شوخیای به نام روز قلم
پژمان موسوی
دیروز، روز قلم بود؛ روزی که نه کسی میداند چرا به این نام نامگذاری شده است و نه از فلسفه و تاریخچه آن کسی خبر دارد؛ روزی بیهویت در تقویم رسمی ایران که بانی آن یعنی انجمن قلم ایران که آن را هم دقیقا نمیدانیم چیست و چه جایگاهی در سپهر ادبی ایران دارد، نامگذاری کرده است. این انجمن سالی یکبار مراسمی در این روز برگزار و در آن جایزه قلم زرین را به یکی از همکیشانش اهدا میکند. سدهها قبل ابوریحان بیرونی با اشاره به اینکه سیزدهم تیر روز ستاره تیر یا عطارد است و چون عطارد، کاتب ستارگان است، سیزدهم تیر را روز نویسنده دانسته بود و پیش از او هم گفته میشود هوشنگ، پادشاه پیشدادی ایران، در روز سیزدهم تیر نویسندگان را به رسمیت شناخت و آن جشن و آن روز، به نام قلم ماند. حال چگونه شد که در سال 81 و به پیشنهاد انجمن قلم ایران که نه در آن سال و نه در این سال، بههیچروی نماینده نویسندگان ایران نیست، این روز بهعنوان روز قلم پیشنهاد شد و آن پیشنهاد به تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور هم رسید، بماند، بههرحال چیزی که هست روزی است که به نام روز قلم نامگذاری شده و آن روز هم 14 تیر است. نویسندگی در ایران با مصائب و مشکلات زیادی دستوپنجه نرم میکند. از میان مشکلات ریزودرشتی که نویسندگان با آن روبهرو هستند، در کنار ممیزی و سانسور پیش از انتشار که هنوز هم با وجود بهبود نسبی اوضاع، یک مشکل مهم و فراگیر است، بیشک بهرهمندنبودن از مزایای یک شغل، مهمترین مشکل است؛ نویسندگی هنوز به شکل حرفهای در ایران یک شغل نیست. اگر از نویسندگان تازهکار که برای انتشار آثارشان با هزارویک مشکل روبهرو هستند بگذریم، حتی نویسندگان اسمورسمدارتر هم نمیتوانند روی نویسندگی بهعنوان یک شغل حساب کنند. حقالتألیفها بیشتر به شوخی شبیه است تا درآمدی که بتواند از پس هزینههای هر روز در حالِ افزایش زندگی برآید؛ همین حقالتحریرهای اندک هم با هزار اماواگر و تأخیر پرداخت میشود و نویسندگان چندان نمیتوانند روی آن حساب باز کنند. طرح معافیت مالیاتی نویسندگان هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد و معلوم نیست بالاخره اجرا میشود یا نه و کیفیت اجرای آن آیا برای همه نویسندگان یکسان است یا خیر. وقتی میگوییم نویسندگی شغل نیست، یعنی این حرفه مثل خیلی از شغلها نه مزیت خاصی دارد نه بیمه و سنوات و کارانه و بازنشستگی و نه خیلی چیزهای دیگر که یک فعالیت را «شغل» میکند. باورش شاید سخت باشد، ولی بسیاری از نویسندگان ایران حتی بیمه نیستند و هیچ نهادی (بهجز صندوق اعتباری هنر که در یکی، دو سال گذشته گامهای مثبتی را در این خصوص برداشته است) تعهدی برای بیمه اهل قلم ندارد. بیمه هم که نباشد، بازنشستگی بیمعناست و سنوات و کارانه و بیمه تکمیلی محلی از اعراب ندارد. در چنین شرایطی خیلی طبیعی است اگر نویسندگان، به این حرفه بهعنوان شغل اول نگاه نکنند و بخشی از توانی را که میتوانستند برای خلق آثار ماندگار بگذارند صرف اموری کنند که نیازهای روزمرهشان را تأمین کند. همینقدر عجیب! شاید ازهمینرو هم هست که بیشتر نویسندگانی که میشناسیم یک یا چند شغل مرتبط و غیرمرتبط با حرفهشان دارند و کسی هم بابت این موضوع تعجب نمیکند! «جشنوارهایشدن» یکی دیگر از آفتها و مشکلات عدیدهای است که نویسندگان با آن روبهرویند: با همه مختصاتی که جشنوارههای دولتی دارند و بخشی از نویسندگان بههرحال مجبورند به قواعد آن تن بدهند. به نظر میرسد حال که روزی هرچند بیربط در تقویم رسمی به نام روز قلم داریم، آن را فرصتی قرار دهیم برای بیان مصائب اهل قلم در ایران؛ نویسندگانی حرفهای که با کلمات کاری میکنند که مردم عادی نمیتوانند؛ کاری که جهان را بیشک جای بهتری برای زندگی میکند و توقع زیادی نیست اگر با صدای بلند مطالباتِ خودِ این نویسندگان را فریاد بزنیم و جهان را جای بهتری برای خودشان هم بخواهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.