|

پیاده‌روی در منهتن

شرق: معماری شهری و پیوند آن با فرهنگ، جامعه، اقتصاد و زندگی اجتماعی و عمومی موضوعی است که مایکل سورکین، معمار و شهرساز و منتقد حوزه طراحی شهری، در کتاب خود با عنوان «بیست دقیقه در منهتن» به آن پرداخته است؛ کتابی که ترجمه فارسی آن امسال با ترجمه امیر یداله‌پور در نشر بان منتشر شده است. سورکین در این کتاب با در مرکز قراردادن بافت شهری به حوزه‌های گوناگون گریز می‌زند و از رابطه معماری شهری با آن حوزه‌ها سخن می‌گوید و از نحوه ارتباط شهروندان و شهر و شیوه‌های تجربه و ادراک شهر. روایت سورکین در این کتاب نه یک روایت خشک آکادمیک و صرفا نظری بلکه روایتی است با جذابیت‌های یک گزارشِ داستانی یا به بیان دقیق‌تر روایتی نظری که با جذابیت‌های داستانی و گزارشی درآمیخته است. چنان‌که در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی کتاب آمده است سورکین کتاب خود را «از نوشتن خاطرات‌اش آغاز می‌کند تا شالوده‌ای ادبی - و طنزآمیز - به متن خود ببخشد و چارچوب علمی و نظری خود را بر آن بنا کند». سورکین در این کتاب ضمن نقل حرکت خود از خانه تا محل کار که بیست دقیقه طول می‌کشد هرکجا که لازم می‌بیند از ادبیات و سینما و... وام می‌گیرد. مثلا جایی در صحبت از پله‌ها به داستان «آقای ریپلی بااستعداد» پاتریشیا های‌اسمیت ارجاع می‌دهد و جایی دیگر وقتی صحبت از تأثیر فناوری بر نحوه ادراک شهر و همچنین نحوه ساخت شهر مي‌شود، پای فیلم «مردی با یک دوربین فیلمبرداری» ژیگا ورتوف و نظریه مونتاژ و «جغرافیای خلاق» لف کولشوف را به میان می‌آورد و جاهایی هم به اقتضای بحث به تاریخ و گذشته دور نقب می‌زند مثلا به معماری بابلی‌ها و مصری‌ها. کتاب از یازده بخش تشکیل شده است و با خروج راوی (سورکین) از آپارتمانش آغاز می‌شود و پایین‌رفتن او از پله‌ها. خانه سورکین در طبقه بالای یک ساختمان پنج‌طبقه است. او با جزئیات یک گزارشگر موشکاف و یک قصه‌پرداز توانا از پایین‌آمدن و بالارفتن هرروزه از پله‌ها سخن می‌گوید و از اینکه «پایین‌آمدن آسان است، اما بالارفتن از چهارونیم طبقه پلکان (به اضافه‌ی پله‌های سکوی ورودی) - در کل 72 پله- می‌تواند توان‌فرسا باشد». سورکین می‌نویسد: «بعضی عصرها، به‌خصوص بعد از روزهای خسته‌کننده، به نظر می‌رسد یک‌سری پله‌ی اضافی بین طبقه‌ی چهارم و پنجم قرار گرفته است. چیز اغواکننده‌ای در بالارفتن از پله‌ها هست، بااین‌حال، اغلب پیش می‌آید که فکر کنم به طبقه‌ی چهارم رسیده‌ام اما در طبقه‌ی سوم‌ام، یا گمان کنم که تازه به طبقه‌ی سوم رسیده‌ام درحالی‌که در طبقه‌ی چهارم‌ام». بحث پله‌ها کشیده می‌شود به ناخوشایندی راه‌پله‌های تنگ و اینکه راه‌پله‌های باز و عریض چگونه می‌توانند نقش فضاهایی اجتماعی را ایفا و احساس درجمع‌بودن را القا کنند: «ابعاد سخاوتمندانه‌ی پله‌ها و فضاهای ورودی (گذشته از حفاظ‌های مشبک باز آسانسورهای کوچک) بدین معناست که وقتی کسی روی پله‌ها باشد می‌تواند همه‌ی کسانی را که در محور عمودی حرکت می‌کنند ببیند یا صدایشان را بشنود، و این مسئله احساس جمعی درون ساختمان را بیش‌تر می‌کند و به افراد احساس امنیت می‌دهد». سورکین در این بخش از کتاب به مسائلی دیگر نظیر مشکلات نقشه سال 1811 منهتن که به اعتقاد او «هنوز هم سرسختانه حل‌نشده مانده است» می‌پردازد. در بخش بعدی کتاب با عنوان «سکوی ورودی» سورکین به کارکردهای سکوی ورودی ساختمان‌ها می‌پردازد: «سکوی ورودی جایگاه توقف‌های بسیار، خواندن نام زنگ‌ها از طرف غریبه‌ها، وراجی با همسایه‌ها و زیرچشم‌داشتن بچه‌ها و گردشگران و بی‌خانمان‌ها نیز هست». در بخش بعد با عنوان «بلوک» سورکین دیگر از ساختمان خارج و به خیابان پا گذاشته و حال باید انتخاب کند به راست بپیچد یا چپ. او از این سخن می‌گوید که هریک از این انتخاب‌ها او را با چه جلوه‌هایی از معماری شهری مواجه خواهد کرد و چه چشم‌اندازهایی را پیش چشمش خواهد گشود و هر انتخاب برآمده از کدام خواسته است و متغیرهای گوناگون او را هر زمان به سمت انتخاب کدام مسیر سوق می‌دهند: «پیش‌بردن مسیرم به سوی مرکز شهر مستلزم یک‌سری انتخاب‌های ممتد است که با ترکیبِ همواره در نوسان خواسته‌ها هدایت می‌شود: سرعت و کارآمدی، گوناگونی، نقاط خاص مورد توجه، سمت آفتاب‌گیر در مقابل سمت سایه و مانند آن». سورکین می‌نویسد: «راه‌رفتن چیزی بیش از حرکت از جایی به جای دیگر است، زیرا آدم را در ذهن افرادی که پیش‌تر راه رفته‌اند قرار می‌دهد». در همین بخش سورکین بحث «پرسه‌زن» و «پرسه‌زنی» را پیش می‌کشد. در بخش بعدی کتاب با عنوان «میدان واشینگتن»، سورکین با چرخش به چپ خواننده را به میدان واشینگتن می‌برد. او در جایی از این بخش از انزجار خود از فیلم‌سازانی سخن می‌گوید که «از شهر به‌عنوان پس‌زمینه استفاده می‌کنند». محوطه‌ی لاگواردیا، سوهو، خیابان کانال، تریبکا، شماره‌ی 145 خیابان هادسون، مسیرهای دیگر و شوخی دیرهنگام عنوان‌های بخش‌های دیگر کتاب «بیست دقیقه در منهتن» هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.