|

سی‌و‌نهمین نشست «تهران امید دارد» به مناسبت روز ملی ادبیات کودک و نوجوان برگزار شد

کوچه‌ها، شعر و قصه را به کودکان برگردانیم

لیلی خرسند: «یکی بود یکی نبود»؛ این شروع همه قصه‌هاست و این بار «یکی‌ بود یکی نبود» قصه خود قصه بود، قصه کودکان، کودکانی که کودکی نمی‌کنند، جایی برای ساختن قصه ندارند، شهر فرصت سرودن شعر را از آنها و برای آنها گرفته و... . هجدهم تیر؛ روز ادبیات کودک و نوجوان بود. این روز چه ربطی می‌تواند به شهر، شورای شهر و شهرداری داشته باشد؟ این سؤالی بود که در آغاز نشست سی‌و‌نهم «تهران امید دارد»، مطرح شد. در این گفت‌وگوی اجتماعی که با حضور شهروندان تهرانی و به میزبانی الهام فخاری، نایب‌رئیس کمیسیون فرهنگی-اجتماعی شورای شهر تهران برگزار می‌شود، خود فخاری بود که این سؤال را کرد و خود او هم به آن جواب داد: «روستا، شهر، ابرشهر و... زیست‌بوم زندگی همه گروه‌های سنی هستند و رشد و بالندگی کودک و نوجوان در بافت‌ها و گستره شهری اتفاق می‌افتد. اگرچه بزرگ‌سال شهر را اداره می‌کند؛ ولی شهر از آن کودک و نوجوان است. از این نظر لازم است که در گفت‌‌وگوهایمان سرفصل‌های بیشتری درباره کودک و نوجوان داشته باشیم». فخاری از این گفت که اکنون و آینده در اختیار و از آنِ آنها است؛ ولی خودشان نقشی در تصمیم‌گیری و در روندهای اجرائی شهری ندارند؛ در‌حالی‌که توانمند و آفریننده هستند و پرو‌بال پریدن دارند؛ اما «ما با نحوه‌ای که شهر را اداره و مدیریت می‌کنیم، با تصمیم‌گیری‌هایمان آسمان آبی آنها را محدود می‌کنیم و بال‌وپر پریدن و خیال‌پردازی‌هایشان را می‌گیریم و با مداخله‌ها جهان کودک را هراس‌انگیز، پرخطر و تاریک می‌کنیم». شهر باید از آنِ کودک باشد و این باید، 13 سال پیش شهرداری را متعهد کرد الگوی شهر دوستدار کودک را اجرا کند؛ ولی «فقط در بعضی از محورها فعالیت‌هایی انجام شد. پیش از اینکه بخواهیم در کالبد شهری حرکت کنیم، باید به ادبیات توجه کنیم، این توجه می‌تواند بخشی از قصه شهر باشد».میهمانان این نشست از ادبیاتی‌ها بودند؛ چه آنهایی که کاری برای ادبیات کودک و نوجوان انجام می‌دهند؛ چه آنهایی که دغدغه کودک و ادبیات دارند. نشست میهمان ویژه هم داشت، هومن، پسر عباس یمینی‌شریف، شاعر کودک و نوجوان که خردادماه سده این مرحوم بود و کسی به آن توجهی نکرده بود. مرتضایی‌فرد: امان از سرزمین مناسبتی ما آغازگر صحبت میهمانان، فاطمه مرتضایی‌فرد، عضو هیئت‌مدیره و هماهنگ‌کننده بخش ادبیات کودک و نوجوان در شورای کتاب کودک بود. او صحبت‌هایش را با یک نقد شروع کرد: «من دچار دوگانگی‌ام، نمی‌دانم این روز را تبریک بگویم یا تسلیت. امروز سالروز فوت آقای مهدی آذر‌یزدی است». مرتضایی‌فرد شورای کتاب کودک را معرفی کرد و از مسئولان شهری گلایه‌ای هم داشت؛ اینکه آنها فقط در یک روز خاص به فکر ادبیات کودکان هستند: «متأسفانه ما سرزمین مناسبت هستیم. مناسبت‌ها می‌آیند و ما یک کاری انجام می‌دهیم؛ در‌حالی‌که استمرار مهم است». مرتضایی پیشنهاد داد کتابخانه فرهنگ‌سراها برای کودکان فعال شوند و از سامان‌دهی به کودکان کار و ایجاد فرصت کتاب‌خوانی برای آنها صحبت کرد. قدیانی: ویترینی برای کتاب کودک نداریم نادر قدیانی، ناشر و مدیر انتشارات قدیانی، هم نماینده حوزه نشر در این نشست بود. او آماری از درصد ترجمه و تألیف در دهه‌های مختلف داد: «تا قبل از انقلاب تألیف‌های حوزه کودک و نوجوان انگشت‌شمار بود. بیشتر ترجمه‌ داشتیم. دهه 50، 90 درصد کتاب کودک و نوجوان ترجمه بود و 10 درصد تألیف. در دهه 60 و نیمه‌های 70 که اوج شکوفایی ادبیات کودک و نوجوان بود، این آمار برعکس می‌شود، نزدیک به 90 درصد تألیف داشتیم و 10 درصد ترجمه؛ ولی بر‌اساس مشکلاتی که به وجود آمده، امروز آمارها باز هم تغییر کرده و 60 تا 70 درصد ترجمه داریم و تألیف به 