|

كشاورزان رودبار جنوب در مخالفت با انتقال آب هلیل‌رود طوماری ۴۴ صفحه‌ای امضا كردند

قربانی‌شدن حقابه‌داران سنتی

لیلا مرگن: جمعی از كشاورزان روستاهای رودبار جنوب، واقع در جنوب استان كرمان، طوماری 44 صفحه‌ای در مخالفت با انتقال آب هلیل‌رود امضا كرده‌اند. این حقابه‌داران سنتی منطقه مدعی هستند كه مسئولان آب كرمان روزانه شش تا هفت ساعت قطعی آب برای شهر كرمان در نظر گرفته‌اند كه با توجیه كمبود آب شرب این كلان‌شهر، حقابه كشاورزان را به نام شرب منتقل كنند، اما در اختیار صنعت مس، فولاد و پتروشیمی قرار دهند. كشاورزان رودباری بر این باورند كه می‌توان به شیوه‌های دیگری مشكل آب شرب كرمان را حل كرد، اما صدیقه ترابی، مدیركل دفتر برنامه‌ریزی كلان آب و آبفا، در گفت‌وگو با «شرق» تأكید می‌كند كه هر آبی قابل شرب نیست و تأمین كیفیت آب شرب برای سراسر كشور یك امر ضروری است. او با توجه به كاهش میزان آب‌های سطحی در منطقه، تنها راه تأمین نیاز شرب را انتقال آب از سد صفارود و به‌تبع آن كاهش آب بخش كشاورزی می‌داند، اما بر این باور است كه باید برای معیشت مردم هم برنامه‌ریزی كرد تا به وضعیت پایداری در منطقه برسیم. البته تاكنون وزارت نیرو به صورت یك‌طرفه حقابه كشاورزان را به شرب اختصاص داده و هیچ‌گاه در دولت از برنامه‌ای برای معیشت كشاورزان رونمایی نشده است. اما آیا این سیاست، كشور را به سرمنزل مقصود می‌رساند؟ هدایت فهمی، معاون سابق دفتر برنامه‌ریزی كلان آب و آبفا، در گفت‌وگو با «شرق» درباره پروژه‌های انتقال آب، به‌خصوص در مناطق دارای تنشی نظیر كرمان عنوان می‌كند: اجرای چنین پروژه‌هایی صرفا تقاضا برای آب را بیشتر می‌كند. كشاورزان رودبار جنوب كه تا قبل از بارش‌های سیل‌آسای بهار امسال، در تابستان‌های گذشته به پارك‌خواب‌ها تبدیل شده بودند - زیرا به دلیل خشك‌سالی قادر به كشت‌وكار در مزارع خود نبودند و به همین دلیل با مهاجرت به شهرها برای جست‌وجوی كار، شب‌ها را در پارك‌ها می‌گذراندند- امسال بعد از مدت‌ها توانسته‌اند دوباره كشت‌وكار كنند. كشاورزان این منطقه نگران هستند كه حقابه‌شان با توجیه تأمین آب شرب كرمان، به این كلان‌شهر منتقل شود. آنها با امضای طوماری 44 صفحه‌ای خواستار توقف اجرای پروژه‌‎های انتقال آب شدند. آن‌طور كه در بخشی از طومار آنها آمده است: «چندسالی است كه عده‌ای از سرمایه‌داران، سرمایه‌گذاران بخش خصوصی قصد انتقال آب سرشاخه‌های هلیل‌رود، برای مصرف در مجموعه‌های گردشگری هفت‌باغ، فولاد بوتیا، پتروشیمی فجر، كارخانه مس و... در منطقه كویری شمال كرمان را دارند و كمبود آب آشامیدنی شمال كرمان را بهانه‌ای برای این اقدام سودجویانه خود نموده‌اند و به دنبال آن هستند تا به نام مردم و از خزانه دولت آب این صنایع پرمصرف را تأمین كنند. این در حالیست كه قبلا چند حلقه چاه برای تأمین آب آشامیدنی شهر كرمان در روستاهای قریه‌العرب و دشت گودر و صاحب‌آباد حفر كه هم‌اكنون آب آشامیدنی شهر كرمان از آنها تأمین و چندین حلقه نیز پلمپ شده‌اند و بنا به اظهار دكتر خانجانی استاد آبیاری دانشگاه كرمان، شهر كرمان نه‌تنها مشكل كمبود آب ندارد بلكه بر روی دریایی از آب قرار گرفته است». آنها در این طومار خواستار توقف پروژه انتقال آب كرمان و سد صفارود شده‌اند. قطع بدون دلیل آب كرمان برخی كشاورزان روستاهای اطراف جازموریان در گفت‌وگو با «شرق» از قطع شش‌ساعته آب كرمان خبر می‌دهند و مدعی می‌شوند كه هدف مسئولان استانی از اجرای برنامه جیره‌بندی آب صرفا ایجاد توجیه برای پروژه‌های انتقال آب است تا سهم كشاورزان را به پروژه‌های صنعتی بدهند.