پیروزی حزب ولودیمیر زلنسکی در انتخابات پارلمانی اوکراین
پایان دوقطبی غرب و شرق
اردشیر زارعیقنواتی: انتخابات پارلمانی اوکراین همانگونه که از قبل پیشبینی میشد، با پیروزی چشمگیر حزب «خدمتگزار مردم» وابسته به رئیسجمهوری تازه این کشور «ولودیمیر زلنسکی» و شکست فاحش احزاب سنتی حامی انقلاب نارنجی و متمایل به غرب رقم خورد. نتیجه این انتخابات تقریبا در راستای نتیجه انتخابات 21 آوریل بود که درست چند ماه پیش به دلیل نارضایتی فزاینده مردم اوکراین از الیگارشی فاسد سیاسی-اقتصادی این کشور به چهره طنزپرداز تلویزیونی با حدود 76 درصد آرا در مقابل «پترو پوروشنکو»، رئیسجمهوری سابق، که فقط 24 درصد از آرا را کسب کرده بود، رأی داده بودند. بنا بر نتایج اولیه انتخابات پارلمانی اوکراین، حزب حامی زلنسکی حدود 44 درصد از آرای مأخوذه در انتخاباتی که فقط با مشارکت 49.79 درصد واجدان شرایط انجام شد را کسب کرده است و با توجه به بهحدنصابنرسیدن بسیاری از احزاب به غیر از چهار حزب که از این مرز عبور کرده و به پارلمان راه یافتهاند، راه برای تشکیل یک دولت اکثریت یا در بدترین صورت ممکن، یک ائتلاف با حزب تازهتأسیس «صدا» متعلق به ستاره موسیقی راک «سویاتوسلاو واکارچوک» بهراحتی میتواند دولت مورد نظر خود را تشکیل دهد و دست به اصلاحات وعده دادهشده در کارزارهای انتخاباتی خود بزند. دومین حزب برنده در این انتخابات حزب حامی روسیه «پلتفرم اپوزیسیون» بود که توانست حدود 11.5 درصد از آرا را کسب کند و در رتبههای بعدی بهترتیب حزب «همبستگی اروپایی» منتسب به پوروشنکو حدود هفت درصد، حزب «میهن» به رهبری «یولیا تیموشنکو» حدود شش درصد و حزب صدا به رهبری واکارچوک حدود پنج درصد آرا را کسب کردند. این در حالی بود که حدود 12 درصد از حائزین شرایط رأی در منطقه دونباس (استانهای «دونتسک» و «لوهانسک» در شرق کشور) اجازه شرکت در انتخابات را نداشتند و همچنین حزب کمونیست این کشور هم که بعد از کودتای موسوم به «میدان» غیرقانونی اعلان شده بود، اجازه حضور در این رقابت را نداشت. نتایج انتخابات پارلمانی اوکراین بهخوبی نشان داد نارضایتی مردم این کشور از احزاب سنتی و منتسب به الیگارشی سیاسی-اقتصادی بهشدت گسترش یافته و بر عکس تبلیغات رسانههای جریان اصلی، حاملان انقلاب نارنجی هیچ اعتبار و مشروعیت ذاتی میان مردم ندارند. البته قبل از آن با پیروزی زلنسکی در انتخابات ریاستجمهوری ماه آوریل که توانست پوروشنکو را با تفاوت آرای بسیار زیادی شکست دهد، این نشانهها نمودار شده بود. تحولات سیاسی اوکراین که در این دو انتخابات تجلی پیدا کرده، گویای این حقیقت است که مردم به وعدههای فریبنده و دروغ سیاستمداران جنگطلب و مسبب گسست ملی دیگر باور ندارند و به دنبال آزمودن راهی جدید با چهرههای غیرسیاسی و خارج از دایره الیگارشی حاکم هستند. اما واقعیت این است که مردم اوکراین خیلی سخت در چنبره همین فساد نهادینهشده و هژمونی الیگارشی گرفتار شدهاند و بعد از آزمودن رهبری یک تاجر گاز (تیموشنکو) و یک شکلاتفروش (پوروشنکو) هماکنون به طنزپردازي بدون سابقه سیاسی روی آوردهاند که اتفاقا او نیز تحت حمایت بخش دیگری از همین