|

هاينريش بل و سه روايت از جنگ

شرق: هاينريش بل در دوراني متولد شد كه جنگ جهاني اول هنوز به پايان نرسيده بود و كشورش با بحران ناشي از جنگ روبرو بود. پدر هاينريش بل در ايام جنگ در نبرد حاضر بود و بعدها پاي خود او نيز به جنگ كشيده شد و از نزديك شاهد مرگ و فاجعه ناشي از جنگ بود. تجربه زيستن در دوراني كه همراه با دو جنگ جهاني بود، باعث شد تا جنگ‌ستيزي به آرمان هاينريش بل بدل شود. بل در آثارش هم تصويري از جنگ به دست داده و هم بحران و فاجعه پس از جنگ را روايت كرده است. هاينريش بل از چهره‌هاي شاخص ادبيات قرن بيستم آلمان است و برخي از آثار او نيز از سال‌ها پيش در ايران ترجمه و منتشر شده بودند و امروز از برخي كتاب‌هاي او بيش از يك ترجمه در دست است. مدتي است كه نشر نگاه در قالب مجموعه‌اي به انتشار آثاري از هاينريش بل مي‌پردازد و تاكنون چند عنوان در اين مجموعه به چاپ رسيده است.
«عقايد يك دلقك» را مي‌توان يكي از مشهورترين آثار بل دانست كه مدتي پيش با ترجمه سارنگ ملكوتي در نشر نگاه منتشر شد و امروز و در فاصله زماني اندكي به چاپ پنجم رسيده است. «عقايد يك دلقك» نه فقط جايگاهي ويژه در آثار هاينريش بل دارد بلكه مي‌توان آن را يكي از آثار شاخص جهاني هم دانست. تاكنون چندين ترجمه فارسي از «عقايد يك دلقك» منتشر شده و اين اثر در سال‌های مختلف بارها بازچاپ شده است. بل در اين رمان وضعيت آلمانِ پس از جنگ را به تصوير كشيده و روايتي از زندگي اجتماعي اين دوره خاص از كشورش را ارائه كرده است. در ابتداي اين رمان مي‌خوانيم: «زماني كه وارد شهر بن شدم، هوا تاريك شده بود. سعي كردم ورودم به‌صورت هميشگي نباشد، يعني چنان به چشم نيايد كه در رفت‌وآمدهاي پنج‌ساله‌ام شكل گرفته بود: پايين‌آمدن از پله‌هاي ايستگاه راه‌آهن، بالارفتن از پلكان، بر زمين نهادن ساك سفر، بليت را از جيب به درآوردن، دوباره ساك را به دست گرفتن، تحويل‌دادن بليت، رفتن به طرف دكه روزنامه و خريدن روزنامه عصر، بيرون‌رفتن و براي گرفتن تاكسي دست تكان دادن. پنج سال متوالي از جايي آمده‌ام و به جايي رفته‌ام...». راوي اين رمان دلقكي تنها به نام هانس است كه معشوقه‌اش او را ترك كرده و او دچار بحران روحي عميقي شده است.
«سيماي زني در ميان جمع» عنوان رمان ديگري از بل است كه اين نيز با ترجمه سارنگ ملكوتي در نشر نگاه به چاپ رسيده است. اين رمان يكي از شاهكارهاي بل است كه براي او جايزه‌اي ادبي را هم به همراه آورد. در اين رمان يك زن در مركز روايت اثر قرار دارد و مرور زندگي او در سال‌هاي مختلف عمرش ما را به آلمان زمان جنگ و پس از آن مي‌برد. رمان اين‌طور آغاز مي‌شود: «زني كه در مرحله اول موضوع بر سر او مي‌گذرد زني چهل‌و‌هشت‌ساله و آلماني است. بلنداي قامت او يك‌متر ‌و ‌هفتاد‌و‌يك سانت است و وزنش در لباس منزل شصت‌و‌هشت كيلو و هشتصد گرم است، تقريب سيصد چهارصد گرم كمتر از وزن ايده‌آل و مطلوب مي‌باشد. رنگ چشمانش چيزي مابين آبي تيره و سياه است كه بيشتر به سياهي مي‌زند و موهاي انبوه بلوند كه چند تار موي سپيد در آن قابل رؤيت‌اند، موهايي كه دور تا دور سرش به‌گونه‌اي صاف و روشن ريخته شده‌اند، اين زن لني فايز نام دارد كه با نام پدري گرويتن چشم به جهان گشوده است».
يكي ديگر از رمان‌هاي خواندني هاینریش بل كه روايتي از جنگ در آن ارائه شده، «صليب بدون عشق» است كه اين اثر هم در قالب همان مجموعه‌اي كه پيش‌تر اشاره شد با ترجمه سارنگ ملكوتي منتشر شده است. آن‌طوركه از عنوان رمان هم برمي‌‌آيد، اين رمان به فاشيسم و حكومت نازي مربوط است. بل در اينجا برآمدن صليبي را به تصوير مي‌كشد كه مايه فقر و بدبختي مردم آلمان است و فراتر از آن جهان را با بحراني عميق روبرو مي‌كند. بل در اين اثر، سرگذشت دو برادر با نام‌هاي هانس و كريستف را روايت مي‌كند كه با استقرار حكومت فاشيستي و اعلان جنگ به اروپا دچار وضعيت متضادي مي‌شوند و هريك به يك سو گرايش پيدا مي‌كنند. آنها به جبهه‌هاي شرق و غرب مي‌روند و سرنوشتشان با جدايي تلخي گره مي‌خورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.