|

داستانِ زوال

شرق: خانه‌ای مجلل اما بی‌نظم، با اسباب و اثاثیه‌ای درهم‌ریخته؛ وقایع نمایشنامه «از ریورساید تا دیوانگی»، نوشته استیون آدلی گِرگِس که با ترجمه جعفر میرزایی و فرزانه غلامی در نشر نی منتشر شده است، در چنین صحنه آشفته‌ای اتفاق می‌افتند. صحنه‌ای که خبر از ادبار و وضعیتی ناپایدار می‌دهد و پیش‌تر که می‌رویم، درمی‌یابیم که نویسنده این صحنه را به چه منظور این‌گونه چیده است. آشفتگی و زوال نه‌فقط در خانه که در وضع زندگی ساکنان آن نیز رسوخ کرده است. خانه در اجاره پیرمردی سیاهپوست به نام والتر پاپس واشینگتن است. بانوی خانه مدتی است از دنیا رفته و در غیاب او گویا شالوده زندگی نیز فروپاشیده است. از دیگر ساکنان این خانه جونیور، پسر پاپس، دوست او اُسوالدو و لولو، نامزد جونیور، هستند. آدم‌هایی که هیچ‌کدام زندگی درست‌و‌حسابی ندارند و همین گویا یکی از بهانه‌هایی است که شهرداری به دستاویز آن می‌خواهد پاپس را از خانه بیرون بیندازد. از طرف مالک خانه هم برای پاپس احضاریه می‌آید. پافشاری شهرداری گویا برمی‌گردد به کشمکش پاپس باقدرت. پاپس یک پلیس بازنشسته است. او گویی پیش‌از‌این شکایتی را تنظیم کرده که دوستان او می‌گویند اگر آن را پس بگیرد، مسئله خانه حل می‌شود و شهرداری دیگر پاپیِ او نمی‌شود. دوستان پاپس، کارآگاه اوکانر و ستوان کارو زیر پای پاپس نشسته‌اند که با شهرداری به توافق برسد و ماجرا ماستمالی شود. پاپس اما نمی‌خواهد زیر بار برود، اگرچه حالا دیگر با وجود کارهای خلافی که ظاهرا دیگر ساکنان خانه‌اش انجام می‌دهند، به‌قدر کافی بهانه به دست شهرداری داده است. استیون آدلی گِرگِس، نمایشنامه‌نویس، فیلمنامه‌نویس، کارگردان و بازیگر آمریکایی، در نمایشنامه «از ریورساید تا دیوانگی» در قالب روایت یک زندگی آشفته و دستخوش ویرانی، تصویری از اوضاع نابسامان اجتماعی و فساد و زدوبندهای درون ساختار قدرت را به ‌دست داده است. او وضعیت آشفته و رو به اضمحلال را از همان آغاز نمایشنامه با توصیفی که از محیط خانه به دست می‌دهد، به‌خوبی پیش چشم خواننده آورده است؛ خانه‌ای که در گذشته گویا شکوهی داشته و اگرچه اکنون به ادبار افتاده اما سایه‌ای از شکوه گذشته همچنان در آن هویداست. در آغاز نمایشنامه زمان و مکان نمایش که همین خانه مجلل رو به ادبار است، این‌گونه معرفی و وصف می‌شود: «تابستان چندی پیش. آپارتمان والتر پاپس واشینگتن در خیابان ریورساید، ساختمانی است مجلل، قدیمی و قطاری‌شکل، متعلق به پیش از جنگ با چلچراغ و منظره‌ای رو به رودخانه که با فوت همسر دوست‌داشتنی پاپس، درست پیش از کریسمس، دیگر روزهای خوبی به خود ندیده است. خانه‌ای که زمانی بادقت از آن مراقبت می‌شد اکنون به انباری از اسباب‌اثاثیه زیبا، یادگاری‌های خانوادگی و مبلمان عتیقه تبدیل شده است، اسبابی که، برای از‌میان‌نرفتن در کنار دیگر وسایل کهنه رهاشده، مقابلِ گردوخاک، لک‌شدن، ریختن زباله و رطوبت مقاومت می‌کنند. در آشپزخانه، کاغذدیواری کنده شده است. در اتاق نشیمن، مبل‌های راحتی دوقلو در شُرف نابودی هستند، کف‌های چوبیِ سفتِ رنگ‌ورورفته کپه‌های کوچک و یکسان زباله‌های بسیار قدیمی را نشان می‌دهد؛ و در کنار پنجره درخت کریسمسی خشکیده، با چراغ‌هایی که همچنان روشن است، پیکری نیمه‌جان و خموده را به یاد می‌آورد. اما این مکان همچنان منزلت و جذابیت خود را حفظ کرده؛ و عطر خوش و آرامش‌بخش دهه‌ها شام مرغ و گوشتِ آب‌پزشده احساس بودن در منزل خانواده نیویورکی‌ای اصیل و سنتی را برای ما تداعی می‌کند. قصری تحت قانون کنترل اجاره‌بها که پادشاه مستبدِ اندوهگینی حاکم آن‌جاست. مکانی متعلق‌به املاک درجه یک منهتن که اگر نظارت دولت از آن برداشته شود، بی‌گمان ده‌ها برابرِ اجاره‌بهای کنونی ارزش خواهد داشت». در ادامه خواهیم دید که همین مسئله اجاره‌بهای اندکی که پاپس برای خانه می‌پردازد، در اینکه مالکان خانه با هم‌دستی شهرداری بخواهند به بهانه‌ای از خانه بیرونش بیندازند بی‌تأثیر نیست. «از ریورساید تا دیوانگی» با مکالمه پاپس و اُسوالدو آغاز می‌شود. مکالمه‌ای که نشان از مراوده‌ای نه‌چندان دوستانه میان آن دو دارد. به نظر می‌رسد که پاپس فقط حضور اُسوالدو در خانه‌اش را تحمل می‌کند و رغبتی به بودن او در خانه‌اش ندارد. اُسوالدو دوست جونیور، پسرِ پاپس، است و ظاهرا مردی لاابالی است. خود جونیور و نامزدش نیز البته چنین به نظر می‌رسند. «از ریورساید تا دیوانگی» نمایشنامه‌ای است در دو پرده. در پایان پرده دوم می‌بینیم که اتاق نشیمن خانه‌ای که ذکر آن رفت بدل به ویرانه شده است: «اتاق نشیمن به ویرانه‌ای تبدیل شده، البته درخت کریسمس همچنان پابرجا و روشن است. همه‌جای اتاق پر از کارتون و وسایل شکسته است». در این اتاق ویرانه و به‌هم‌ریخته «پاپس با باند کثیفی بر چشم و عصایی در دست روی کاناپه نشسته است». نمایشنامه «از ریورساید تا دیوانگی» جایزه پولیتزر 2015 را برای استیون آدلی گِرگِس به ارمغان آورده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.