اروپاییها بدون متحد سنتی توان دفاع از خود را ندارند
چشمانداز ناتوی بدون آمریکا
«اگر اروپاییها سویا و محصولات مربوط به آن را از آمریکا نخرند، سربازان آمریکایی هم در اروپا حضور نخواهند یافت. آمریکا در اولویت است». دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده این توییت را در ساعات اولیه صبح پنجم آوریل 2023 در حالی منتشر کرد که مشغول تماشای صبحگاهی برنامه مورد علاقه خود از شبکه فاکس بود. با احتساب اختلاف زمانی، وزرای خارجه کشورهای اروپایی در حالی که مشغول خوردن ناهار هستند با خواندن این توییت مبهوت میشوند. با پیروزی میلیمتری ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری در نوامبر 2020، زمان آن رسیده بود که رئیسجمهور آمریکا تهدیدی را که همواره در نشستهای رهبران ناتو تکرار میکند، عملی کند. ترامپ پیش از این و در نشست رهبران ناتو در سال 2021 در «پوتسدام» با مطرحکردن پیشنهاد عضویت روسیه در ناتو به اندازه کافی متحدان آمریکا در این ائتلاف نظامی را عصبانی کرده بود. یک سال بعد از آن و در شرایطی که جنگ تجاری ایالات متحده و اتحادیه اروپا از کنترل خارج شده، ترامپ در نشست رهبران ناتو در اسکوپیه، از تصمیم جدید خود برای مذاکره با متحدان اروپایی پرده برداشت. رئیسجمهور آمریکا به رهبران اروپایی گفت که از این پس مذاکرهکننده ارشد تجاری آمریکا به جای وزیر دفاع، او را در ملاقاتها و مذاکراتش با رهبران اتحادیه اروپا همراهی خواهد کرد. این تصمیم در حالی اعلام شد که هنوز 60 هزار نظامی آمریکایی در سراسر قاره اروپا مستقر هستند.مدت زیادی نگذشت که برای پایتختهای اروپایی مشخص شد توییت ترامپ در صبح پنجم آوریل 2023 نه یک شوخی، بلکه سیاست جدید واشنگتن است. ساعاتی پس از این توییت، کارمندان وزارت خارجه ایالات متحده نامههایی را به سفارتخانههای 29 کشور عضو ناتو در واشنگتن ارسال کردند که امضای جرد کوشنر داماد ترامپ و وزیر خارجه ایالات متحده پای آن بود. در این نامهها قید شده بود که ایالات متحده در اعتراض به روند اجرای تعهدات در ناتو قصد دارد از این ائتلاف خارج شود. یک روز پس از این تصمیم، مجلس نمایندگان و سنای آمریکا نسبت به آن اعتراض کردند اما ترامپ تأکید کرد که این «مخالفت غیرقانونی و خلاف قانون اساسی» از سوی کنگره را نادیده خواهد گرفت. با وجود اینکه پنتاگون برآورد کرده به پنج سال زمان نیاز دارد تا تمام نظامیان آمریکایی در تمام بخشها را از اروپا خارج کند اما ترامپ خواستار آن شد که تا قبل از دسامبر 2023، 10 هزار نظامی از اروپا به آمریکا بازگشته باشند.اروپاییها این احتمال را میدادند که ترامپ دیر یا زود چنین تصمیمی بگیرد اما این اقدام در زمانی حساس رخ داد. سه ماه قبل و در ژانویه 2023 همزمان با بالاگرفتن درگیریها در شرق اوکراین، ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه از تشکیل «اتحادیه فدرال روسیه و بلاروس» خبر داد. پوتین اعلام کرد که با وجود کنارهگیری از جودو و ماهیگیری و در شرایطی که دوره ریاستجمهوریاش در مارس 2024 پایان مییابد، برخلاف تمایل خود به خواست افکار عمومی پاسخ مثبت میدهد و به مدت پنج سال دیگر رئیسجمهور این کشور تازهتأسیسشده باقی میماند. پیش از این اظهارات، صدها تانک آرماتای روسی به سمت مرزهای غربی کشور جدید «اتحادیه فدرال روسیه و بلاروس» حرکت کردند تا در 200کیلومتری ورشو مستقر شوند.