نقش «انقلاب دیجیتال» در بهروزی بشر
مایکل اسپنس، برنده جایزه نوبل اقتصاد و استاد اقتصاد دانشکده تجارت دانشگاه نیویورک در یادداشتی به مسئله نقش فرمهای پیشرفتهتر اتوماسیون در مسائلی فراتر از تندرستی انسان و استاندارد رفاه مادی پرداخته است. بخشهایی از این یادداشت را میخوانیم. در سالهای اخیر که فناوریهای دیجیتال آن جلوه نوآورانه و پرارج گذشته را از دست دادهاند، غرب هم نگرش نامهربانی نسبت به این فناوریهای پیدا کرده است. اما انقلاب دیجیتال نیز مانند تمامی انقلابهای تکنولوژیک، شمشیری دولبه است و مزایای فراوان را در کنار چالشهای ناخوشایند عرضه میکند و این امر مختص غرب نیست. برای مثال، پژوهشها نشان میدهد تجارت الکترونیک و امور مالی دیجیتال در چین هم به نرخ رشد اقتصادی و هم به فراگیری آن کمک کردهاند. اکنون کسبوکارهای بسیار کوچک (بهطور متوسط با سه کارمند) که نمیتوانند به منابع معمول اعتبار دسترسی پیدا کنند، میتوانند تأمین مالی کنند. آنها همچنین میتوانند از طریق پلتفرمهای آنلاین مختلف به بازارهای گستردهای متصل شوند که بسیاری از آنها ابزار و دادهها را برای افزایش بهرهوری، بهبود کیفیت محصولات و بهرهگیری از آموزشهای تجاری در اختیارشان میگذارند. بهطورکلی اگر پلتفرمهای تجارت الکترونیک بهجای رقابت با خطوط تولید کاربران خود، باز و معطوف به دسترسی به بازارهای دیجیتال باشند، از لحاظ مالی و اقتصادی بهبود مییابند. در مقابل اتوماسیون دیجیتال، هوش مصنوعی و آموزش ماشین اثری انحصارگرایانه دارند و عامل مهمی در اختلال در بازار کار میشوند که باید با آن مقابله کرد. درعینحال، مانند دورههای قبلی تحولات دنیای فناوری، باید انتظار داشته باشیم در گذار به عصر دیجیتال شاهد تغییرات مهمی در قیمت نسبی کالاها، خدمات و داراییها باشیم. در حوزه مشاغل، مهارتهای مرتبط یا ایجاد یا استفاده از فناوریها ارزش بیشتری مییابند اما برای کسانی که به فناوریهای دیجیتال به چشم یک جایگزین در موقعیت برتر نگاه میکنند، افت ارزش پیش میآید. این گذار به یک تعادل جدید زمان میبرد و هزینههایی را به کارگران و صنایع تحمیل میکند. واکنش دولتها باید خدمات و مقررات اجتماعی تازهای باشد اما این فرایند حتی در بهترین حالت، آسان نخواهد بود. اگرچه اتوماسیون فقط یک جنبه از انقلاب دیجیتال است، دربردارنده چالشی بزرگ است که بهویژه در حوزه توزیع درآمد رخ مینماید. اما هر قدر گذار به تعویق افتاد، مشارکت فناوریهای جدید در افزایش بهرهوری و رشد نیز دیرتر صورت خواهد گرفت. امروزه، اغلب متفکران این حوزه میپرسند اگر در گرماگرم یک انقلاب دیجیتال هستیم، چرا بهرهوری روند نزولی در پیش گرفته است. بخشی از پاسخ این است که مهارتهای مورد نیاز برای جاانداختن فناوریهای جدید در بخشهای مختلف و در مدلهای کسبوکار با نوعی تأخیر ایجاد میشوند. کشورهای در مراحل اولیه توسعه که تولید و مونتاژ مبتنی بر فرایندهای نیروی کار انسانی در آنها نقش مهمی در دستیابی به رشد پایدار ایفا میکند، با مشکلی مرتبط با مورد گفتهشده دستوپنجه نرم میکنند. پیشرفت در روباتیک و اتوماسیون اکنون منابع سنتی مزیت رقابتی کشورهای درحالتوسعه را از بین میبرد. با سرعت بخشیدن به توسعه بازارهای داخلی مطمئنا میتوان پلتفرمهای تجارت الکترونیک را تاحدی جایگزین تولیدات صادراتی کرد. اما بزرگترین منافع در بازار جهانی است. فقط اگر بتوان با پلتفرمهای دیجیتال به تقاضای جهانی دست یافت، میتوان به مدل رشد جایگزین امیدوار شد (البته اگر تعرفهها و موانع نظارتی مانع نباشد).یکی دیگر از مؤلفههای اصلی انقلاب دیجیتال، دادهها هستند که اگر با ابزارهای مناسب تحلیل شوند، ارزش خواهند یافت. ظهور مدلهای کسبوکار مبتنی بر استخراج این ارزش، نگرانیهای امنیتی پدید آورده است. برای مثال یک مورد بسیار حساس، دادههای بخش سلامت مانند پروندههای DNA و پرونده پزشکی است که بالقوه برای علوم زیستی و پزشکی بسیار ارزشمند است اما اگر از آن سوءاستفاده شود، ممکن است آسیب جدی به بار آورد. ایجاد یک چارچوب قانونی برای حفظ حریم خصوصی و امنیت اطلاعات شخصی در این مورد لازم است. با نگاهی به آینده میتوان امیدوار بود که پویایی ساختار بسیاری از عرصههای بهداشت و سلامت را بهبود بخشد. اکثر کارشناسان پزشکی بهزودی دستیاران دیجیتال را برای تشخیص (بهویژه برای سرطانهای خاص، رتینوپاتی دیابتی و سایر بیماریهای مزمن)، انجام جراحی غیرتهاجمی، یا دستیابی به تحقیقات منتشرشده مرتبط به کار خواهند گرفت. بسیاری از این خدمات نیز در دسترس مردم سراسر جهان، ازجمله در جوامع فقیر و دورافتاده یا آسیبپذیر قرار میگیرد. بههمینترتیب، پیشرفتهای تکنولوژیک با هزینههای حاشیهای صفر یا پایین تأثیر قابلتوجهی بر رشد پایدار خواهد داشت و یکی دیگر از عناصر مهم در رفاه بلندمدت خواهد بود.در واقع، منطقی است که انتظار داشته باشیم با گذشت زمان، بیشتر مزایای استفاده از فناوریهای دیجیتال از ابعاد محدود رفاه مادی فراتر برود. این به آن معنا نیست که چالشها را نادیده بگیریم اما یک رویکرد عاقلانه به آن مشکلات به ایجاد تعادلی در منافع، هزینهها، ریسکها و آسیبپذیریهای عصر دیجیتال منجر خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.