20 تا 30 درصد رسیده. این آمار نگران‌کننده است». قدیانی از کم‌بودن پارک تخصصی کودک و نوجوان گفت: «ما به اسم کانون فکری کودکان و نوجوانان در کشور فروشگاه‌هایی داريم اما تقریبا کسی اطلاعی از اینکه این فروشگاه‌ها کجا هستند، ندارد. بیشتر این فروشگاه‌ها یا به خاطر ضعف مدیریتی تعطیل هستند یا فقط غروب به غروب درشان باز می‌شود». دغدغه این ناشر این است که کتاب کودک و نوجوان ویترینی ندارد: «بخش خصوصی توان و آمادگی راه‌اندازی این ویترین را دارد ولی حمایت نمی‌شود. شورای شهر کمک کند این ویترین راه‌اندازی شود، بزرگ‌ترین خدمت را به ادبیات کودک و نوجوان کرده است». اقبال‌زاده: کودک خانه کودکی می‌خواهد شهرام اقبال‌زاده، نویسنده، منتقد، مترجم و ویراستار ادبیات کودک و نوجوان از کارگروهی صحبت کرد، اینکه همه نهادهایی که در حوزه کودک و ادبیات کودک هستند، باید در کنار هم حرکت کنند. با توجه به این موضوع بود که او دعوت ميهمانان به این نشست را دعوت هوشمندانه‌ای خواند؛ نشستی که همه دست‌اندرکاران این حوزه را کنار هم در یک روز ملی کنار هم قرار داد. او از تأثیر کتاب بر روحیه کودکان سیل‌زده گفت، سیلی که فروردین امسال خانه و همه چیز را از این کودکان گرفت: «روز اول خیلی‌ها ما را دست می‌انداختند که اینها خانه ندارند، شما برایشان کتاب می‌برید؟ اما نتیجه چه شد؟ آموزشگران نقاشی گفتند بعد از چندی نقاشی آنها تغییر کرد، قبل از راه‌اندازی خانه‌های فرهنگ و هنر در کانکس نقاشی آنها سیاه بود و آدم‌های افق ولی بعد از آن زندگی به نقاشی‌شان برگشت. بچه‌ها نمی‌خواستند شب‌ها به خانه‌هایشان بروند. روحیه‌شان عوض شد». اقبال‌زاده هم پیشنهاد راه‌اندازی خانه‌های کودکی را داد، خانه‌هایی که کودکان آنجا بتوانند دوران کودکی خوبی داشته باشند. هدی حداد، شاعر، نویسنده و تصویرگر کودکان و نوجوانان هم بعد از معرفی انجمن تصویرگران از همکاری نهادهای حوزه ادبیات کودک و نوجوان گفت؛ اینکه این همکاری و کنار‌هم‌بودن، کمک کند تا تصویر و متن کتاب بیشتر به هم مرتبط شود. ميهمانان دیگر هم صحبت کردند؛ فعالان شهری و اجتماعی. آنها گفتند که برای داشتن شهر بهتر باید شهروندان بهتر داشت و لازمه این کار تغییر آموزش، زنده‌کردن کوچه‌های شهر و حضور اجتماعی کودکان در این کوچه‌هاست. راه‌اندازی سینمابلوار که روزی سینمای کودک بوده، گنجاندن زنگ کتاب‌خوانی در ساعت‌های درسی مدارس و... پیشنهادهایی بود که مطرح شد و از فخاری خواستند تا در شورای شهر آنها را مطرح و برای اجرائی‌شدنشان کمک کند. فخاری: پیگیر مطالبه‌ها و پیشنهادهایتان باشید فخاری هم در جمع‌بندی بحث‌های مطرح‌شده نکاتی را مطرح کرد: «با انقلاب صنعتی دوره کودکی معنای دیگری پیدا کرد و آموزش و پرورش به عنوان آموزش عمومی، حق همگانی تعریف می‌شود. ما می‌توانیم ادعا کنیم تقریبا جامعه و کشور ما از آن تاریخ در مقیاس جهانی عقب نمانده است ولی با وجود تلاش‌ها کاستی‌هایی وجود دارد». فخاری با استقبال از پیشنهاد اقبال‌زاده گفت: «ما باید خانه کودکی در شهر داشته باشیم که نهادهای صنفی- تخصصی بتوانند در آن خانه فعالیت امن‌تری داشته باشند. خانه کودک و نوجوان هم می‌تواند به ظرفیت‌هایی مثل باغ‌کتاب بیفزاید. حق به شهر را می‌توانیم از طریق گسترش زیرساخت‌های شهری به دسترسی‌های عمومی تعریف کنیم و یک کودک کار یا کودک طبقه نابرخوردار برای ورود به فضایی که بخواهد از کتاب یا دیگر خدمات فرهنگی استفاده کند، ترس و ابایی نداشته باشد». فخاری از ميهمانان خواست برای مطالبه‌ها و به‌سرانجام‌رسیدن پیشنهادهایشان پیگیر باشند، پیگیر مثل مانی، پسری که برای داشتن کتابخانه در مدرسه‌شان پیگیر شد و این پیگیری به سرانجام رسید و حالا او و دوستانش نوبتی کتابخانه مدرسه را اداره می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.