|

مواجهه با حقیقت

شرق: «گربه روی شیروانی داغ» نمایشنامه‌ای است مشهور از تنسی ویلیامز، نمایشنامه‌نویس مطرح آمریکایی قرن بیستم، که با ترجمه پرویز ارشد در نشر مروارید منتشر شده است. این نمایشنامه در سال 1955 جایزه پولیتزر را برای تنسی ویلیامز به ارمغان آورد. پیرمردی ثروتمند از جنوب آمریکا، که در نمایشنامه او را با عنوان «بابابزرگ» می‌شناسیم، به بیماری سرطان مبتلاست و به زودی می‌میرد اما اطرافیانش سعی دارند این حقیقت را از او پنهان کنند. داستان نمایشنامه در آخرین روزهای زندگی «بابابزرگ» اتفاق می‌افتد. خانواده دور هم جمع شده‌اند. بابابزرگ در آغاز هنوز از مرگ قریب‌الوقوع خود خبر ندارد. اعضای خانواده در پی تصاحب املاک و دارایی‌های او هستند و نمایشنامه در بستری از دروغ و ریا و پنهان‌کاری و نبردی وحشیانه برای پول پیش می‌رود. از سویی بریک، یکی از پسرهای بابابزرگ، به دلیل مرگ دوست صمیمی‌اش، اسکیپر، دچار عذاب وجدان و فروپاشی شده است. رابطه بریک با همسرش مارگارت (مگی) نیز به دلیل ماجرای اسکیپر بحرانی است. مارگارت صمیمیت بیش از حد بریک و اسکیپر را یکی از عوامل فاصله بریک از خودش می‌داند. بریک و اسکیپر که هم‌دانشکده‌ای بوده‌اند بعد از دانشکده وارد تیم فوتبال حرفه‌ای می‌شوند. در جایی از نمایشنامه بریک به بابابزرگ می‌گوید: «مگی ادعا می‌کنه که من و اسکیپر بعد از اینکه از دانشکده بیرون اومدیم وارد تیم فوتبال حرفه‌ای شدیم، چون می‌ترسیدیم قبول کنیم که داریم آدم‌های بالغی می‌شیم... چون می‌خواستیم همیشه اون پاس‌های بلند رو واسه همدیگر بدیم!... پاس‌هایی که جز گذشت زمان هیچی دیگه نمی‌تونست اونا رو از ما بگیره... اون حمله‌های هوایی که ما دو نفر رو انگشت‌نما کرده بود! بالاخره ما هم دست از کار نکشیدیم، ادامه دادیم، اون حمله‌های هوایی، اون پاس‌ها، یه سه ماهی ادامه داشت، آره... ولی... اون تابستون مگی با من اتمام حجت کرد، گفت یا باید حالا عروسی کنیم یا هیچ‌وقت... منم با مگی عروسی کردم». بابابزرگ با بریک وارد مکالمه‌ای صریح می‌شود و او را با حقیقتی عریان که گویی بریک از مواجهه با آن تن می‌زند روبه‌رو می‌کند. اما در همین مکالمه آشکار می‌شود حقیقتی دیگر نیز هست که از بابابزرگ پنهان شده: حقیقت مرگ قریب‌الوقوع او. طی این مکالمه‌ی جدلی با دیالوگ‌هایی قدرتمند، حقایقی کتمان‌شده روی دایره ریخته می‌شوند. از سوی دیگر به‌رغم همه ریاکاری‌ها و کتمان‌ها و ظاهرسازی‌ها و فروپاشی‌ای که در حال رخ‌دادن است، مگی می‌کوشد با چنگ‌ودندان بریک را حفظ کند، عشق او را به خود بازگرداند و زندگی در حال متلاشی‌شدن خود را نجات دهد. مگی نیز البته مجبور است برای رسیدن به این هدف به دروغ متوسل شود، اما در ادامه می‌کوشد دروغی را که گفته است به حقیقت بدل کند. ترجمه فارسی «گربه روی شیروانی داغ» با یادداشتی از تنسی ویلیامز همراه است درباره همکاری‌اش با الیا کازان برای روی‌صحنه‌بردن این نمایشنامه و تغییراتی که تنسی ویلیامز به پیشنهاد الیا کازان برای اجرای صحنه‌ای، در متن خود اعمال کرده است. تنسی ویلیامز در این یادداشت توضیح می‌دهد که با این تغییرات موافقت تام‌وتمام نداشته اما چون دوست داشته الیا کازان کارگردان نمایشنامه‌اش باشد به این پیشنهادها عمل کرده است چراکه تجربه همکاری با الیا کازان برای او تجربه خوشایندی بوده است. از جمله همکاری‌های دیگر تنسی ویلیامز و الیا کازان می‌توان به فیلمی اشاره کرد که کازان براساس نمایشنامه «اتوبوسی به نام هوس» ویلیامز ساخت؛ فیلمی با بازی مارلون براندو و ویوین لی. تنسی ویلیامز در یادداشتش درباره همکاری با کازان نوشته است که کازان خواستار چه تغییراتی در نمایشنامه «گربه روی شیروانی داغ» بوده و او چرا با برخی از این تغییرات مخالف بوده است. بااین‌حال ویلیامز تن به خواسته کازان می‌دهد. او دراین‌باره می‌نویسد: «مع‌الوصف، مایل بودم الیا کازان کارگردان نمایشنامه‌ام باشد و اگرچه پیشنهادات وی به صورت اولتیماتوم نبود، اما بیم آن می‌رفت اگر تصحیحی - بدان‌گونه که او می‌خواست - در نمایشنامه به عمل نیاید علاقه‌اش نسبت به این کار به کلی زائل گردد. بنابراین زیر بار رفتم. و پرده‌ی سوم نمایشنامه تحت‌تأثیر نفوذ خلاقه‌ی او در تئاتر موروسکو نیویورک به روی صحنه آمد». از «گربه روی شیروانی داغ» اقتباس سینمایی بسیار مشهوری هم انجام شده است به کارگردانی ریچارد بروکس و با بازی الیزابت تیلور و پل نیومن. البته فیلم و نمایشنامه را که مقایسه کنیم متوجه تغییراتی که در اقتباس سینمایی صورت گرفته خواهیم شد. در پایان ترجمه فارسی نمایشنامه «گربه روی شیروانی داغ» گاه‌شماری از زندگی و زمانه تنسی ویلیامز آمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.