|

نقدی بر نمایش مختلف‌الاضلاع نادر فلاح

جاودانگی

ابراهیم طلعتی‌نژاد

در این نمایش نخست باید به درک صحیح کارگردان (نادر فلاح) از نمایش‌نامه این نمایش (به نویسندگی سهند خیرآبادی) اشاره کرد که در راستای ایجاد فضای نمایشی در شکل و ساختاری همسو با درون‌مایه متن در اپیزودهای پنج‌گانه خود تا حد قابل‌توجهی موفق عمل کرده است؛ اپیزودهایی که از دو کاراکتر بهره می‌برند و کارگردان با توجه به همین موضوع ساختار روایت صحنه‌ای خود را بیشتر مبتنی‌بر تقابل‌های این دو کاراکتر شکل داده است و از حرکت‌های ساده، میزانسن‌های به دور از خودنمایی و بازی‌های روان برای تبدیل روایت متن به رخدادهای صحنه‌ای استفاده کرده است و به این‌همه باید این نکته را افزود که استفاده‌نکردن از طراحی صحنه‌ای پر از آکسسوار و صحنه‌آرایی به بازنمود درون‌مایه متن که رویکردی فلسفی در خود دارد کمک فراوان کرده تا در این فضای ساده و شاید تحت رخدادهای صحنه‌ای پررنگ و مفهومی، به پیچیدگی مفهومی متن در کنار رخدادها نینجامد و مخاطب را صرفا دچار دیدنی به دور از شنیدن کند و در حرکتی خلاقانه با حذف جنسیت (مردانه، زنانه) جهان یکپارچه مبتنی‌بر تمایلات انسانی ورای جنسیت را به خوبی به نمایش گذاشته است، در فضایی ساده و بدون صحنه‌آرایی‌های شلوغ، تا درون‌مایه متن را با استفاده از روایت ساده صحنه‌ای به دور از میزانسن‌های بی‌مورد به مخاطب انتقال دهد. هرچند متن نمایش‌نامه با ارجاعاتی شاید ذهن مخاطب ناآشنا به این ارجاعات را کمی مخدوش کند، اما با بازی صحیح بازیگرها و تکیه بر دیالوگ‌نویسی خوب متن که در بستر رخدادهای مهم تاریخی یا شخصیت‌های مهم هنری و سیاسی و نیز با تکیه بر تمایلات آشنای انسانی در جاه‌طلبی‌ها، بستری مناسب را برای این تمایلات به مقوله جاودانگی در نگاه‌ها و زاویه‌های مختلف پیش‌روی مخاطب قرار می‌دهد. هرچند رویکرد فلسفی نهفته در متن جاودانگی را به نوعی امر ناممکن دانسته که نه هنر و نه قدرت‌طلبی‌های افسارگسیخته قادر به دستیابی به آن نیست و آنچه هست، هستی و حقیقتی ورای آن است که جاودانه می‌ماند. انسان در این گذرگاه ناخواسته دستخوش اتفاقاتی ورای اراده خویش است که زندگی او را سرانجام می‌بخشد. اما نکته قابل‌توجه اپیزود پنجم است که با فاصله از اپیزودهای قبلی در امتداد و جهان خلق‌شده در نمایش کمی فاصله گرفته و در پایانی که باید برای این مختلف‌الاضلاع مناسب باشد، چندان موفق عمل نمی‌کند. اپیزودها در اپیزود اول با کشیشی مواجهیم که نماینده خدا و همان جاودانگی است و هنرمند نقاشی که خود را خالق اثر هنری می‌نامد و خالق هنر را که هر دو به نوعی در اسارت تمایلات ناشی از دنیای اطراف و خواست‌ها و تمایلات انسانی، ناخواسته جایگاه جاودانگی خود را ویران می‌کنند. در اپیزود دوم با دون‌کیشوت و سانچو روبه‌رو می‌شویم. سانچو از عدم درک زندگی می‌گوید و تلفظ کلمات سخت را هرچند بهتر، به کلماتی که راحت‌تر ادا می‌شود ترجیح می‌دهد؛ کنایه‌ای که شاید به عدم درک و گوش فرادادن انسان‌ها به آنچه در وهله اول به مصلحت، نه به خردورزی و رویکردی انسانی و اخلاقی است و جایی در پرده دیگر سوفوکل روح جوان را به سانچو نسبت می‌دهد و جاودانگی را به نوعی در سانچو یادآور می‌شود. در این پرده با شخصیت‌هایی روبه‌رو هستیم که بلاهت گفتارشان آنچه را فلسفه به آن می‌پردازد یادآور می‌شود و انتخاب هوشمندانه برهه تاریخی دون‌کیشوت افول قهرمان در راستای مفهوم اسطوره‌ای خود در تقابل با دنیایی که به سمت جامعه ماشینی به پیش می‌رود. در اپیزود بعد به هیتلر و هیملر می‌رسیم؛ هیتلری که در خودشیفتگی غرق شده و هیملری که سرسپردگی انسان ناآگاه را نمایان می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.