ما بسيار مرديم و فقط اندکی زنده مانديم
فريدون صديقى
ما بارها مرديم. ما بسيار مرديم و فقط اندکی زنده مانديم و با برادههايى از آن داريم زندهماندن را دنبال مىكنيم؛ يعنى ما در دقيقه اكنون لب گزيدهايم چون از كارد بهجاى قاشق استفاده مىكنيم و وقتى ياد بلندبالایانی مىافتيم كه جانشان را فداى ميهن كردند، فقط آه مىكشيم آه، باور كنيد هشت سال زندگى ما سيبل مرگ بود.
يكى از بارهايى كه موشك در حوالى توپخانه فرود آمد، من سينى بهدست در صف سلفسرويس روزنامه كيهان بودم كه ناگهان تلو شدم، چشمها، فراخ وحشت و صداى قلب رپرپ دف بود و زندهماندن به عمر يك نفس بود. وقتى تحريريه كيهان به پاركينگ ساختمان دوطبقه تعاونى كيهان پناه برد، پناهگرفتن ما يك شوخى بود، چون مىدانستيم براى زيرآوارماندن، موج بمباران هم كافي است اما ما در آن جاى تنگ و ترش متبسم بوديم چون مىدانستيم اگر بميريم، تنگ هم ميميريم. آن روزگاران وقتى صداى انفجار مىآمد، ما زندهماندگان مردگان بوديم چون مىدانستيم همسايگانى از ما اقوامى از ما و آشنايانى از ما ناگهان براى هميشه ديدنشان از ما دريغ مىشود، پس ما رنج مىبرديم و رنج درد داشت و درد در شب و روزهاى آن سالها فاصلهاش با مرگ بىفاصله بود، با اين همه ما زنده مىمانديم تا دقايقى بعد خبر ديگرى ما را بكشد. ما زنده مىمانديم اما مىمرديم. ما در ظلمت، نابينايى بوديم كه عصا هم نداشت. وقتى شبها صداى آژير بلند مىشد، اين صداى قلب بچههايمان بود كه ما را مىكشت. در حقيقت ما در آن لحظات كاريكاتورى از زندهماندن و زندگىكردن بوديم چون همواره در مكاشفهاى تكاندهنده از بودن يا نبودن بوديم و اين نبض زندگى در همه سالهاى جنگ بود و همه آن سالها خانه من در ميدان دوازدهم نارمك بود و همه آن سالها من در روزنامه كيهان بودم، وقتى صبحها به روزنامه مىرفتم قول مىدادم انشاءالله زنده بمانم، چون محل روزنامه در انتهاى خيابان فردوسى همجوار مراكز حساس دولتى مثل وزارت دفاع، وزارت خارجه، مخابرات و... بود. در واقع من وارد منطقه قرمز مىشدم، روزنامه كه منتشر مىشد با اتوبوس دوطبقه توپخانه- تهرانپارس به وقت عصر به خانه مىرسيدم و اغلب تا شب فرصت بود زنده بمانيم و دستى به سرگوش زندگى بكشيم شايد فردا روز ديگرى باشد. بعد منتظر مىمانديم تا صداى آژير در تاريكى ما را مهياى ماندن يا نماندن كند. در پاركينگ دل همه بچهها، دل گنجشك اسيرى بود كه از ترس و وحشت، تپيدن يادش مىرفت و ما بزرگترها تظاهر مىكرديم كه اين صداها، صداى شوخىهاى زندگي است! و اينگونه بود كه ما بسيار مرديم و كمى زنده مانديم تا بهجاى تقليد زندگى شايد بتوانيم به خلق زندگى برسيم. عصر يكى از همان روزهاى ترس و اميد كه از روزنامه به ميدان دوازدهم رسيدم، ديدم ميدان سياهپوش است و ديدم سردر خانه نقلى آقاى نيما كه نجار بود، سياهجبين است و كنار در قاب عكس تمثال مبارك پسرش روى صندلى نشسته است. آقاى نجار، البته نامش نيما نبود و من او را چون نيما يوشيج، نازك و ظريف و محجوب مىدانستم، از بس كه دستان خلاقى داشت و به تخته و چوب شخصيت مىبخشيد، چنان نيما كه كلمات را شعلهور مىكرد. يادآورى آن صحنه و آن روز هنوز هم رنج است. همسايه نجار ما فقط يك پسر داشت كه متشخص و متين، درسخوان و دانشجوى دانشگاه بود؛ ازجمله دانشجويان جبههرفته بود كه سرو رفت و سرفراز بازآمد و شد شهيد والامقام ميدان دوازده نارمك. پس از آن روز بود كه پدر دست از سر چوب و تخته برداشت و نيمكتنشين دور ميدان زل مىزد به درگاه ميدان كه خودش را به خيابان رسالت رسانده بود؛ راه هميشه رفتوآمد پسرش كه ترديد ندارم در آن بهت و انتظار صبحها و عصرها بارها و بارها پسرش را در آغوش رؤیا گرفته بود كه ناگهان ازجا برمىخاست و تا درگاه رسالت مىرفت و بازمىآمد. سالهاى جنگ خاطره نيست كه واگويه شود، چون هر بار بازخوانياش نه هشت سال كه 80 سال است چون فقط عمر رفته نيست، عمر نيامده هم هست. وقتى زيست ما همچنان در امتداد و عمق همان سالهاست تفاوتى نمىكند كه چند سال داريم. یادآورى خاطرات سالهاى جنگ همواره موجب رنجورى است حتى اگر با همه تفاوتهايمان تاريخ ساخته باشيم حتى اگر تاريخسازان نه مطيع كه خلاقى بوده باشيم. چرا؟ چون از اجاق شهدا، خاكستر را نگه داشتهايم، نه شعله را. ما بايد ياد بگيريم والاترين هنر انسان زندگىكردن و تعالىبخشى به زندگى است چه فرقى مىكند به جبهه رفته باشيم يا نرفته باشيم صداى انفجار شنيده باشيم يا نشنيده باشيم؟ همه ما جنگزدگانيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.