دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی درگذشت
برگ آخر گزارش آمانو
شرق: آژانس بینالمللی انرژی اتمی دیروز دوشنبه با صدور اطلاعیهای اعلام کرد یوکیا آمانو، دبیرکل این نهاد درگذشته است. در این بیانیه، دبیرخانه آژانس با ابراز تأسف خبر درگذشت آمانو را اعلام میکند و مینویسد که مایل است آخرین تأملات آمانو را که قصد داشته در نامه استعفا بگنجاند، منتشر کند: «در دهه گذشته، به لطف حمایت کشورهای عضو و تعهد کارکنان، آژانس نتایج ملموسی به دست آورد، در جهت رسیدن به هدف «اتم برای صلح و توسعه». به دستاوردهایمان بسیار افتخار میکنم و قدردان کشورهای عضو و کارکنان آژانس هستم». در این اطلاعیه همچنین ذکر شده است که پرچم آژانس در ساختمان اصلی به حالت نیمهافراشته درمیآید. دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی چندیپیش در حالی که دوره سوم حضورش در این سمت تا سال ۲۰۲۱ ادامه داشت، استعفای خود را به دلیل بیماری اعلام کرد و گفته بود تا مارس ۲۰۲۰ ( بهار سال آینده) از این جایگاه کنار میرود. از رافائل گروسی، نماینده آرژانتین در آژانس و همینطور کرنل فیروتا، رئیس دفتر رومانیایی آمانو به عنوان گزینههای احتمالی نشستن بر کرسی آمانو نام برده میشود. از سفارت ژاپن تا دبیرکلی دیدهبان هستهای آمانوی ژاپنی که از سال ۱۹۷۲ در وزارت خارجه ژاپن مشغول به کار بود، سابقه سفارت این کشور در لائوس، آمریکا و بلژیک را داشت. وی از سال ۲۰۰۲ به عنوان مدیر کل کنترل تسلیحات و روابط علمی و از سال ۲۰۰۴ به عنوان مدیر کل خلع سلاح، منع گسترش تسلیحات و دپارتمان علوم فعالیت خود را ادامه داد. در سال ۲۰۰۵، او به عنوان نماینده ژاپن در آژانس بینالمللی انرژی هستهای مشغول شد. از اواسط ۲۰۰۵ او رئیس شورای حکام آژانس شد و زمانی که آژانس با دبیرکلی محمد البرادعی مصری جایزه صلح نوبل را دریافت کرد، به عنوان نماینده این نهاد برای دریافت جایزه حاضر شد. آمانو در سپتامبر ۲۰۰۸ توسط ژاپن نامزد دبیرکلی آژانس شد و اواسط ۲۰۰۹ توسط شورای حکام به این سمت انتخاب شد تا اواخر همان سال به طور رسمی، جانشین محمد البرادعی شود. آمانو و پرونده هستهای ایران دبیرکل فقید آژانس در سال ۲۰۰۹ زمانی بر کرسی خود تکیه زد که ایران در فضای داخلی با تلاطم انتخابات پرحاشیه ۸۸ سروکار داشت و در صحنه خارجی، با پیچیدهترشدن ماجرای پرونده هستهای و انتقال پرونده از شورای حکام به شورای امنیت سازمان ملل، تحریمهای بینالمللی را تحمل میکرد. علاوه بر ادعاهای مقامات اروپایی و آمریکایی علیه برنامه هستهای ایران با گزارشهای آژانس از برنامه هستهای ایران، البرادعی نتوانست روند پرونده را به نفع ایران پیش ببرد. مسئله «مطالعات ادعایی» در دوران البرادعی از ایراداتی بود که به برنامه ایران وارد میشد و در یک مورد همچنان حلنشده باقی ماند و به آمانو رسید اما بعد از ورود آمانو و در اولین گزارش این نهاد در دوران او، این یک مورد به ۱۲ مورد تحت عنوان «پیامدی» یا «ابعاد نظامی احتمالی» افزایش یافت. افزایش پیچیدگیهای پرونده در آغاز دوران آمانو باعث شد او نیز برای اثبات خود، رویکردی قاطع نسبت به این پرونده نشان دهد. روند پرونده که در دوران البرادعی به نظر رو به بهبودی میرسید، در آغاز دوران آمانو به دستانداز افتاد. بهنتیجهنرسیدن تلاشهای ایران در اقناع آژانس در آن دوره باعث برهمخوردن رابطه بین ایران و آژانس شد و بعد از کناررفتن علی لاریجانی از جایگاه دبیر شورای امنیت ملی ایران به عنوان متولی گفتوگوها، سعید جلیلی در حالی جانشین او شد که اعتقاد چندانی به ادامه همکاری به روال قبل با آژانس نداشت. این تحولات باعث شد گفتوگوها بین جلیلی و کاترین اشتون، نماینده ارشد روابط خارجی و سیاستهای امنیتی اتحادیه اروپا، کجدارومریز و بدون پیشرفت ادامه پیدا کند و در این مدت، آژانس به مدیریت آمانو، همچنان علیه ایران گزارش میداد. آمانو و برجام ورق این روند، با ورود محمدجواد