|

حذف کودک کار

فاطمه قاسم‌زاده

کار کودکان در خیابان با همه مشکلات و آسیب‌هایش به نسبت کار در کارگاه‌ها و اماکن بسته، این امتیاز را دارد که از تحرک و آزادی عمل بیشتری برخوردار است.

بسیاری از کودکان کار در خیابان که محل فعالیت آنها نزدیک پارک‌هاست، معمولا در ساعاتی از روز برای استراحت و بازی که از حقوق طبیعی آنان است، به پارک می‌آیند. پارک محله ما نیز بسیار نزدیک خیابان و چهارراهی است که همیشه تعداد نسبتا زیادی از کودکان دختر و پسر از حدود پنج تا 12-13 سال به تمیزکردن شیشه ماشین‌ها می‌پردازند و معمولا با ناراحتی و گاه با رفتار نادرست رانندگان روبه‌رو می‌شوند. این کودکان هنگام ظهر برای خوردن ناهار و خوابیدن روی چمن‌ها و عصرها برای بازی با وسایل ورزشی به پارک می‌آیند. عصرها معمولا پارک شلوغ است و کودکان و نوجوانان با خانواده‌های خود به پارک می‌آیند. در این هنگام کودکان کار بیشتر از آنکه بازی کنند و لذت ببرند، با مشکلات بسیاری روبه‌رو می‌شوند. نگاه‌های سرد و طردکننده خانواده‌ها به آنان بی‌آنکه حرفی بزنند، آن‌قدر سنگین و گویاست که آنها با همه وجودشان آن را حس می‌کنند و به همین علت در این ساعات به داخل محوطه‌ بازی کودکان نمی‌روند. کنار آن می‌ایستند و با نگاهی حسرت‌بار و گاه خشمگین و تمسخرآمیز به تماشا می‌پردازند. در قسمت‌های دیگر پارک نیز کودکان و نوجوانان با انواع وسایل بازی خود مانند دوچرخه، توپ، اسکیت و... به بازی مشغول‌اند و کودکان کار نیز همچنان با اندوه و خشم به تماشا ایستاده‌اند. گاهی رفتار آنان با کودکان کار بهتر از بزرگ‌سالان است و در مواردی دوچرخه یا اسکیت خود را دور از چشم والدینشان به آنها می‌دهند. برخی نیز با غرور و بی‌توجهی و گاه تحقیر از کنار آنها می‌گذرند. بدون تردید تکرار روزانه چنین صحنه‌هایی در رفتار کودکان کار تأثیرگذار است و آنان را برحسب تفاوت‌هایی که با هم دارند، به ناامیدی، خشم، انتقام‌گیری، حسادت، اندوه، احساس کم‌ارزشی و افسردگی می‌کشاند؛ خصوصیاتی که هر کدام می‌تواند بر سلامت روانی این کودکان یا ارتباط سالم آنان با دیگران تأثیرات ناگواری داشته باشد. برای کاهش این رفتارهای نادرست، آموزش همگانی، نقش مؤثری دارد. در این زمینه با کمبودهای اساسی روبه‌رو هستیم. بر اساس قوانین مهاجرپذیری، کشورهایی که تمایل و توانایی این کار را دارند، موظف‌اند وقتی پناه‌جو یا مهاجری به کشورشان می‌آید، به‌‌ویژه درباره کودکان، باید مانند یک شهروند از حقوق اساسی خود ازجمله آموزش، بهداشت، احترام و زندگی شایسته برخوردار باشند. درست است که در شرایط فعلی جامعه‌ ما برخی از این حقوق اساسی برای برخی از کودکان جامعه‌ ما تحقق‌ نیافته است اما این امر نباید مانع از رسیدگی به وضعیت کودکان پناه‌جو و مهاجر در کشور ما باشد. مسئله دیگر رفتار با این کودکان است. پیمان‌نامه‌ حقوق کودک که جمهوری اسلامی آن را پذیرفته است، به‌عنوان یکی از اصول خود، بر منع هر نوع تبعیض بین کودکان تأکید می‌کند. در این زمینه باید فرهنگ‌سازی و آموزش‌های لازم به مردم ارائه شود. در این مورد نقش رسانه‌ها به‌ویژه «رسانه ملی» بسیار مهم است که متأسفانه کمتر به این موضوع مهم پرداخته‌ شده است. چگونگی رفتار با انسان‌ها به‌ویژه با کودکان، صرف‌نظر از ملیت، جنسیت، موقعیت و... آنها چگونه باید باشد، امر مهمی است که متأسفانه در جامعه‌ ما مغفول مانده. یکی از شرایط مهم مهاجرپذیری در هر کشور، آگاهی مردم از چگونگی رفتار با آنان است. به مهاجران از نظر اقتصادی در کشور ما کم‌مهری می‌شود اما از نظر انسانی، حقوق آنان رعایت نمی‌شود. در این زمینه تشکل‌های غیردولتی به‌‌ویژه سازمان‌هایی که در حوزه‌ حمایت از کودکان کار، فعالیت دارند، نقش مهمی بر عهده دارند. کودکان چه ایرانی و چه غیرایرانی در جامعه‌ای که فقر و فاصله‌ طبقاتی شدت دارد، با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستند. در این مورد شاید با هم تفاوت چندانی نداشته باشند. در بسیاری از موارد، در ارتباط با کودکان کار در خیابان، تشخیص کودکان ایرانی و افغانستانی دشوار است. هر دو عمدتا به علت فقر به کار اجباری می‌پردازند و از بسیاری از حقوق خود محروم‌ هستند. استثمارگران کودکان، به سود خود می‌اندیشند، نه به ملیت، جنسیت و... و تداوم این روند را خواستارند. به همین علت است که کار کودکان، با وجود شعار جهانی امیدبخش «حذف کار کودک» همچنان تداوم دارد. حذف کار کودک جز با تغییر ساختارهای اقتصادی - اجتماعی نظام‌های موجود، امکان‌پذیر نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.