جنگ با چشمهای آبی
گیتی صفرزاده
یکی از کابوسهای من جنگ جهانی دوم است. متوجه هستم از زمان وقوع آن نزدیک 80 سال گذشته و تازه آن موقع هم من اصلا در این کره خاکی نبودم اما با وجود این، همیشه با ترس و نگرانی فکر میکنم اگر من آن موقع و در آن شرایط بودم، چهکار میکردم؟
طبیعی است هیچ آدم عاقلی نگران وضعیتش درباره اتفاقی نمیشود که مربوط به گذشته است. حتی بعضیها ممکن است با شنیدن چنین معضلی با خودشان بگویند این ماجرا احتمالا نشان از بیتوجهی خانواده در دیدن فیلمهای اکشن در دوران کودکی دارد یا حضور یکی از بستگان خشن در اطراف آدم یا درنهایت به وجود خاطره جمعی ناخودآگاه مشترک بین آدمها ربطش بدهند. طبیعی است هیچکس نخواهد فهمید سرمنشأ ترس و نگرانی من مربوط به ایام نوجوانی است که در آن ایام با شیفتگی هر هفته سراغ صاحب کتابفروشی چشمآبیای میرفتم که بیوقفه کتابهای ژان لافیت را به من پیشنهاد میداد و با خواندن خاطرات این مبارز زندانی در دوران نازی، تصویر کتابفروش چشمآبی از خیالم محو میشد و به جایش سربازان اساس قرار میگرفت که با خشونت، گرسنگی و کار سخت میخواستند مرا از پا درآورند. ساعتهای زیادی به این موضوع فکر کردم که اگر من در این شرایط بودم، چه میکردم؟ در آغاز جوانی مدتی به این فکر افتادم که شاید اگر نشان بدهم میتوانم با خشونت یا بیعدالتی با چهره خشن خودش برخورد کنم، حالم بهتر شود و ترسم بریزد. طبیعی است اولین اقدام عملی این نظریهام را روی متلک گویندگان خیابانی اجرا کردم. باید بگویم از آن دسته خاطراتی نیست که بخواهم دوباره یادم بیاید فقط همینقدر بگویم در آخرین تجربهام از این شیوه قویسازی آنچنان مشتی خوردم که کم مانده بود چند دندان نازنینم به داخل شکمم بریزد. ناگفته معلوم است بلافاصله در ایده خودم تجدید نظر کردم و شیوه دیگری در پیش گرفتم، اینکه با خودم فکر کردم شاید راه رهایی از کابوس جنگ جهانی دوم دیدن واقعیت زندگی باشد. به خودم گفتم عزیز دل، نگاه کن، هیچ جنگی نیست، خورشید در آسمان میدرخشد، همه در خیابان به هم لبخند میزنند و آدم دوست آدمیزاد است. راستش دیدن واقعیت زندگی کمی ترسناکتر از جنگ دوم جهانی بود، یعنی وقتی گرفتار کلاهبرداری یک شرکت بسازبفروشی شدم یا همسایگانی که موقع اسبابکشی از طبقه چهارم درِ آسانسور را قفل کردند یا کارمندی که برای انجام وظیفهاش راست توی چشمم زل میزد و رشوه میخواست، فهمیدم جنگ همین اطرافم در جریان است. راستش الان چندسالی است که از دست کابوس جنگ دوم جهانی خلاص شدهام. شاید به این علت که متوجه شدهام در جنگبودن چه در واقعیت چه در خیال، چه بین دو کشور چه بین دو همسایه، چه با توپ و تفنگ چه با کلام، وحشتناک است، آدم را فرسوده میکند، عزیزان آدم را و بهترین داراییهای وجودش را میگیرد. آن کسی میتواند از جنگ رها شود که در میدان دیگری خودش را قدرتمند کرده باشد. حالا فهمیدهام باید جنگ را شناخت اما وارد بازی جنگ نشد. کاش آن کتابفروشی هنوز بود و این را به صاحب چشمآبیاش میگفتم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.