نگاهی به فیلم «نخستین مرد»
فراتر از مأموریت ملی
سورنا باقرفر: «نخستین مرد» چهارمین فیلم سینمایی کارگردان جوان آمریکایی، دیمن شزل و اولین فیلم غیرمرتبط با موسیقی دیمن شزل است. داستان فیلم در دهه 60 میلادی و در اوج تنشهای سیاسی آمریکا و شوروی در جنگ سرد میگذرد؛ جایی که شوروی گوی سبقت را از آمریکا ربوده و توانسته فضانوردی را وارد مدار زمین کند و حالا آمریکاییها در تلاشند تا در مهمترین عملیات فضایی تاریخ اولین انسان را روی سطح درخشان کره ماه فرود آورند. اما فیلم برای شزل چیزی ورای همه این سیاستبازیها و تنشهای سیاسی است. شزل در تلاش است تا تصویری از زندگی نخستین مرد (نیل آرمسترانگ با بازی چشمنواز رایان گاسلینگ) به مخاطب عرضه کند. آرمسترانگ شاید یکی از کمقدردیدهشدهترین و منزویترین قهرمانهای تاریخ آمریکا و درعینحال یکی از پراهمیتترین آنها باشد.شزل این مهم را به خوبی درک میکند و از پرداختن به تنشهای سیاسی؛ هم داخلی و هم خارجی آمریکا در آن دوران دوری میکند و با اشاراتی کافی همه آنها را در بکگراند داستان باقی میگذارد. شاید به همین دلیل هم در ابتدای اکرانش در جشنوارهها از سوی رسانهها و مطبوعات محافظهکار و راستگرای آمریکایی متهم به عدم ملیگرایی میشود. شزل به دنبال کشف و شهودی کاملا متفاوت از تنها بهتصویرکشیدن یک عمل قهرمانانه برای بازگشت غرور ملی یک کشور است. سکانس ابتدایی فیلم با تصاویر نهچندان باز و لرزشهای دوربین و تدوین شگفتانگیزش یادآور سالهای دورتر آرمسترانگ است؛ جایی که آرمسترانگ بهعنوان یکی از زبدهترین خلبانهای آمریکایی، جنگندههای مختلف این کشور را تست و آزمایش میکرد و بعد فیلم بلافاصله وارد زندگی شخصی و خانوادگی او میشود. از همین ابتدا میتوان فهمید که فیلم قصد دارد تا اهمیتی برابر برای هر دو وجه زندگی آرمسترانگ قائل شود و نگاهی جزئیتر و آنگونه که لایق این قهرمان است به او و زندگیاش داشته باشد. آرمسترانگ شاید اولینبار در مقابل نگاه شزل قرار است از زیر سنگینی سایه مأموریت موفقیتآمیز خودش بیرون بیاید. سکانسهای بعدی، بهویژه مراسم خاکسپاری دختر او که او را تا پایان متحمل غم بزرگی میکند با بازی استادانه و کماکت گاسلینگ به خوبی این بُعد از زندگی او را نمایان میکند؛ بهویژه در صحنهای کوتاه اما مهم و تأثیرگذار که در خلوت گریهکردن آرمسترانگ را میبینیم و شخصیت به گواه تاریخ تا حدودی مغرور، اما مصمم و باصلابت آرمسترانگ را بیش از پیش برای ما به تصویر میکشد. آرمسترانگ در سکانسهای بعدی باید همه این را در کولهاش گذاشته و همراه خانوادهاش به هیوستون برود تا در مهمترین عملیات فضایی بشر شرکت کند. در ادامه شزل توأمان که سعی در نشاندادن زوایای مختلف زندگی آرمسترانگ مانند روابط گاها سرد اما همراه با عشق او به همسرش یا روابط دوستانه بعضا همراه با غرور با همکارانش را دارد، پلهبهپله ابعاد مختلف و سختیهای غیرقابلباور این عملیات را به تصویر میکشد تا قصه را برای رسیدن به مقصود پایانیاش فراهم و مهیا کند. شاید در اولین تماشای فیلم، مخاطب میان دو مفهوم کلی فیلم مردد بماند؛ اینکه فیلم در رابطه با چگونگی سفری سخت و غیرممکن به فضاست یا پیادهروی غرورآمیز آرمسترانگ روی سطح ماه. فیلم توأمان به یک اندازه به هر دو میپردازد و قاطعانه میتوان گفت که فیلم در رابطه با هر دو است. روند طیشده تا سکانس ورود پر است از چالشهای شخصی که آرمسترانگ را ذرهذره برای مخاطب نمایان میکند. دقت وسواسگونه همراه با ظرافت هنرمندانه آرمسترانگ به جزئیات فنی که نمایانگر سالهای دور او و حضورش در یک گروه موسیقی (که شاید حلقه وصل و نقطه اشتراک شزل و آرمسترانگ است)، تلاش باورنکردنی و خستگیناپذیر او برای بهثمررساندن سفری که ممکن است بازگشتی نداشته باشد و در کنار همه اینها روابط خانوادگی او که در طی این چنین وقفکردن خود برای این مأموریت کمکم رو به سردی میگذارد، همه سعی در پرداخت و بهتصویرکشیدن زندگی شخصی آرمسترانگ دارد و اوج تمامی ویژگیهای شخصیتی و روابط خانوادگی نیل را میتوان در صحنه خداحافظی او با خانوادهاش تماشا کرد که با بازی بهیادماندنی رایان گاسلینگ و کلیر فوی به بهترین شکل به تصویر کشیده میشود. در لابهلای همه اینها، فیلم زمانی که در محیط کار آرمسترانگ است قدمبهقدم تمامی دشواریها و سختیهای این سفر را به نمایش میگذارد؛ مأموریتی که حتی در داخل یک شبیهساز روی زمین هم خطرناک و مرگآفرین است. سکانس آتشگرفتن شبیهساز و مرگ فضانوردان و تأثیر ثانویه آن روی رفتار دیگر فضانوردان همه از پرخطربودن این مأموریت خبر میدهند. شزل آگاهانه در پایان پس از صحنههای پرالتهاب که استادانه کارگردانی شدهاند و به کمک تصاویر فوقالعاده لینوس ساندگرین و تدوین تام کراس طوری کنار هم چیده شدهاند که اوج تنش و استرس آن لحظات را به مخاطب القا کنند، فرودی بهیادماندنی به مخاطبان هدیه میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.