد. پروفسور فردریک بایبر دراينباره ميگويد: «من فکر میکردم که ژنتیک زیرمجموعهای از علم پزشکی است، اما اکنون فکر میکنم که علم پزشکی زیرمجموعهای از ژنتیک است». 2- هرساله مقالات و کتابهای زیادی در حوزههای مختلف علم ژنتیک در جهان به چاپ میرسد که کشور ما نیز از این قضیه مستثنا نیست. کتاب الگوریتم ژنتیک پزشکی یکی از کتابهایی است که در سالهای اخیر و با تلاش امیر محمدی، فارغالتحصیل دانشگاه بابلسر و عضو یکی از تیمهای تحقیقات درمان سرطان در دانشگاه علوم پزشکی ایران و با حمایت و نظارت دکتر امیررضا عارف، پژوهشگر ارشد و عضو مرکز تخصصی سرطان دانا فاربر دانشگاه هاروارد آمریکا، تألیف شده و توسط انتشارات جامعهنگر به چاپ رسیده است. 3- کتاب الگوریتم ژنتیک پزشکی در 23 فصل تألیف شده و نويسنده در هر فصل به بررسی یکی از جنبههای علم ژنتیک میپردازد. از مهمترین ویژگیهای کتاب که دکتر عارف نیز در مقدمه کتاب به آن اذعان کرده است، میتوان به پوشش تحسینبرانگیز مطالب ژنتیکی از جنبههای سلولی و مولکولی در ژنتیک پزشکی اشاره کرد. فصل ابتدایی این کتاب به بررسی تاریخچه علم ژنتیک پرداخته و تعدادی از اصطلاحات اصلی علم ژنتیک را توضیح میدهد. در فصول بعدی نیز ساختار کروموزوم، انواع ژنها و جهشها معرفی میشوند که کمک فراوانی به متخصصان سیتوژنتیک میکنند. این کتاب در دو فصل بهطور مفصل به معرفی تکنولوژیهای جدید علم ژنتیک و چگونگی شناسایی ژنها و جهشها میپردازد. تولیدمثل، تکوین جنین و جهشهای آن در دوران قبل از تولد و الگوهای وراثت و بررسی شجرهنامهها که نقش مهمی در مباحث جنینشناسی دارند، از مهمترین بخشهای این کتاب به حساب ميآيند. در فصول 8 و22 مسائل ژنتیکی در جمعیت و روشهای محاسبه احتمال خطر در فرزندان ارائه میشود که به مشاوران ژنتیک کمک قابلتوجهی میکند. همچنین این کتاب به بررسی وراثت کمی چندژنی، چندعاملی و عوامل دخیل در ایجاد بیماریهای رایج چندعاملی مانند انواع دیابت، فشارخون، هایپرکلسترومی، انواع صرع و آلزایمر میپردازد. در یک فصل نيز به شکل جامع به جهشهای ژنتیکی موجود در بیماریهای خونی پرداخته ميشود. یکی از مهمترین مباحث علم ژنتیک مربوط به بیماریهای ناشی از جهشهای آنزیمی در مسیرهای بیوشیمیایی است که به دلیل تشابه اسامی و گیجکنندهبودن آنها، در اين كتاب به صورت جدول دستهبندی شدهاند و بهاينترتيب فرایند یادگیری را تسهیل کردهاند. با ظهور پزشکی شخصی که بیانگر پاسخ متفاوت افراد مختلف به داروهاست، ضرورت پرداختن به این مباحث در فصل فارماکوژنتیک این کتاب بررسی شده است. سیستم ایمنی و اجزای آن نقش مهمی در حفاظت از بدن دارند، بنابراین اختلال در اجزای سیستم ایمنی باعث بیماریهای مختلفی، از جمله بیماریهای خودایمنی، ایدز و سرطان میشود. سرطانها یکی از رایجترین بیماریهای چندعاملی این روزها هستند و عوامل ژنتیکی، بیوشیمیایی و محیطی نقش مهمی در ایجاد سرطان دارند که در فصل سرطان این عوامل بهطور كامل بررسی شدهاند. ناهنجاریهای مادرزادی کروموزومی، تکژنی و بدشکلیها از مهمترین جنبههای علم ژنتیک هستند که در این کتاب به آنها پرداخته شده است. تکنیکهای مربوط به غربالگری بیماریهای ژنتیکی و آزمونهای قبل از تولد مثل آمینوسنتز و CVS امروزه کاربردهای فراوانی به منظور پیشگیری از تولد فرزندان مبتلا به بیماری دارند که در این کتاب ارائه شدهاند. در نهایت این کتاب در فصل آخر به جدیدترین روشهاي درمان بیماریهای ژنتیکی، ازجمله ژندرمانی و هدفگیری ژنی میپردازد و نقش سلولهای بنیادی را در درمان بیماریها بررسی میکند. 4- در نگارش کتاب الگوریتم ژنتیک پزشکی از کتب و مقالات معتبرترین و بنامترین استادان حوزه ژنتیک پزشکی در دانشگاههای جهان مانند کتابهای اصول ژنتیک پزشکی اِمِری، اصول ژنتیک پزشکی اِمِری و رایمون، ژنتیک در پزشکی تامپسون و... استفاده شده است. این کتاب به دلیل ابداع سبک خاص نگارش در ژنتیک، استفاده از نمودارها و جدولها به منظور دستهبندی و ارائه مطالب دشوار ژنتیک که در نهایت باعث تسهیل فوقالعاده یادگیری علم ژنتیک میشود، جای خود را در میان دانشجویان، استادان و علاقهمندان باز کرده و وارد کتابخانه دانشگاههای معتبر ایران شده است. همچنین این کتاب در سایتها و آموزشگاهها بهعنوان مرجع آزمونهای کنکور مقاطع ارشد و دکترای ژنتیک و رشتههای مرتبط معرفی شده است. در پایان، مطالعه این کتاب را به دانشجویان رشتههای پزشکی و علوم پایه، از جمله زیستشناسی و ژنتیک و علاقهمندان به علم ژنتیک، بیماریهای ژنتیکی و روشهای درمان بیماریهای ژنتیکی توصیه میکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.