مقالهاي از ماریو بارگاس یوسا
عوامفریبی در مکزیک
برگردان: منوچهر یزدانی
در تالار سخنرانی دانشگاه گوادالاخارا (Guadalajara)، زیر دیواری که تصویر خوزه کلمِنتِ اُرُسکو (José Clemente Orozco) بر آن نقش بسته است سه میزگرد در مخالفت با جهانبینی قشریگرا برگزار شد که در آنها پانزده روشنفکر مکزیکی (شاید برجستهترینها در مکزیک بهرغم اختلافاتشان) شرکت داشتند. آنها نگرانی خود از تغییر جهت سیاسی مکزیک را ابراز داشتند؛ تغییر جهتی که از زمان رویکارآمدن آندرس مانوئل لوپز اُبرادُر (Andrés Manuel López Obrador) رئیسجمهور گریبانگیر مکزیک شده است.
هِکتور اَگیلار کامین (Héctor Aguilar Camín)، نویسنده، روزنامهنگار و مدیر مجله «نِکسوس» (Nexos) هشدار داد که: به نظر میرسد رئیسجمهور چه در نوآوریها و چه در هدفهایش بنیادی فردی و دائمی برپا داشته، بهطوریکه نهادهای نوپا و شکنندهی دموکراسی مکزیک، در شرایطی نیستند که بتوانند در برابر آن پایداری کنند. تاریخنگار، اِنریکِ کراوز (Enrique Krauze)، مدیر «نوشتههای آزاد» Letras) Libres) که اخیرا به سبب انتقاداتش از دولت قربانی توطئه بیاعتبارسازی و ارعاب شد، خود را مجددا به مخاطره افکند و در آن رساله مشهور، رئیسجمهور جدید را «مسیح گرمسیری» نامید و گفت: از شیوه عمل او چنین برمیآید که برای باقیماندن در قدرت حتی از خطوط قرمز دموکراسی مکزیک نیز عبور کند که در این صورت، چه مستقیما و چه نیابتا، پس از پایان دوران فرمانرواییاش مورد مؤاخذه قرار خواهد گرفت (براساس قانون اساسی مکزیک انتخاب مجدد امکانپذیر نیست). این هراس، با تفاوتهای بسیار و به دلایل فراوان، کلا مورد تأیید شرکتکنندگان بود که در میان آنها علاوه بر نویسندگان، حقوقدانان، سیاستمداران، مدافعین حقوق بشری، زنانی نیز حضور داشتند مانند سانچز
لیسا (Lisa (Sánchez که در سخنرانی تحسینآمیزش به دفاع از جامعه مدنی و جنبشهای دفاع از حقوق زنان و فرصتهای برابر پرداخت. شاید روشنترین و پرطنینترین سخنران آنها منتقد ادبی کریستوفر دومینگز میکاییل
(Christopher Domínguez Michael) بود که به زعم او نقص دموکراسی در مکزیک غیرقابلانکار است و با قدرت مطلقهای که رأیدهندگان به رئیسجمهور جدید بخشیدند و اکثریت مطلقی که در مجلس نمایندگان دارد، همراه با محبوبیت فراوانش میتواند نقص را جدیتر کند و در عرصه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی تصمیمهایی بگیرد که گاهی موجب شگفتزدگی وزیران و مشاوران خود شود. تمام اینها گواه پیشبینی آیندهای نگرانکننده برای کشوری است که دارای بیشترین گویشوران اسپانیاییزبان در تمام جهان است. منتقد دیگر، گی یِرموَ شِریدان (Guillermo Sheridan) مقالهنویس و استاد دانشگاه، تحلیلهای بسیطی از این انتقادات ارائه داد. صحبتهای آرام و بدون افروختگی و عاری از رنجاندن او با حفظ مواضعش دقت و توجه بسیار مردم را برانگیخت و مورد استقبال دانشجویان فراوان دانشگاه که سالن را پر کرده بودند، قرار گرفت. رائول پادیّا (Raúl Padilla)، لیسانسیه و بنیانگذار نمایشگاه بزرگ کتاب که هرسال در این شهر برگزار میشود، کسی که نام شهر گوادالاخارا را به مردم جهان شناساند، به ما هشدار داد که شاید اتفاقی رخ داده شده باشد. ولی نه، هیچ اتفاقی رخ نداده بود و نه ساعت
گردهمایی در آرامش مطلق برگزار شد. «این تمدن است»، خیلی مواقع فکر کردم «یک دنیا عقیده و انگیزه، چقدر متفاوت با آنچه در جاهای دیگر به آن خو گرفتهایم، مکانهای بیهودهای که در روزگار ما عادت دارند هرروز بیشتر به سیاست بپردازند».
