نگاهی به مجموعهداستان «یحیای زایندهرود» اثر کیهان خانجانی
مرگهای متعارف
داریوش احمدی
مجموعهداستان «یحیای زایندهرود» دربرگیرنده هفت داستان است به نامهای: «روضهالشهدا»، «پونه»، «روشنای یلداشبان»، «قصه به سر نمیرسد»، «پلنگ مهتابی تاریک»، «به استناد پاسگاه» و «یحیای زایندهرود» که در سال 1397 توسط انتشارات پیدایش منتشر شده و به چاپ دوم رسیده است. آنچه به عنوان طیف کلی در این داستانها مشهود است، مرگ است. مرگی نامتعارف که بر تمام داستانها سایه افکنده است. داستان «یحیای زایندهرود» که آن را بهترین داستان این مجموعه میدانم، داستان انسان هراسزده امروز است که از درون فرو ریخته است. داستان از زبان یک کفاش تعمیرکار بازگو میشود که بچهدار نمیشود و وقتی هم بعد از سالها بچهدار میشود، بچهاش نارس و مرده به دنیا میآید. داستان، رجعت به گذشته است و در ذهن مرد کفاش در حین کارکردن شکل میگیرد و به طور تلویحی اشاره به سرنوشت یحیایی دارد که اگر زنده میماند در حوادث دیگری میمرد. پرستار بیمارستان بچه مُرده را توی یک کارتن کوچک به مرد کفاش تحویل میدهد و او با بچه مُرده و زندهاش که تصویری از واقعیت و خیال است، به خیابانها و اماکن و پلهای اصفهان میرود. در این داستانِ بینظیر، واگویه راوی آنچنان است که مرز خیال و واقعیت درهم میآمیزد و مخاطب نمیداند برای دنیای ذهنیاش اشک بریزد و یا برای دنیای واقعیاش که میتواند تعبیری دردناک از زندگی همه آدمهای روزگار ما باشد. در اواخر داستان، هنگامی که راوی، مثل روحی سرگردان به دنیای واقعیت و سرخوردگی باز میگردد، انگار به خود تسلی میدهد: «همان بهتر که بچهم بزرگ نشده، رفت. بزرگ بشود که چی بشود؟ جوان بشود و بمیرد و داغ به دل من و مادرش بگذارد؟» (صفحه 107) راوی با این گزارهها حتی مرگ پسرش را در جنگ دیده است، در زدوخوردهای دانشگاه و تلویحا در نابسامانیهای دنیای امروز. داستان «به استناد پاسگاه» داستانی است که در کلیت خود، داستانهای دیگری از آن انشعاب میشوند. داستانهایی که هرکدامشان میتوانند یک فاجعه باشند؛ یک سقوط و یا یک مرگ. همچنان که پیرزن، که دنبال نوه گمشدهاش به پاسگاه آمده است، با توهم و سادگی خودش، این جمله که مانند ترجیعبندی ذهنش را به خود مشغول کرده، مرتب تکرار میکند: «من گفتم بایست رفت پاسگاه. نوهم شر نیست. خوب پسر است. بگو یکتاپسر را پیدا بکنند. چی داغه، چی داغه این هوا...» (صفحه 91). پیرزن بر این باور ساده میماند. او هنوز خبر هولناک را نشنیده است. چون پاسگاه، پدر نوهاش را خواسته است. راوی، به درخواست پیرزن، مأمور میشود به دنبال پدر برود. راوی، همچنان که داستان را روایت میکند، انگار تبدیل به پیک مرگ میشود. همچنان که با دادن کارت خود به زن موخرمایی که میخواهد طلاق بگیرد، به عنوان شاهد، بانی خیر میشود. به استناد پاسگاه، سکانسی است از یک فیلم نئورئالیسم که در قالب داستان باقی مانده است. داستان «روشنای یلداشبان» باز هم روایت مردگان است. روایت گوری است دستهجمعی که از نگاه پیرزنی مُرده روایت میشود. در داستان «روضهالشهدا» حادثهای فجیع اتفاق افتاده است اما از آنجا که داستان از زبان یک کودک بیان میشود، حادثه چندان نمود پیدا نمیکند. چون فضای پراکنده داستان، موضوع داستان را تحتالشعاع قرار میدهد. و روابط علت و معلولی پنهان داستان، چنان است که انگار وحدت تأثیر و موضوع در داستان رخ نمیدهد. اما در این داستان مخوف اتفاقی افتاده است. همچنان که در داستانهای دیگر این مجموعه اتفاقاتی مشابه و مرگبار به وقوع پیوسته است. مرگهایی که مثل خود زندگی، ساده و متعارف شدهاند و ما آنها را میپذیریم.
شرق: «يحياي زايندهرود»، دومين مجموعهداستانِ كيهان خانجاني است كه چنديپيش منتشر شد و اخيرا به چاپ دوم رسيد. خانجاني پيش از اين در سال 1383 مجموعهداستان «سپیدرود زیر سیوسه پل» را به چاپ رسانده بود و رمانِ «بند محکومین» او نيز سال گذشته در نشر چشمه منتشر شد. چاپ دوم «يحياي زايندهرود» در 500 نسخه در نشر پيدايش منتشر شده است. «يحياي زايندهرود» هفت داستان دارد و داستان آخرش كه عنوان كتاب نيز هست، پيش از اين در آنتولوژي داستانِ «كتاب اصفهان» چاپ شده بود با محوريت شهر اصفهان: مجموعهداستاني با هفت داستان از هفت نويسنده و «يحياي زايندهرود» از داستانهاي خواندنيِ اين مجموعه بود كه اينك در كنار شش داستان ديگر در مجموعهداستان اخير آمده است. «يحياي زايندهرود» از يک غياب ميگويد. از چيزي که رو به نابودي است، از مرگ. ميتوان گفت شهر در اين داستان به جلوه يك شخصيت درآمده و همين حضور شهر آن را در آنتولوژي شهر اصفهان نشانده است. اما از طرف ديگر داستان درباره فقدان است، همان مضموني كه در شش داستان ديگر «يحياي زايندهرود» نويسنده آن را به انحاء مختلف مطرح كرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.