این كشاورزان با اشاره به بارش‌های مطلوب بهاری وضعیت منابع آب زیرزمینی استان را بسیار مطلوب توصیف و عنوان می‌كنند كه در منطقه رودبار جنوب، زه‌كلوت و جازموریان سطح ایستابی چاه‌های كشاورزی كه در اثر خشك‌سالی‌ها به 150 تا 170 متر رسیده بود، امسال به 80 تا 90 متر رسیده است. حتی در نزدیكی جازموریان و خود زه‌كلوت، سطح ایستابی چاه‌ها به 60 متر هم رسیده است.آن‌طور كه آنها می‌گویند: در سفر قبلی وزیر نیرو به این منطقه، خود را جلوی ماشین او پرت كرده‌اند تا وزیر متوجه وضعیت وخیم معیشتی در منطقه شود، اما به خواسته‌های آنها وقعی گذاشته نشده است. خلف‌وعده رئیس‌جمهور كشاورزان معترض عنوان می‌كنند: رئیس‌جمهور قبل از انتخابات به مردم وعده داد؛ همان‌طور كه دریاچه ارومیه را احیا كردیم، تالاب جازموریان را هم احیا می‌كنیم، اما چرا خبری از وعده‌های رئیس‌جمهور نیست؟آنها با تأكید بر اینكه وزیر نیرو باید استیضاح شود، نیاز شرب كرمان را خلاف واقعی از سوی مسئولان دولتی توصیف می‌كنند، زیرا وضعیت آب در جنوب كرمان كه پنج بار باران در آن باریده بهبود یافته، در نتیجه حتما در شهر كرمان كه 50 بار شاهد بارندگی بوده، وضعیت منابع آب بهتر است.این كشاورزان تأكید می‌كنند كه آب كرمان را می‌توانند از هزار جا تأمین كنند. آب كشاورزی و فضای سبز را از آب فاضلاب تهیه كنند. هزار و یك كارواش و واحدهای قالی‌شویی با آب شیرین و نوشیدنی، ماشین و قالی می‌شویند. این آب را از جای دیگری مثل فاضلاب تصفیه‌شده تهیه كنند.به گفته آنها تنها منبع درآمد مردم منطقه كشاورزی و دامداری است و مردم به‌دلیل نبود شغل و هم‌جواری منطقه با سیستان و بلوچستان و كشورهای افغانستان و پاكستان به كار حمل قاچاق سوخت روی آورده‌اند.كشاورزان معترض با تأكید بر اینكه انتقال آب خط قرمز آنهاست، سدها و بندهای بالادست هلیل‌رود و سد جیرفت را عامل كاهش حقابه‌شان می‌دانند. كیفیت نامطلوب آب شرب كرمان كشاورزان جنوب كرمان به شرایط موجود اعتراض دارند، اما گویا گوش شنوایی برای شنیدن سخنان آنها نیست و به نظر نمی‌رسد برنامه خاصی از سوی دولت برای جلوگیری از تهدید معیشت آنها كه در آینده نزدیك به تهدید امنیت ملی منتهی خواهد شد، تدوین شده باشد. صدیقه ترابی، مدیر كل دفتر برنامه‌ریزی كلان آب و آبفا، در گفت‌وگو با «شرق» در واكنش به اعتراض‌های كشاورزان جنوب كرمان عنوان می‌كند: كیفیت آب شرب در كرمان اصلا مناسب نیست. ناپایداری كمی و كیفی آب در كرمان را شاهد هستیم. هر آبی را كه وجود دارد، نمی‌توان خورد. در تأمین آب شرب باید اثر مصرف آب بی‌كیفیت را بر مردم حتما مد نظر قرار دهیم.