در آرزوی رفاه در بازنشستگي
اكبر قراخانيبهار
یکی از راههای ایجاد سیستم جامع رفاه، حمایت، امداد و بازنشستگی، یکپارچهکردن آنها در عین مجزابودن ارکان آن از همدیگر است. برای این کار فرض میشود که شرایط کار و فعالیت برای همگان و تا زمانی که از نظر سنی توانایی لازم را دارند مهیا بوده و همگان میتوانند زندگی خود را اداره کنند. برای کسانی نیز که براثر بحرانهای اقتصادی یا اجتماعی یا بروز بلایای طبیعی این توانایی را از دست میدهند، سازمانهای «حمایتی» (نظیر سازمان بهزیستی، کمیته امداد، بنیاد مستضعفان، بنیاد شهید و سایر بنیادهای خیریه عمومی) و «امدادی» (نظیر جمعیت هلالاحمر و سایر بنیادهای امداد عمومی)، وارد عمل میشوند و نیازمندان را به قصد حمایت و امداد و توانیابی برای اداره زندگی خود، بهصورت «موقت» مورد پوشش قرار میدهند. در کنار این سازمانها باید سازمانهای متولی ایجاد کار یا کاریابی نیز حضور داشته باشند و توانیافتگان را به سمت مشاغل قبلی خود یا جدید سوق دهند. کسانی هم که نتوانند جذب بازار کار شوند، تحت شرایطی به رکن «رفاه» احاله داده میشوند. در این صورت، سازمانهای متولی پرداخت یارانههای مستقیم و کمک به سالمندان و سازمانهای متولی بیمه بازنشستگی نیز میتوانند در کنار این دو رکن، «سیستم چهاررکنی» شامل «رفاه»، «حمایت»، «امداد» و «بازنشستگی» به عنوان مؤلفههای اصلی یک سیستم جامع به شرح زیر را تشکیل دهند:
رفاه شامل: «رفاه عمومی»: برخوداری از حداقل حقوق ماهانه به صورت دائم برای افرادی که به دلیل قرارگرفتن در «دهکهای پایین» جامعه یا شرایط خاص امکان اداره زندگی خود را ندارند. «بازنشستگی عمومی»: پرداخت مقرری ماهانه حداقل برای کلیه ساکنان کشور از یک سن معین به بعد (مثلا ۶۰ سال) و با شرط طول اقامت (مثلا ۴۰ سال) در کشور، اعم از اینکه بیمه بازنشستگی داشته یا نداشته باشند. «حمایت موقتی»: برخورداری از حمایتهای جنسی یا مالی بهصورت موقت برای افرادی که توان اداره زندگی خود را ندارند تا زمانی که توان لازم را پیدا کنند و با حمایت سازمانهای متولی، جذب بازار کار شوند. ناتوانان به رکن رفاه احاله میشوند. «امداد موقتی»: برخورداری از کمکهای دولتی یا مردمی اعم از جنسی یا مالی بهصورت موقت برای افرادی که به علت بلایای طبیعی توان اداره زندگی خود را از دست میدهند تا زمانی که شرایط بحران خاتمه یابد و عادی شود و با حمایت سازمانهای متولی جذب بازار کار شوند. ناتوانان به رکن رفاه احاله میشوند. «بازنشستگی» به شرط پرداخت حق بیمه و داشتن پسانداز در زمان اشتغال: موارد زیر در صورت حصول شرایط گفتهشده به «بازنشستگی عمومی» مذکور در رکن رفاه (به عنوان حقوق پایه) اضافه میشوند و در مجموع حقوق بازنشستگی فرد را تشکیل میدهند. در این صورت از «بازنشستگی عمومی» به عنوان «بازنشستگی پایه» (basic pension) یا «بازنشستگی با نرخ مسطح» (flat rate pension) نیز یاد میشود. حقوق بازنشستگی براساس میزان مشارکت فرد در پرداخت حق بیمه و فقط برای بیمهشدگان که آن را «حق بازنشستگی مبتنیبر درآمد» (income based pension) نیز میتوان نامید. این پرداخت به جای پرداخت براساس سیستم سنتی فعلی (مزایای تعریفشده) میتواند براساس «مشارکت تعریفشده» (Defined Contribution = DC) به مفهوم میزان مشارکت حق بیمه بازنشستگی پرداختی در طول سالهای پرداخت در سرمایهگذاریهای صندوق انجام شود. این کار میتواند با افتتاح یک «حساب اسمی» به نام شخص و واریز کلیه حق بیمههای پرداختی از همان ابتدا در این حساب که خود فرد امکان دسترسی به آن را ندارد و با فرض سرمایهگذاری در سرمایهگذاریهای صندوق متولی بازنشستگی تعیین شود. حقوق بازنشستگی براساس میزان مشارکت تکمیلی بیمهشده و فقط برای بیمهشدگانی که علاوهبر پرداخت حق بیمه، با موافقت خود بهصورت ماهانه درصدی از حقوق خود را (با فرض یک حداقل درصد اجباری) نزد صندوق بیمه پسانداز کرده باشند که آن را «حق بازنشستگی مبتنیبر پسانداز» (savings based pension) نیز میتوان نامید. این کار میتواند با افتتاح یک «حساب واقعی» به نام شخص و واریز کلیه پساندازهای پرداختی از ابتدا در این حساب که علاوه بر صندوق خود فرد نیز امکان نوعی دسترسی به آن را دارد و با تولیت صندوق ذیربط میتواند میزان و حوزه سرمایهگذاری را تعیین کند، معین شود. در این صورت به جای اینکه پرداختهای غیرمرتبط به صندوقهای بازنشستگی تحمیل شود، بخشی از پرداختها از محل سودمندکردن هر چه بیشتر پرداختهای متفرقه دولتی نظیر یارانههای مستقیم (که درحالحاضر جز در مورد دهکهای پایین، اثربخشی چندانی ندارد)، انجام میگیرد. بخش دیگری نیز ازسوی خود بیمهشدگان که در زمان اشتغال با آیندهنگری برای دوران بازنشستگی خود پسانداز میکنند، تأمین میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.