نگاهی اجمالی به شورایاریهای پایتخت در آستانه انتخابات ۴ مرداد
پایگاه مردمی یا انتخاباتی؟
معصومه اصغری: انتخابات شورایاریها بالاخره با تأیید و تصویبهایی در دولت و مجلس، قرار است چهارم مرداد با رقابت بیش از 11 هزار نفر برگزار شود؛ درحالیکه میزان مشارکت برای این دوره نسبت به دوره قبل کاهش حداقل دوهزارنفری داشته است و بسیاری معتقدند عملکرد دورههای قبل شورایاریها، خارج از وظایفشان و عملکرد شورا و شهرداری تهران در حفظ و تثبیت کارکرد و عملکرد شورایاریها آنقدر ضعیف و سوءاستفادهگرانه بوده که این نهاد نتوانسته به جایگاه خود برسد. درعینحال، این انتخابات و میزان مشارکت در آن میتواند زمینهای برای انتخابات پیشروی مجلس در هر دو جریان سیاسی باشد. باید دید نیروهای متخصص و دلسوز برای مردم و شهر، در این موقعیتهای مردمی قرار میگیرند یا مهرههایی اثرگذار برای انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی؛ البته با فرض اینکه مشارکت برای انتخابات همچنان بالا باشد. اولین دوره شورایاریهای شهر تهران به صورت پایلوت و چندمرحلهای در سال 79 تا 81 برگزار شد تا به مرور، محلات با این موضوع، اهداف، وظایف و کارکردهای شورایاریها در ارتباط بین شهروندان، شورا و شهرداری آشنا شوند. در دوره بعد که در سال 84 و با شروع دوره جدید مدیریت شهری آغاز شد، استقبال از این نهاد بیشتر شد و مدیریت شهری نیز بهای زیادی به شورایاریها داد؛ اما همانطور که هنوز پس از سالها اصل وجود نهاد شورا مورد تشکیک بسیاری از مسئولان است، برای سومین دوره شورایاریها مصوبات و آییننامههای مربوط به آنها بازنگری شد و شرایط آن تغییراتی داشت و در مهمترین تغییر، مدت زمان فعالیت شورایاریها به چهار سال رسید. همین تعلل و تأخیر که حاصل تأییدنشدن و نپذیرفتن جایگاهها شورایاریها بود، باعث شد چهارمین دوره انتخابات شورایاریها با یک سال تأخیر در سال 93 برگزار شود. باید توجه داشت که در این مدت شورایاریها بهعنوان نهاد مرتبط بین شورا، شهرداری و شهروندان، فضایی مناسب را برای فعالیت زیر سایه اصولگرایان شورا داشتند و حضور فردی مانند مرتضی طلایی در جایگاه رئیس ستاد هماهنگی شورایاریها بهجای احمد مسجدجامعی در هماهنگی این نهاد، به نفع جریان حاکم در شهرداری تهران، نشانهای از برنامهریزی بود. واقعیت این است که شورایاریها در این چهار دوره تاکنون از میان خصوصیاتی که در اساسنامه آن تعریف شده، شامل «انجمني غيردولتی، غيرمتمركز، غيرسياسی، داوطلبانه، مشاركتی و خودگردان»، فقط خاصیت داوطلبانهبودن را به دوش میکشند و خصوصیات دیگر به واسطه وابستگی به شورا و شهرداری، تنها یک حرف بوده است. شورایاران در این سالها از نظر کیفیت عملکرد و سایر ویژگیها نظیر سن، تحصیلات، مرتبطبودن تحصیلات و در نهایت ارزیابی رضایت شهروندان، سطح بالایی نداشتهاند و چهبسا تخلفات و اشکالات عمدهای نیز در این میان وجود داشته که دیده نشده یا به دلایل سیاسی و مصلحتاندیشی، درباره آنها اغماض شده است. در جریان انتخاباتهای قبلی ریاستجمهوری که شهردار اسبق تهران پای ثابت آن بود، بارها در میان گروههای سیاسی و جریان مرتبط با آن یا جریان رقیب، چه در دولتهای نهم و دهم و چه در دولت یازدهم، درباره دخالتنکردن شورایاران در انتخابات و بهکارنگرفتن آنها و امکاناتشان به نفع جریانی خاص تأکید میشد. این موارد، به معنای بهبازیگرفتن شورایاریها یا واردبازیشدن آنها در امور سیاسی است. غلامحسین کرباسچی، شهردار سالهای دهه 70 شورا، میگوید نه بهعنوان یک فعال سیاسی یا شهردار اسبق، بلکه بهعنوان یک شهروند تاکنون با عملکرد شورایاریها از نزدیک آشنا نشده و ندیده است این نهاد کاری برای شهروندان و شهر انجام دهد و عملکردش تنها در مراسمهای رسمی شهرداری و تبلیغات و ایام انتخابات بوده است. او میگوید همیشه نگاهی سیاسی در عمل به شورایاریها وجود داشته و کمتر موضوعات شهری و مسائل مردم مرکز توجه این نهاد بوده و مردم هم کمتر این نهاد را با پیگیری مسائل خودشان میشناسند. شورایاریها در این سالها بیشتر بهعنوان پایگاه سیاسی مرتبط با یک جریان سیاسی شناخته شدهاند و همین رغبتنداشتن به حضور در این دوره، نشانه مهمی در شناختنداشتن مردم از این نهاد است. او به عملکرد شوراها در دوره قبل و این دوره اشاره کرده و تأکید میکند: عملکرد شورایاریها در ادامه عملکرد شوراها ارزیابی میشود؛ اما مگر شوراها خودشان چه عملکردی داشتهاند؟ واقعیت این است که عملکرد شوراها و بهویژه شورای پنجم اصلا قابل دفاع نبوده که شهروندان بخواهند برای تغییر و بهترشدن این شرایط مشارکت کنند. شوراها در این سالها نهادی وابسته بوده و شورایاریها هم به نحوی وابسته به شورا بودهاند و جز در زمانهای خاص مورد اهمیت نبودهاند. خوب است که مسئولان مرتبط با شورایاریها بیایند و گزارشی به مردم بدهند که شورایاریها برای مردم در هر منطقه و محله چه کردهاند؛ چراکه به نظر من مردم اصلا نمیدانند این نهاد با این بودجه و اعتبار دقیقا چه کاری میکند؟ کرباسچی با اشاره به کمشدن آمار داوطلبان شرکت در انتخابات شورایاریها گفت: همین موضوع نشانه خوبی برای عملکرد ضعیف و سیاسی این نهاد است که باید مورد توجه قرار گیرد. محمود میرلوحی، عضو شورای پنجم، میگوید نگرانیهایی درباره میزان مشارکت و عملکردها و تأثیرات این انتخابات بر مشارکت مردم در انتخابات بعدی وجود داشته؛ اما استقبال از این انتخابات و تعداد ثبتنامکنندگان، اعضای شورا را دلگرم کرده است. او گفت: نگران بودیم که یخ مشارکت مردم حتی در گرمای تابستان هم آب نشود؛ اما به نظر میرسد با وجود همه انتقادات و محدودیتها همچنان شهروندان به شورایاریها توجه دارند. او میگوید اگر ملاک در استقبال مردم را ثبتنام شهروندان در نظر بگیریم، تاکنون شرایط رضایتبخش بوده و حضور 25درصدی زنان در این رقابت هم درخورتوجه بوده است؛ اما باید منتظر آمارهای کیفی درباره سن، میزان تحصیلات و رشته فعالیت نامزدها باشیم. میرلوحی میگوید حتی اگر با این انتخابات فشار بیشتری به شورا وارد شود، اشکالی ندارد و ما سپر بلای کشور میشویم و این کار را اقدامی ملی میدانیم تا تنور انتخابات بعدی داغ شود. حالا در میانه این شرایط که اصلاحطلبان در شورا و شهرداری به دنبال برگزاری یک انتخابات سالم به نفع شهروندان یا متهم به آدمچینی برای انتخابات پیشرو در پایگاههای شورایارها هستند، یک جریان 12ساله بیرون از بهشت که خودش متهم به سوءاستفاده از شورایاریها به نفع اهداف مختلف خود است، معتقد است احزاب سیاسی به دنبال چیدمان نفرات خودشان در شورایاریها هستند. مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران در دورههای دوم و سوم و چهارم شورای شهر تهران، چند روز قبل در گفتوگویی گفته است: متأسفانه تأیید صلاحیتها و خوشنامی افراد را حذف کردند تا ورود هر فردی با هر سابقه سوء به این جایگاه بلامانع باشد که دیگر مدیریتی انجام نشده و خدا میداند که از بین این افراد چه کسانی انتخاب خواهند شد. طبق آنچه به گوش میرسد و گزارشهای ارسالی، احزاب سیاسی به دنبال چیدمان نفرات خودشان در شورایاریها هستند که این موضوع برای شورایاریها که مهمترین مؤلفه آنها همین سیاسینبودنشان است، موجب لطمهزدن به جایگاه شورایاری میشود و آن را زیر سؤال میبرد. او گفته است: در دورههای قبل سعی کرده بودیم تا از سیاسیشدن شورایاریها جلوگیری کنیم؛ چراکه سیاسیکردن شورایاریها موجب سلب اعتماد مردم از شورا و شورایاری میشود که خود بزرگترین خطر است. شاید امروز احزاب و گروههای سیاسی به این موضوع توجه نکنند؛ ولی باید برای آینده برنامهریزی کنیم؛ چراکه لازمه برنامهریزی برای آینده و حفظ پیشرفت، حفظ اعتماد عمومی به ارکان مختلف نظام است که نباید لطمهای به آن وارد شود. اگرچه نمیتوان گفت که شرایط امروز مبتلابه شورایاریها نتیجه عملکرد شورای حاضر است؛ اما حتما عملکرد این شورا روی کاهش بیشتر مشارکت مردم تأثیر درخورتوجه داشته است و هرآنچه دراینمیان برای این نهاد رخ دهد، باز هم به پای شورای پنجم نوشته خواهد شد و مستقیما روی انتخابهای بعدی همین مردم در انتخاباتهای آینده هم تأثیرگذار خواهد بود. به گزارش «شرق» طبق گزارشهایی که از سایتهای رسمی وجود دارد، در انتخابات چهارمین دوره شورایاریها در سال 1393 هزارو 815 نفر داوطلب شدهاند و در این دوره بیش از 11 هزار نفر شرکت کردهاند که ٤٠ درصد آنها کمتر از 40 سال و کمتر از ٣٠ سال ١٤ درصد را تشکیل میدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.