او عنوان می‌كند: اثر آب برداشت‌شده از سد صفارود، كمتر از 13 درصد آب ورودی به سد جیرفت است. ما از سد صفارود پنج میلیون مترمكعب آب برای صنایع در نظر گرفته‌ایم كه در همان‌جایی كه سد احداث می‌شود، برای تأمین نیازهای مناطق اطراف سد استفاده خواهد شد.به گفته ترابی به‌دلیل شرایط خشك‌سالی، باید در تمام حوضه‌های آبریز به پایداری برسیم. پافشاری‌كردن روی اینكه همان سطوح كشاورزی را داشته باشیم، مفهومش رسیدن به پایداری در حوضه‌های آبریز نیست. با توجه به شرایط اقتصادی‌ای كه داریم، در كوتاه‌مدت نمی‌توان روی طرح‌های بزرگ مطرح نظیر انتقال آب دریا و بهشت‌آباد فكر كرد. ما در برنامه‌ریزی‌‎های خود علاوه بر درنظر‌گرفتن آب برای صنایعی مانند مس، حقابه‌های بلافصل پایین‌دست را هم در نظر گرفته‌ایم. اگر قرار است هر كاری انجام دهیم و سوبسیدی بدهیم، حتما باید اشتغال مردم در نظر گرفته شود. باید با كمك مردم مسئله حل شود. بدون مشاركت مردم به پایداری نخواهیم رسید. انتقال آب، تقاضا را افزایش می‌دهد اگرچه مسئولان وزارت نیرو همواره اعلام كرده‌اند كه در برنامه‌ریزی‌های خود حقابه كشاورزان را لحاظ می‌كنند؛ اما كشاورزان بر این باورند كه هر روز از میزان آبی كه در اختیار دارند، كاسته می‌شود. اجرای پروژه‌های انتقال آب در مناطق پرتنش به مشكلات دامن می‌زند و ایجاد شكاف در جامعه را بیشتر می‌كند. آیا اعمال سیاست انتقال آب در حوضه‌های پرتنش، اقدامی منطقی است؟ هدایت فهمی، معاون سابق دفتر برنامه‌ریزی كلان آب و آبفا، در گفت‌وگو با «شرق» در‌این‌باره می‌گوید: انتقال آب نباید صدمه‌ای به مبدأ بزند و باید نیازهای مقصد تا حد امكان از منابع داخلی تأمین شود. معتقدم در اكثر شهرهای بزرگ، مصرف آب خانگی و شهری ما بالاتر از میانگین‌های جهانی است و حدودا بیش از 210 لیتر برای هر نفر در شبانه‌روز است. وقتی مصرف مطابق الگو نیست، هر نوع انتقالی تقاضا را بیشتر می‌كند.او ادامه می‌دهد: معتقدم با مدیریت مخزن و اعمال برنامه‌های سازگاری با خشك‌سالی، باید كارها را پیش برد و اگر اقدامات بهینه نبود، دوباره آب انتقال دهیم. البته باید منابع انسانی حوضه مقصد را در نظر بگیرند. وقتی معیشت یك منطقه در خطر است و با هدف ایجاد ارزش افزوده یا هر هدف دیگری آب را به جای دیگری می‌برید، باید از منافع ایجادشده برای بهبود معیشت مردمی كه زندگی‌شان به آب بستگی دارد، استفاده كرد.فهمی تأكید می‌كند: نمی‌توانید آب یك منطقه را انتقال دهید و معیشت مردم را دچار خدشه كنید، زیرا حاشیه‌نشینی در شهرها به ‌وجود می‌آید. حاشیه‌نشینی یك بهمن بزرگ است. نزدیك 20 میلیون حاشیه‌نشین و شهرك‌نشین در كشور داریم. تأمین ‌آب بهداشتی برای این جمعیت یك معضل برای كشور خواهد بود.او می‌گوید: نمی‌توانید به قیمت اینكه یك كار خوب انجام دهیم، یك منطقه و جمعیت كثیری را دچار مشكل كنید. باید سازگاری با كم‌آبی به مطالبه عمومی تبدیل شود. مادامی كه سازگاری مطالبه عمومی نشود، تصمیم‌ها پشت درهای بسته گرفته می‌شود. سازگارشدن، معنا و مفهوم دارد و باید با بازچرخانی آب، مصرف بهینه آب و استفاده از منابع داخلی، با خشك‌سالی سازگار شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.