بازی نه چندان جدی، اما قابل اعتنا در عراق
عبدالرحمن فتحالهی: در هفتهها و ماههای اخیر برخی تحرکات و اقدامات اجتماعی، سیاسی و دیپلماتیک با رنگ و بوی عادیسازی مناسبات بغداد-تلآویو در عراق شکل گرفته است؛ تحرکاتی که اگرچه چندان جدی نیست، اما بررسی جریان پشت پرده این تحركات حکایت از بازی پنهانی دارد که در کنار برخی تحولاتی میدانی اخیر در عراق به دنبال اثرگذاری روابط این کشور در مناسباتش با سوریه و تحولات جاری در این کشور جنگزده از یک سو و از دیگر سو به دنبال تحتالشعاع قراردادن روابط تهران-بغداد در شرایط حساس کنونی است. سفر اخیر نادیا مراد، برنده نوبل صلح 2019 و لمیا حاجی بشار، برنده جایزه ساخاروف سال 2016 به همراه هیئتی 15نفره به اسرائیل (البته پیش از این و در جولاي 2017 نیز نادیا مراد سفر دیگری به اسرائیل داشته است) در کنار مواضع چند هفته پیش فرید یاسین، سفیر بغداد در واشنگتن درخصوص احتمال عادیسازی روابط عراق با اسرائیل، همچنین حضور سه هیئت عراقی متشکل از شخصیتهای سنی و شیعی در اسرائیل در سال گذشته، گشتزنی و بررسی میدانی عناصر اطلاعاتی اسرائیل همراه با نظامیان آمریکایی در مرکز شهر بغداد در سال 2018 و اوایل 2019 و اتفاقاتی نظیر اینها نشان از این دارد که در این مدت کوتاه جریاناتی در عراق به دنبال پوستاندازی این کشور پس از تحولات منطقهای با محوریت تعدیل نگاه منفی به اسرائیل در غرب آسیا به وجود آمده است. اگرچه تمامی این اقدامات با واکنشهای تند جریانات و شخصیتهای سیاسی عراقی مواجه شده است و اساسا نمیتواند جایگاهی هم در بطن جامعه عراق پیدا کند، اما به هر حال نمیتوان منکر وجود این دست فعالیتها در صحنه داخلی تحولات این کشور شد. اتفاقا در سایه همین دست فعالیتها بوده است که موشه کحلون، وزیر دارایی اسرائیل 10 ژانویه سال جاری فرمانی ویژه را امضا کرد که بر اساس آن، نام عراق تا پایان ماه مارس آینده از فهرست کشورهای دشمن این رژیم پاک میشود. این سخنان زمانی اهمیت پیدا میكند که که با حذف نام عراق، نام کشورهایي مانند سوریه، لبنان، یمن، ایران و حتی عربستان سعودی همچنان در فهرست کشورهای دشمن اسرائیل دیده میشود. نکته مهم دیگر به برنامه جدی برخی جریانهای درونعراقی برای ایجاد موجی ضد نیروهای نظامی مردمی حاضر در عراق باز میگردد. در این راستا و به موازات تحرکات دیپلماتیک، سیاسی و اجتماعی در عادیسازی روابط بغداد-تلآویو، از ابتدای سال جاری میلادی نیز رویکرد نظامی و امنیتی مسئله در سایه احتمال حمله هوایی اسرائیل به خاک عراق و مواضع این نیروها شکل گرفته است تا بتواند در یک بُعد دیگر اهداف این بازی پنهان را محقق کند.بهخصوص اینکه جمعه گذشته پایگاهی از نیروهای حشد الشعبی در استان صلاحالدین مورد حمله هوایی قرار گرفت و تعدادی از نیروهای این گروه جان باختند که به نظر میرسد طبق برآوردها و مواضع برخی مقامهای امنیتی و اطلاعاتی عراق این حمله توسط اسرائیل و با پرتاب سه کلاهک انفجاری چرخشی از نوع هاروپ از طریق جنگندهای اف-16 صورت گرفته است. از آنجایی كه اسرائیل تنها بازیگر موجود در خاورمیانه است که چنین تسلیحاتی را در اختیار دارد، به نظر میرسد که حمله صورتگرفته با عاملیت تلآویو بوده باشد. اگر چنین مسئلهای صحت داشته باشد، این اقدام اسرائیل در حمله به خاک عراق بعد از بمباران تأسیسات هستهای اوراسیکِ دهوک در سال 1981 میلادی، در نزدیک به چهار دهه گذشته بیسابقه بوده است. اگرچه پارلمان عراق اعلام كرده که درباره این موضوع کمیته حقیقتیاب تشکیل میدهد، اما فارغ از نتیجه این کمیته به نظر میرسد که در سایه این تحرکات و تحولات اکنون عراق برای اسرائیلیها از اهمیت ویژهای برخوردار است. به ویژه از زمان قدرتگیری برخی نیروهای مسلح ضد اسرائیلی كه بعد از شکست داعش به مهره تأثیرگذاری در روند امنیتی، اطلاعاتی، نظامی و حتی دیپلماتیک عراق با سوریه، لبنان و ایران برای تقویت هر چه بیشتر محور ضد اسرائیلی در خاورمیانه بدل شدهاند. از این رو به نظر میرسد که هر دو جریان، چه در قالب مدنی و چه در قالب حمله نظامی سعی دارد تا عراق را وارد شرایطی کند که اگر به دنبال عادیسازی مناسبات با اسرائیل مانند برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیست، حداقل درخصوص تحولات جاری سوریه و همکاریهای نظامی و امنیتی بغداد-دمشق درخصوص تقابل با نیروهای مسلح در مرز دو کشور و از آن مهمتر در رابطه با نحوه تعاملات گسترده ایران و عراق در همه حوزهها تعدیلی در سیاستهای بغداد صورت گیرد تا شاید بتوان عراق را از محور ضد اسرائیلی در منطقه خارج کرد. از این رو به نظر میرسد که هر دو جریان، چه در قالب مدنی و چه در قالب حمله نظامی سعی دارند عراق را وارد شرایطی کنند که اگر به دنبال عادیسازی مناسبات با اسرائیل، مانند برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، نیست حداقل درباره همکاریهای نظامی و امنیتی خود با دمشق درخصوص تقابل با نیروهای مسلح در مرزها و از آن مهمتر در رابطه با نحوه تعاملات با ایران تعدیلی در سیاستهای خود ایجاد كند. این دو جریان با گامگذاشتن در این مسیر تلاش میكنند عراق را از محور ضد اسرائیلی در منطقه خارج كنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.