فغان ز جغد جنگ و مرغواي او...
بابك زماني- رئيس انجمن سكته مغزي
آقاصادق معلم روستاي «املش» وقتي پايش را به سنگر بهداري خط در شلمچه عمليات كربلاي ٥ گذاشت، يكپارچه شور و نشاط بود. آدرس بصره را ميپرسيد، گفتيم: «رسيدي، همينجاست. نزديك پمپبنزينش هستيم. اين كارخانه پتروشيميه، اون طرفتر هم زماني ماهي پرورش ميدادن. خودشه!». بعد پرسيد: «خودش هم اينجاست بيپدرمادر؟». وقتي فهميديم منظورش صدام است، گفتيم: «ممكنه!». ميخواست همان روز ترتيب صدام را خودش تنهايي بدهد. سنگر بهداري كاري نداشت، فقط آمده بود من را ببيند. منزل پدرياش نزديك مطب من در «كلاچاي» بود و چند بار پيش من آمده بود. با هم يكجورهايي دوست شده بوديم. جوان خوب و دلزندهاي بود. اما گاه هم در خودش ميرفت و غمگين ميشد. آن موقع شعر ميگفت؛ شعرهايي آكنده از احساس، اما طبيعتا بسيار خام. تصور ميكرد همه حالات آدمي از غم و اندوه گرفته تا شعر و شاعري و عشق و عاشقي همه و همه موضوعاتي هستند كه اگر بخواهي با آنها علمي برخورد كني، به پزشكي مربوط ميشوند و همه را بايد با طبيب سر كوچه در ميان بگذاري! حتي اگر دكتر سر كوچه همسن و سالت باشد. من هم بدم نميآمد. برخي آخر شبها بقيه بيماران كه ميرفتند، او شاعر و مريض بود، من هم طبيب و منتقد!
گفت: «پس سنگر بهداري همينه. عجب گنده است. مال ما خيلي كوچيكه». پز داديم: «بله سنگر ما فرانسويه. ديروز خمپاره خورد به كنجش، هيچ طوري نشد». يكي گفت: «اينجا خمپارههاي اصلي چيزي را خراب نميكنند». نميدانم چه كسي گفت، اما اين جمله را خوب در ياد دارم. آقاصادق نفهميد چه ميگويد. هيچ وقت هم نخواهد فهميد چون فرصت كافي نيافت. من هم سالها بعد وقتي نفسها تنگ و پرسروصدا شد و شبها راه بر خواب بست، معناي آن جمله را فهميدم. فرانسويبودن سنگر را هم نميدانم واقعيت داشت يا نه؟ اما باورش كرده بوديم. شبها وقتي مپروبامات 400، آن هم دو تا با هم زير خط آتشي كه دائما اجرا ميشد، فقط توهم ميآورد نه خواب، وقتي كه صداي خمپارهها نزديك و نزديكتر ميشد، احساس ميكردي فرانسوي هستي در «سال پیتيه» كنار «شاركو» مغز و اعصاب ميخواني و تيرهاي جوخه آتش كه از «شانزهليزه» تا آن زمان ناديده شليك ميشوند، به تو اصابت نخواهند كرد. تا صبح همواره بين آخرين خمپاره قبلي و اولين خمپاره بعدي كه اين بار هم به جايي قبل و جايي بعد از سنگر فرانسوي ما برخورد ميكردند و از خون ما ميگذشتند، ثانيههايي به وسعت ابديت، ابديت عميقتر شده با مپروبامات بر من ميگذشت. نميدانم اين اسامي «شاركو»، «سال پيتيه»، «مغز و اعصاب» و... از همان ابتدا و به دليل آرزوي ممانعتشده ادامه تحصيل در ذهن من ميآمدند يا در سالهاي بعد و با آشنايي بيشتر با اين اسامي به اين خاطره پيوند خوردهاند؟ آقاصادق با نيروهاي داوطلب گيلان ديشب آمده بود. عازم خط بود. آمده بود با دكتر محلهشان خوشوبشي بكند، خودي نشان بدهد و برود و با سرعت هم در حالي كه يكي از همان سرودهاي جبهه را ميخواند، ناپديد شد. باز هم مثل هر روز طرفهاي غروب اورژانس خط لشکر گيلان شلوغ شد. معمولا شهدا را نميديديم، همچنين بسياري از مجروحان سنگين را كه احتمالا مستقيم به اهواز اعزام ميشدند. من هم به لحاظ محافظهكاري ذاتي و ميانسالانهام (در مقايسه با سن متوسط بسيجيها) از آن سنگر فرانسوي بيرون نميرفتم و از بيرون سنگر خبر زيادي نداشتم. اما آنچه از مجروحان به من و آن اورژانس لشکر گيلانيها ميرسيد، كم نبود. همه با سرعت دست به كار ميشديم و در ميان مجروحاني كه اكثرا با سرعت اعزام ميشدند، براي ساعتي فرصت سر خاراندن نداشتيم، اما با سرعت سنگر بهداري تخليه ميشد و ما ميمانديم و خيل بيشماراني كه تكتك ميآمدند و آن زمان آنها را «موجي» ميخواندند. آن روز هم هنوز كاملا فارغ نشده بوديم كه ناگهان آقاصادق خود را به داخل سنگر انداخت. اندكي طول كشيد كه دريابم اين همان آقاصادق خودمان است. همه لباسهايش خاكي و جابهجا پاره شده بود. خاك همه سروصورت و موهاي ژوليده و وزشدهاش را پوشانده بود. با دو دست سر و موهايش را بهشدت ميفشرد و گهگاه زوزهاي خفه و بدصدا از گلويش بيرون ميآمد. بياختيار و بهطور مداوم اين طرف و آن طرف ميرفت و خود را به ستونهاي سنگر فرانسوي ما ميكوفت. سنگر با هر ضربه او تكاتي ميخورد. يكي گفت: «دكتر، اين تحفه گيلان را جمعش كن». صادق را نميشد يكجا نگه داشت تا چه برسد كه بخواهي جمعش كني! حالا نهتنها به عنوان پزشك اورژانس كه به عنوان همولايتي هم من بودم كه بايد كاري براي او ميكردم. ميگفتند چند ساعت بيشتر در خط نمانده است. وقتي كه يك خمپاره نزديك او منفجر شده است، يكباره او هم منفجر شده، از پشت سنگر بيرون آمده و در تيررس ايستاده و شروع به فرياد كرده است و اگر او را در جايش نمينشاندند، آنقدر سر پا ميايستاده تا تير بخورد. گويا يك نفر درست كنار او شهيد ميشود و با صورت، درست در كنار او زمين ميافتد. او براي يك لحظه با خود مرگ، بيواسطه با خود جنگ روبهرو شده بود. حتي براي يك لحظه نميشد آقاصادق را در يك نقطه نگه داشت. وقتي هم كه حتي صورتش را به طرف خودت نگه ميداشتي، به چشمها نگاه نميكرد، جاهايي دور در دوردستها را ميكاويد و چيزهايي نامفهوم، اما به صدايي بلند يكريز زير لب زمزمه ميكرد. با كسي در جايي دور، گويي به زباني بيگانه و با منطقي غريب در حال كشمكش بود. اينجا نبود. وقتي كه معلوم شد آرامبخشهاي موجود حتي قويترينشان كارگر نيستند و نه از پزشكي و نه از رفاقت قديمي كاري برنميآيد، تنها راه چاره طناب بود. تن نيمههوشيار و خوابآلود از دارو، اما همچنان در كشوقوس او را چند دور با طناب پيچيديم و بعد او را همچون كالايي كه به بار سپرده ميشود، پشت آمبولانس انداختيم. كمتر از 24 ساعت از جبهه ارسال شد؛ محمولهاي كه بيترديد تن و البته ريهاي سالم با خود به گيلان برد، اما صادق هيچ وقت همان صادق قديم نشد كه نشد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.