الیگارشی حاکم قرار دارد. در آخرین رتبهبندی فهرست «شفافیت بینالمللی» اوکراین در مرتبه 120 قرار دارد که تقریبا همردیف کشورهای کمترتوسعهیافته و غیردموکراتیک در آسیا و آفریقاست و تازه اینکه سال گذشته رتبه این کشور حتی 142 بوده است. اوکراین به عنوان کشوری که سر پل شرق و غرب اروپاست و از نظر جغرافیایی، جمعیتی، نژادی و مذهبی، دوقطبی شرقی-غربی را نمایندگی میکند، بعد از کودتای موسوم به انقلاب میدان وارد منازعه جنگی (داخلی بین شرق و غرب کشور) با روسیه شد که نیمه شرقی آن و بخش جداشده «کریمه» خود را نزدیک به اسلاوهای روسیه میدانند. آنچه هماکنون در اوکراین اتفاق افتاده است، حداقل در این شرایط پایان «توهم» حول انقلاب نارنجی و همگرایی به غرب در مابازای دوری از روسیه است. نباید این نکته را فراموش کرد که بخش شرقی کشور در منطقه دنباس منافع و هویت خود را بسیار نزدیک به همسایه شرقی خویش میدانند و حتی بیش از یکسوم آنان تابعیت دوگانه روسی-اوکراینی دارند. از همينرو ورود رهبران «کییف» به منازعه شرق و غرب اروپا، آنان را در مقابل دولت مرکزی قرار داد که نتیجه آن جنگ داخلی و استقلال غیررسمی لوهانسک و دونتسک و همچنین استقلال رسمی کریمه بوده است. چنانچه زلنسکی که امروز با دراختیارگرفتن پارلمان میتواند طرح و برنامه خویش را طبق وعدههای انتخاباتی محقق کند، بتواند از این دوقطبی منازعهجویانه خارج شود، این احتمال به صورت بالقوه وجود دارد که با اعطای حق خودمختاری در چارچوب یک فدرالیسم و اجتناب از منازعه با همسایه شرقی، به اوضاع نابسامان این کشور سامان دهد و در غیر این صورت او نیز به سرنوشت رهبران شکستخورده دیگر دچار میشود. شرایط ویژه اوکراین به گونهای است که در چارچوب جغرافیای خود هرگز نمیتواند با یکی (شرق یا غرب) علیه دیگری نقشآفرینی کند. بهترین سیاست برای این کشور رعایت موازنه در مناسبات با اتحادیه اروپا و روسیه خواهد بود و سمتگیری به سوی هر کدام از این دو رقیب بزرگ منطقهای همچنان کشور را در شرایط منازعه و جنگ داخلی نگه خواهد داشت. اتفاقا در صورت حفظ موازنه در مناسبات منطقهای، اوکراین میتواند از مزایای روابط با دو سوی اروپا بیشترین استفاده ممکن را برده و دروازه ورود یا نقطه تعادل ژئوپلیتیک منطقه شود. در این صورت هم اینکه دوباره امکان بازسازی همبستگی ملی و پایاندادن به جنگ داخلی فراهم میشود و هم اینکه رهبران مسکو و بروکسل برای عقبنماندن از یکدیگر امتیازات متنوعی را به این کشور اعطا میکنند. هماکنون دولت جدید و زلنسکی در شرایط انتخاب یک راه قرار دارند که هم میتواند اوکراین را از بنبست و شرایط نابسامان موجود خارج کند و هم میتواند به تداوم همان چرخه معیوب آزمودهشده در گذشته استمرار ببخشد. پیام رأیدهندگان اوکراینی معطوف و کاملا متمایل به راه اول است و اگر دولت جدید اوکراین به این پیام وفادار باقی بماند، میتوان امیدوار بود یکی از بدترین بحرانهای تاریخ معاصر در قاره اروپا در مسیر پاياني خود قرار گرفته است و با ایجاد تعادل در ساخت ملی و منطقهای فساد نهادینهشده در ساختار موجود نیز مهار ميشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.