یادداشتی بر نمایش «آبی مایل به صورتی»
از دل تاریکی
ساناز بیان در نمایش «آبی مایل به صورتی» به سراغ یکی از حساسترین مسائل اجتماعی رفته است که شاید هرگز در اولویت دغدغههای روزمره افراد عادی جامعه نباشد، اما وقتی به آن ورود میکنیم و عمیقترین لایههایش را میشکافیم تازه پی به اهمیت آن خواهیم برد.
بیان در «آبی ...» داستان زندگی و مرگ یک «ترنس» به نام شهرزاد را از نگاه چند راوی روایت میکند که هر یک بخشهایی از زندگی او را به شیوه مونولوگگویی خطاب به خبرنگاری شرح میدهند تا پازل گذشته او تکمیل شود و به مرور و با گشایش گرهها پی به علت مرگ او ببریم. آنچه علاوهبر موضوع متفاوت و ساختارشکن نمایش منجر به درخشش آن میشود، انتخاب نوع روایت آن است. نمایشنامهنویس با حذف شخصیت اصلی، به ترسیم زوایا و ابعاد مختلفی از او میپردازد. درواقع این دیگران هستند که دست به تصویرسازی از «شهرزاد» برای تماشاگر میزنند. ساناز بیان علاوهبر مهارت در روایتپردازی، به شکل هنرمندانه و درعینحال مهندسیشدهای رخدادها را در کنار هم میچیند و زنجیره اتصالی منطقی و مستحکمی را میان شخصیتهای نمایشنامه و نحوه و نوع ارتباطشان با یکدیگر و با شخصیت اصلی شکل میدهد. شخصیتها علاوهبر طرح جزئیات مربوط به زندگی «شهرزاد» هر یک داستان زندگی شخصی خود را نیز مطرح میکنند؛ قصههایی که در نهایت به یک مضمون منتهی میشوند: «ترنسکچوالیزم» و مشکلات مرتبط با آن. گرچه چند شخصیت نیز در متن کار حاضرند که ارتباط چندانی با مبحث اصلی ندارند و در راستای تکامل شخصیتپردازی شهرزاد در نمایش قرار گرفتهاند. ساناز بیان از منظر جامعهشناسانه به طرح و واکاوی پدیده مدنظر خود و تبعات و بحرانهای حاصل از آن در زندگی فردی و اجتماعی آدمهای قصهاش میپردازد و علاوهبر مسئله تراجنسیها، از دیدی گستردهتر به مقوله «جنسیت» و نقشی که جنسیت در زندگی اجتماعی و حتی خانوادگی شخص ایفا میکند اشاره دارد و برخلاف سنت رایج، در این نگاه تنها «زن» را قربانی افراطوتفریطها و ناهنجاریهای اجتماعی نمیداند، بلکه حتی در بخشهایی مردان را قربانیان مظلومتری توصیف میکند که بهواسطه جنسیتشان و نگاه کلیشهای جامعه به آن نمیتوانند از حقوق پایه و بنیادین خود دفاع کنند و خصوصا اگر خاستگاه اجتماعی مناسبی نداشته باشند قربانیان بزرگتری نسبت به زنان محسوب میشوند. نمایشنامههایی مانند «آبی مایل به صورتی» عموما در لبه پرتگاه قرار دارند؛ دلیل این امر آن است که اندکی نابخردی و عدم تسلط کارگردان بر متن میتواند آنها را به ورطه شعارزدگی بکشاند یا به آثاری مبدل شوند که وجه هنری در آنها نادیده گرفته شده و تنها بر بُعد تربیتی و آموزشی خود متکیاند. حال آنکه نمایش موردنظر، از این آسیبها مصون مانده و میزانسن درخشان، بازیهای بهاندازه، طراحی چهرهپردازی متقاعدکننده و انتخاب شیوه روایی مناسب باعث میشود کار از بُعد هنری نیز اثری کمعیبونقص تلقی شود. آنچه تا حدودی به کار ضربه میزند اما لحن بهشدت نامتغیر آن است. میزان گزندگی و حجم و غلظت بیچارگی و نگونبختی تمامی شخصیتهای نمایش باعث میشود لحنی جدی و اندوهزا بر نمایش حاکم باشد و گرچه قابل درک است که وجوه مثبت و شیرین چنین مقولهای قطعا کمرنگترند، اما شاید بهتر آن بود که گاهی با ایجاد تغییراتی کوچک در لحن و ترسیم برخی خوشیهای کوچک و روزمره حالوهوای نمایش تغییر میکرد تا مخاطب گاه نفسی تازه کند. بازیگران نمایش اصلیترین برگ برنده آن هستند. بازیگران همپای هم پیش میروند و حضور پرظرافت و بهاندازه تمامی آنها باعث میشود کار هرگز دچار سکته نشود و یکدستی مطبوعی در بازیها دیده شود که علاوهبر مهارت بازیگران به خردمندی کارگردان و انتخاب درست نقشآفرینان نیز بازمیگردد. «آبی مایل به صورتی» روایت ملموس و متقاعدکنندهای از واقعیت تلخ جامعه (ظاهرا) مدرن امروزی است که تلخی آن تا مغز استخوان تماشاگر رسوخ میکند و بااینحال به سبب جذابیتهای دراماتیک و روایی در طول تماشای آن گذر زمان را احساس نمیکنیم و تا ساعتها و حتی روزها بعد تلخیهای آن را مزهمزه خواهیم کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.