|

گفت‌وگو با مارسل دوشان

شرق: در سال 1959 سردبیر مجله نیوزویک روزنامه‌نگاری به نام کالوین تامکینز را به گفت‌وگو با مارسل دوشان، نقاش و مجسمه‌ساز فرانسوی، می‌فرستد. مأموریتی به گفته تامکینز، حیرت‌انگیز، چون در آن زمان او نویسنده بخش اخبار خارجی مجله بوده و به گفته خودش چیزی درباره‌ هنر نمی‌دانسته است. با‌این‌حال در چندساعتی که وقت داشته کتابی را درباره مارسل دوشان و آثارش تورق می‌کند و به محل قرار با مارسل دوشان می‌رود و مصاحبه انجام می‌شود. آشنایی تامکینز با دوشان بعدها بیشتر و عمیق‌تر می‌شود. او زندگی‌نامه دوشان را در نیویورکر می‌نویسد و گفت‌وگویی در سه بخش با دوشان انجام می‌دهد. کتاب «مارسل دوشان؛ هم‌صحبتی در عصر» که ترجمه فارسی آن با ترجمه پیمان غلامی در نشر بان منتشر شده، همین گفت‌وگوی سه‌بخشی است به علاوه تصاویری از آثار دوشان. در آغاز کتاب، به‌عنوان مقدمه، مصاحبه‌ پل چان با کالوین تامکینز آمده است. تامکینز در این مصاحبه خاطره اولین دیدار و گفت‌وگو با دوشان را نقل کرده و همچنین تصویری از دوشان به دست داده است. او حین نقل ماجرای نخستین مصاحبه‌اش با دوشان در پاسخ به این پرسش که «اولین برداشتتان از او چه بود؟» می‌گوید: «واقعا مایه‌ی تعجب و شعفم شده بود که گرچه همه‌ی پرسش‌هایم بسیار احمقانه و جاهلانه بود، اما او تا حدی سعی کرد هر رمزمشان را به چیزی جالب تبدیل کند». در بخشی از همین گفت‌وگو تامکینز برداشت خود را از میراث دوشان شرح می‌دهد. او می‌گوید: «فکر می‌کنم نگرش او در قبال آزادی کامل یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌هاست: آزادی از سنت، آزادی از هر نوع جزم. همین‌طور شیوه‌ای که با آن هیچ‌چیز را مسلم یا بدیهی نمی‌گرفت. او درباره‌ی این موضوع حرف زد که چطور به همه‌چیز شک دارد، و با شک به همه‌چیز شیوه‌هایی برای نزدیکی به چیزی نو پیدا می‌کند. این قطعا بخش بزرگی از میراث اوست: این نیاز، این شوق به پرسش کشیدن همه‌چیز، حتا ماهیت خود هنر». تامکینز در صحبت از میراث دوشان به آثار موسوم به «حاضرآماده‌ها»ی او اشاره می‌کند و می‌گوید: «نکته‌ی واقعی حاضرآماده‌ها رد امکان تعریف هنر بود. هر چیزی می‌تواند هنر باشد. هنر یک ابژه یا حتا یک تصویر نیست، هنر فعالیت روح است. و این ایده به همه‌ی آثارش یاری می‌رساند. به خاطر آن آزادی که توانسته بود برای خودش بیابد همین چیزهایی به وجود آمدند که قبلا هیچ‌کس انجام نداده بود. و او از آن دست مسئولیت‌پذیری‌ها که می‌توانستند مانع آزادی‌اش شوند اجتناب کرد. بی‌نهایت ساده زندگی کرد، با پولی بسیار کم. خواسته‌هایش را به حداقل محض کاهش داد که همین او را برای جست‌وجو آزاد می‌گذشت. این نگرش آزمونگرانه شاید مؤثرترین هدیه‌اش است». گفت‌وگوی تامکینز با مارسل دوشان با صحبت از زندگی دوشان در نیویورک پیش از جنگ جهانی اول آغاز می‌شود و با بحث‌هایی نظیر ادغام هنرمند در جامعه و رابطه پول و اثر هنری و ... ادامه می‌یابد. دوشان در این بخش از مصاحبه وقتی صحبت از «حاضرآماده‌ها»اش به میان می‌آید، می‌گوید: «وقتی چنان چیزهایی تولید کرده بودم، ایده‌ام این نبود که یک عالم ازشان تولید کنم. حاضرآماده واقعا خروج از مبادله‌پذیری بود، یعنی از پولکی‌شدن فرضا اثر هنری. هرگز قصد فروش حاضرآماده‌هایم را نداشتم. پس واقعا ژستی بود که با آن نشان بدهم می‌توان کاری انجام داد بدون اینکه در پس ذهن‌تان تصوری از پول‌درآوردن از طریقش وجود داشته باشد». در بخش بعدی گفت‌وگو مفصل‌تر از «حاضرآماده‌ها» صحبت می‌شود. دوشان همچنین در این بخش در پاسخ به پرسشی درباره ایده بیرون‌زدن از سنت می‌گوید: «به گمانم این باید نگرش هرکسی باشد که می‌خواهد چیزی خاص خودش را بیابد. برای آنکه کاری خاص خودتان انجام بدهید باید آموخته‌هایتان را فراموش کنید. و همین که فراموش می‌کنید، به یافتن چیزی دیگر واداشته می‌شوید». دوشان اضافه می‌کند: «البته می‌توانید امتحان کنید و هرگز موفق نشوید. فکر می‌کنید دارید چیزی کاملا خاص خودتان را انجام می‌دهید و یک سال بعد نگاهی به آن می‌اندازید و عملا ریشه‌هایی را می‌بینید که هنرتان از آن‌جا می‌آید، بدون اینکه خودتان ذره‌ای در جریانش بوده باشید». اهمیت عنصر حرکت در آثار دوشان موضوع نخستین پرسش پایانی کتاب است. پرسش تامکینز در‌این‌باره است که دوشان ایده حرکت را ابتدا چطور فهم کرده بوده و آیا این ایده را از فوتوریست‌ها گرفته بوده است؟ دوشان می‌گوید که در آن دوره از وجود فوتوریست‌ها خبر نداشته‌ است. در این بخش صحبت از علم و قانون نیز به میان می‌آید. دوشان می‌گوید: «چون کبریتی روشن می‌کنید و آتشی را می‌بینید، آن را یک قانون در نظر می‌گیرید. کلمه‌ی خیلی قشنگی‌ست، قانون، اما هیچ صحت عمیقی ندارد. من این‌طور فکر می‌کنم. قانون صرفا یک عادت است». مصاحبه با دوشان با این گفته او به پایان می‌رسد: «به هنر باور ندارم. به هنرمند باور دارم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.