چند روز پس از بمب خبری ترامپ رهبران اروپایی برای بررسی موضوع در بروکسل گرد هم آمدند. راهحل اروپاییها برای این چالش به نظر ساده میآمد: 29 کشور عضو ناتو به اتحاد با هم ادامه خواهند داد و بدون حضور ایالات متحده از خود دفاع خواهند کرد. «اتحادیه اروپا از سالها قبل خود را برای چنین روزهایی آماده کرده بود و بودجه صندوق دفاعی اروپا را از 13 میلیارد دلار به بیش از 30 میلیارد دلار رسانده بود. در سال 2017 هم نهادی ایجاد شد با نام «همکاری سارختاری دائمی» که هدف از آن تولید مشترک تسلیحات نظامی و دفاع یکپارچه در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا بود. این نهاد هنوز ارتش اتحادیه اروپا نبود اما مسیر تشکیل آن را مهیا میکرد. آنگلا مرکل رئیس شورای اروپایی در کنفرانس مطبوعاتی پس از نشست اضطراری رهبران اتحادیه اروپا سعی کرد آرامش خود را حفظ کند و تأکید کرد که بودجه دفاعی کشورهای اروپایی، چهار برابر بودجه دفاعی روسیه است. امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه هم در تأیید اظهارات مرکل گفت: «اروپا غول خفتهای است که بیدار شده. ما برای دفاع از خود باید به تواناییهای خودمان متکی باشیم».در عمل اما همه چیز به این سادگی نیست. اتحادیه اروپا انتظار داشت که با خروج ایالات متحده از ناتو، تنشها در این ائتلاف نظامی از بین برود و اعضای ناتو دوباره با هم متحد شوند اما ترکیه به طور غیرمنتظرهای مانع از آن شد. رابطه این کشور عضو ناتو که خارج از اتحادیه اروپا قرار دارد، اخیرا با اروپا به سردی گراییده است. در سال 2022 رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه برگزاری انتخابات را معلق و در این کشور وضعیت اضطراری اعلام کرد و این موضوع باعث تنش در رابطه آنکارا و اروپا شد. در تابستان 2023 و پس از ماهها چالش، رهبران اتحادیه اروپا توافق کردند تا پیمان اروپایی تازهای تأسیس کنند. این سازمان براساس ایده اولیه و نارس اتحاد نظامی اروپایی تشکیل شد و به این ترتیب چرخه تجربیات غلط رهبران اروپایی ادامه یافت. در غیاب ساختار منسجم و بههمپیوسته ناتو، عملیاتها و وظایف نظامی روزمره روز به روز دشوارتر شد. دولتها دیگر تمایلی برای بهاشتراکگذاشتن اطلاعات محرمانه نداشتند چراکه هکرهای روسی از مدتها قبل شبکههای ارتباطی اتحادیه اروپا که اصولا برای انتقال اطلاعات مربوط به جرائم مالی طراحی شدهاند نه برای مبادله اطلاعات حساس نظامی را به طور کامل تحت نفوذ خود دارند. مدتهاست که این لطیفه میان دیپلماتهای اروپایی در بروکسل رواج دارد: خروجی مدرسه تربیت جاسوس اتحادیه اروپا در نیکوزیا که از سوی یونان و قبرس مدیریت میشود جاسوسهای روسی بیشتری دارد تا اروپایی. در کنار این چالشها، نبرد قدرت هم در اروپا بالا گرفته است. فرماندهی عالی ناتو همواره بر عهده آمریکاییها بوده و معاونان فرمانده هم از میان نظامیان بریتانیایی انتخاب میشدند. حال که آمریکا از ناتو خارج شده و بریتانیا هم در وضعیتی دشوار مجبور به ترک اتحادیه اروپا شده، آلمان به عنوان بزرگترین قدرت نظامی اروپا رهبری ناتوی جدید را در دست گرفته و فرانسه هم به شرط انتقال مقر فرماندهی به ورسای (مقر فرماندهی اولیه ناتو در سالهای آغازین تشکیل آن پس از جنگ جهانی دوم) با ریاست آلمانیها موافقت کرده است. ژنرالهای ایتالیایی، اسپانیایی، لهستانی و هلندی هم در ردههای بالای این سازمان حضور دارند و طبیعی است که هیچکدام هیچگونه هماهنگیاي با هم ندارند. منبع: اکونومیست