|

تحليل اسطوره‌اي عشق

کتاب «عشق رمانتیک» افسانه تریستان و ایزولت، یکی از نخستین افسانه‌های عاشقانه را بازگو می‌کند و از آن به‌عنوان مرجعی برای توصیف جوهر و معنای عشق رمانتیک استفاده می‌کند. عشق رمانتیک همان است که ما به‌عنوان دل‌باختن به کسی دیگر می‌شناسیم. رابرت ای. جانسن، با استفاده از دیدگاه‌های روان‌شناسي یونگ، از بسیاری از عقاید ناخودآگاه مشترک بین زن و مرد درباره عشق پرده برمی‌دارد و نشان می‌دهد که چطور این گرایش‌ها به‌طور نمادین در افسانه تریستان بیان شده‌اند و دروغ چطور تصورات ما را از افسانه‌های عشقی در هم می‌شکند. سپس دوباره به اين موضوع باز‌مي‌گردد که عشق چه باید باشد و چه می‌تواند باشد. نویسنده با پیروی از مکتب روان‌شناسی یونگ بخش‌ها و اتفاقات مختلف اسطوره تریستان و ملکه ایزولت را از ابتداي تولد تريستان تا پايان تراژيك آن شرح و تفسیر می‌کند. او ضمن تحلیل این عشق رمانتیک فرایند سرکوب باورها و اندیشه‌ها را به خاطر اختناق قرون وسطی به نمایش می‌گذارد. علاوه‌بر‌این، او پویایی عشق رمانتیک در روح و روان مرد را به تصویر می‌کشد و سرنوشت زنانگی در فرهنگ جوامع را بازگو می‌کند. نويسنده يادداشتي در ابتداي كتاب درباره زنان نوشته و درباره آرايش رواني متفاوت زنان و مردان توضيح داده است. او معتقد است اگر كوشش بسياري را براي تشريح روان زنان از طريق يك «اسطوره مردانه» به كار بنديم، بی‌تردید تصوير ارائه‌شده از ساختار رواني زن به طور اجتناب‌ناپذيري قلب می‌شود و از ریخت می‌افتد. اين مطلب به‌ویژه درباره عشق رمانتيك صدق مي‌كند، تجربه زنان از رابطه، واجد تفاوت‌ها و تمايزات باريك و ظريفي است و مردان به‌هيچ‌وجه اين پديده را مانند زنان تجربه نمي‌كنند. عشق ميان انسان‌ها يكي از واقعيات في‌نفسه و مطلق فطرت انساني است. به همان ترتيب كه روان (پسوخه) يكي از خدايان پانتئون يوناني بود، عشق هم خدايي داشت: نام او اروس بود؛ چرا‌كه يونانيان به اين دريافت رسيده بودند كه عشق، مانند صورت مثالي ناخودآگاه جمعي در انسان، هم جاودانه و ابدي و هم جهاني و فراگير است و براي يونانيان، اين نكته به عشق ماهيتي خداگونه مي‌بخشيد. از‌آنجا‌كه عشق يك كهن‌الگو است، از ماهيت فطري، خصايل ويژه و «شخصيت» خاص خود برخوردار است. عشق هم مانند يك خدا در ناخودآگاه واجد نقشي انساني و در روح و روان واجد هويتي مستقل است. نويسنده عشق را داراي ماهيتي مجزا از «من» مي‌داند به اين معنا كه پيش از آنكه «من» به اين جهان بيايد، آنيما (بخش ناهشیار یا خود درونی راستین هر فرد در روان‌شناسی یونگ) بوده است و پس از ترك «من» نيز همچنان همين‌جا خواهد بود؛ اما با اين‌همه عشق چيزي يا «كسي» است كه در درون من مي‌زيد: «عشق رانه‌اي است كه نقش خود را از درون ايفا مي‌كند و «من» را قادر مي‌سازد تا فراتر از خود را ببيند و انسان‌های پيرامون‌مان را به منزله موجوداتي قابل ارزش و ستايش بپذيرد، نه به منزله ابزارهايي كه مورد سوء‌استفاده و بهره‌برداري ما واقع شوند» (ص 260). كتاب «عشق رمانتيك» كه در سال 1378 در نشر طاووس منتشر شده بود، به‌تازگی در نشر نو تجديد چاپ شده است. مترجم کتاب، بارانه عماديان، در يادداشتي كه با عنوان «به جاي مقدمه» در ابتداي كتاب نوشته از ترديد خود درباره ترجمه اين كتاب به علت مشابهت آن با كتاب‌هاي عاميانه روان‌شناسي گفته و اينكه نهايتا به چند علت از‌جمله قرائت يونگي نويسنده مصمم به ترجمه آن شده است. او دلیل دیگر را استفاده از اسطوره «تریستان و ایزولت» برای تحلیل مقوله رمانس مي‌داند: «این اسطوره یکی از گیراترین و پررمز و رازترین داستان‌های رمانتیک است که تاکنون نوشته شده؛ چراکه به‌ گونه‌ای فرایند سرکوب باورهای کاتاری را با شیوع مسیحیت و اختناق قرون وسطی به نمایش می‌گذارد. همان‌طور که رابرت جانسن نويسنده كتاب می‌گوید، اين اسطوره سرشت رمانتیسم را در دنیای صنعتی و ماشین‌زده ما در قاب نمادگرایانه‌ای به تصویر می‌کشد». (ص 4) كاركرد اسطوره در روان‌شناسي يونگ شبيه رؤياست. رؤياها پيام‌آوران ضمير ناخودآگاه هستند و از طريق آنهاست كه ناخودآگاه مضامين و علايقش را به ضمير خودآگاه انتقال مي‌دهد. انسان از طريق يادگيري زبان نمادين رؤياها مي‌تواند تشخيص دهد كه در كُنه وجود ناخودآگاهش چه مي‌گذرد و چه بسا پي مي‌برد كه چه رفتاري با آن در پيش گيرد. يونگ ثابت كرد كه اسطوره‌ها، گذشته از اين، حالات نمادين ناخودآگاه هستند. اگر رؤيا نشانگر پويايي دروني يك فرد است، اسطوره نشانگر پويايي ذهن جمعي يك جامعه، فرهنگ يا نژاد است. به اسطوره تریستان و ایزولت در طول تاريخ توجه زيادي شده و همين نكته نمايانگر آن است كه اين داستان چيزي بيش از يك داستان تكراري عشقي است و در حقيقت بازتاباننده نياتي است كه در كُنه احساسات عشق‌ورزانه انساني نهفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.