ظریف به پرونده مذاکره هستهای در سمت وزیر خارجه، در دوران ریاستجمهوری حسن روحانی برگشت. گفتوگوهایی که در نهایت به برجام منجر شدند، در ماههای آخر با ورود علیاکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و ارنست مونیز، وزیر انرژی وقت ایالات متحده آمریکا، وارد مرحله فنی شد و در این مرحله، سفرها و دیدارهای آمانو با طرفهای مذاکره نشان داد روند مذاکرات در آستانه رسیدن به نتیجه است. روند آن مذاکرات به آنجا رسید که مسائل فنی هستهای در قالبی جدا بررسی و مسائل سیاسی در قالبی جدا دنبال شود، آنچه در تفاهم لوزان به آن دست یافتند. در پایان این روند، آذر ۹۴ و یک ماه قبل از اجرائیشدن برجام، آژانس در گزارشی اعلام میکند مسائل «پیامدی» حل شده است. بعد از این روند، آژانس همچنان به عنوان نهادی که مسئولیت بررسی و تأیید ادامه پایبندی ایران به برجام را بر عهده گرفته است، در گزارشهای پیاپی، این موضوع را تأیید میکند. در نهایت و در ماههای پایانی حیات آمانو، یک سال بعد از خروج آمریکا از برجام، ایران تصمیم خود را برای کاهش تعهدات به این توافق اعلام و اجرائی میکند. گزارشهای آژانس در این بازه زمانی، همزمان با تأیید کاهش تعهدات ایران به برجام حاکی از این است که این کاهش تعهدات کنترلشده و در محدوده اعلام رسمی ایران اتفاق افتاده است.آمانو در آخرین سال دبیرکلی که آخرین سال حیات وی نیز شد، از سوی آمریکا و در جهت همراهشدن آژانس با راهبردهای ایالات متحده، تحت فشار سیاسی قرار گرفت و حتی برای گفتوگو در این باره به واشنگتن فراخوانده شد اما او خواست آمریکا را نپذیرفت و از کشورهای عضو خواست نهاد تحت مدیریت او را درگیر بازیهای سیاسی نکنند.اواخر خرداد، یوکیا آمانو در یک موضعگیری نسبتا بیسابقه، نسبت به افزایش تنشها حول برنامه هستهای ایران ابراز نگرانی کرده و خواسته بود تنشها از طریق گفتوگو حل شود.
واکنشها به درگذشت آمانو
وزیر امور خارجه ایران با انتشار پیامی در توییتر، از شنیدن خبر درگذشت آمانو ابراز اندوه کرد: «از شنیدن خبر درگذشت نابهنگام یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اندوهگین شدم. با بازماندگان وی همدردی میکنیم. روحش قرین آرامش.» ظریف همچنین نوشت: «وی از همان شروع [کار]، حامی بیباک برجام بود و ما از جانشین او انتظار داریم همین را ادامه دهد». عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران و مذاکرهکننده ارشد هستهای در توییتر خود درگذشت آقای آمانو را تسلیت گفته و نوشته است: «همکاری ما خیلی نزدیک بود. من از عملکرد ماهرانه و حرفهای او به عنوان مدیر کل آژانس تقدیر میکنم که به پایان کامل آنچه ابعاد نظامی برنامه هستهای ایران خوانده میشد و همینطور انتشار ۱۵ گزارش پیدرپی در تأیید پایبندی کامل ایران به برجام منجر شد». همچنین کاظم غریبآبادی، سفیر و نماینده دائم ایران نزد سازمانهای بینالمللی در وین، با صدور بیانیهای، درگذشت آمانو را تسلیت گفت: «با تأسف عمیق، از درگذشت مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جناب آقای یوکیانو آمانو، مطلع شدم. خدمات وی به جامعه بینالمللی به طور گسترده و شایانی شناخته شده و قابل تقدیر است». وی افزود: «این یک فقدان بزرگ برای جامعه بینالمللی است. نقش کلیدی آمانو در ارتقای اهداف آژانس و همچنین حفظ برجام، هرگز در تاریخ این سازمان از یاد نخواهد رفت. مایلم که همدردی و تسلیت صمیمانه خود را به خانواده وی، دوستان، کارمندان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و نیز مردم و دولت ژاپن اظهار نمایم». غریبآبادی ابراز امیدواری کرد که آژانس در فقدان ایشان، همچنان به سه اصل بیطرفی، حرفهایگری و استقلال پایبند بماند. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان و تارو کونو وزیر خارجه ژاپن از جمله دیگر مقاماتی بودند که درگذشت آمانو را تسلیت گفتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.