به نظر من نگرانیهای روشنفکران مکزیکی در مورد دولت جدید قابل توجیه است. گذشتهی لوپِز اُبرادُر و شرکای سیاسیاش، فردی آغشته به عوامفریبی را تصویر میکنند که از زمان رسیدن به قدرت نیز هیچگاه سعی در مخفیکردن آن نداشته است. هرروز صبح دو ساعت تمام در مصاحبه مطبوعاتی با روزنامهنگارانی که معمولا فرمانبردارند تا بیطرف، شرکت میکند. عادت دارد تصمیماتش غیرمنتظره و مستقل از قوانین و همراه با خودکامگی باشد، کارگزارانش آنها را نهچندان آسان تنظیم میکنند و سپس پوشش قانونی میدهند. به نظر میرسد که تا اینجا تمام نوآوریهای وی فیالبداهه و ذهنی باشد، نه بر پایه یک برنامه، چنانکه در مبارزات انتخاباتیاش وعده داده بود و به آنها میبالید؛ گویا همه آنها به فراموشی سپرده شده است.
در مورد ساختن فرودگاه جدید مکزیکوسیتی هم همین اتفاق افتاد. خودسرانه قرارداد آن را لغو کرد و موجب اولین برخورد با انجمن کمپانیهای مکزیک شد. این هم حقیقت دارد که محبوبیت بسیار زیاد او هرگونه انتقاد از وی را بیاثر میکند ولی به نظر میرسد این همان چیزی است که روشنفکران در شخصیت او نشانه رفتهاند: ظاهرِ رئیس سنتیمآب آمریکای لاتینی، حاکمی مستبد، درست همان عوامفریبی که فکر میکند برتر از قوانین و هنجارهای دموکراتیک است. سانسور مطبوعاتی به دلیلی که خورخه کاستانیِدا (Jorge Castañeda) وزیر سابق روابط خارجی، مقالهنویس و استاد دانشگاه در ایالات متحده بهروشنی و درستی شرح داد، وجود ندارد. آگهیدهندگان بزرگ و کارآفرینان مهم از جانب خود رئیسجمهور یا واسطهای مورد اعتماد تماسی دریافت میکنند، به آنها توصیه میشود یا از آنها خواسته میشود که آگهیهای خود را در روزنامه لغو کنند یا کاهش دهند (همانطور که در مورد روزنامه «رفرم» (Reforma)، روزنامه مهم مکزیک، رخ داد. «رفرم» به سبب حمایت از انتقاد یا پرسشهای ستوننویسهای خود، با خشم قدرت روبهرو شد و در حد غمانگیزی آگهیهایش را از دست داد). صاحبان شرکتها که
میخواهند فعالیت آرامی داشته باشند، بهخصوص با دولتی عوامفریب، در مقابل «توصیهها» حرکتی نمیکنند. بهاینترتیب رسانهها زیر بار تهدید، انتقادهای خود را تعدیل میکنند؛ در غیر اینصورت با خطر ورشکستگی مواجه خواهند شد. اکنون در کشورهای دموکرات سانسور به شیوه اختناق اقتصادی با رسانهها برخورد میکند، (فرستندههای رادیویی یا تلویزیونی را ببینید) مستقل یا متمرد. مکزیک کشور بزرگی است و با تمام کاستیهای نظام کهنه سیاسیاش، از زمانی که در سال 2000 اجازه برگزاری انتخابات آزاد از سوی زِدیو (Zedillo) رئیسجمهور قبلی صادر شد، یک روند بیچونوچرای دموکراتیزهشدن را تجربه کرده است که مردمان عادی و نخبگان با اشتیاق در آن شرکت کردهاند. دولتهای دو دهه آخر در انتخابات واقعی انتخاب شدند و در این سالها سیاست بینالمللی آنها با آنچه که گروه لیما نامیده میشد، تطابق داشت. از زمانی که لوپز اُبرادُر بر سر کار است، مکزیک دچار یک بیتفاوتی است که به معنای همدستی با آن دو دیکتاتور است (چطور میتوان در مقابل طاعون گاوی بیتفاوت ماند).
همایش دانشگاه گوادالاخارا گویای آن است که برای دولت کنونی برگشت به عقب و به آنچه مکزیک آن را از سر گذرانده، آسان نیست و مقاومت برابر روح انتقادی روشنفکرانی که در این همایش شرکت داشتند، امکانپذیر نخواهد بود. امیدوارم مردمی که حمایت میکنند و همچنان در افسون پیوندهای رئیسجمهور لوپِز اُبرادُر هستند، هرچه زودتر درک کنند که در آمریکای لاتین، جایی که آزادی و دموکراسی جایگزین اقتدارگرایان عوامفریبی شده است که برای آنها مصیبت بسیار به بار آوردهاند، دوران فرماندهان مطلق برای همیشه به سر آمده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.