|

بررسی اصلاح ساختار قوه قضائیه در دوره ریاست جدید

کارنامه صد روزه رئیسی

وحیده کریمی: عملکرد صد‌روزه رئیس جدید قوه قضائیه، پیامی واضح دارد و آن اینکه روزهای تغییر و اصلاح ساختار قوه قضائیه فرارسیده است. عملکرد و تصمیماتی که رئیس جدید قوه قضائیه در این مدت کوتاه اتخاذ کرده است، نشان می‌دهد برخلاف روند 10 سال گذشته که فلسفه و سیاست بخش مهمی از صحبت‌های رئیس قوه قضائیه پیشین را در بر می‌گرفت، رئیس جدید با دستی پر فرصت را غنیمت شمرده و سعی دارد این دستگاه را به روند حقیقی خود بازگرداند و در هر شعاری که داده شده، گامی برای عملیاتی‌شدن برداشته است. همان‌گونه که محمود صادقی، نماینده مجلس شورای اسلامی، گفته است: «رویکرد رئیسی به شکل غیرمنتظره‌ای با استانداردهای مدنظر از رئیس دستگاه قضا تناسب دارد». هرچند برخی معتقدند باید با گذشت زمان تغییرات بنیادی در دستگاه قضا را قضاوت کرد، اما همین مدت کوتاه بارقه‌ای از امید را برای منتقدان دستگاه قضا همراه داشته است. ازاین‌رو، محمود صادقی در گفت‌وگو با ایلنا، با اشاره مفیدبودن تغییر رویکرد قوه قضائیه ابراز کرد: این بحث به این معناست که رویکرد تقابلی‌ای که در گذشته وجود داشته، باید به رویکردی تعاملی تبدیل شود. در نتیجه، با این تعامل و همکاری، قوه قضائیه نیز آن مسیر نظارتی را تکمیل می‌کند. این عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در پاسخ به این پرسش که به تغییر رویکرد قوه قضائیه از تقابلی به تعاملی چقدر امیدوار هستید، گفت: من در ابتدا از رویکردهای آقای رئیسی استقبال کرده بودم که افکار عمومی نیز از من انتقاد بسیاری کردند، اما به نظر من رویکردهای رئیس جدید قوه قضائیه به طرز غیرمنتظره‌ای فراتر از حدی است که پیش‌بینی می‌شد و با استانداردهایی که از رئیس دستگاه قضا انتظار می‌رود، تناسب دارد. این موضوع حداقل فعلا در مقام اظهارنظر و رویکرد، در دیدارهایی که با نمایندگان داشته‌اند، مشهود است. صادقی بیان کرد: کمیسیون اصل 90 که به‌تازگی با ایشان دیدار داشته‌اند، این موضوع را بیان کرده‌اند؛ اعضای دیدارکننده می‌گفتند ما قبلا که با ایشان جلسه داشتیم، فضای دیگری وجود داشت، اما الان فضا کاملا تغییر کرده و ایشان از ابتدا تا انتها حرف‌ها را شنید و خودشان از این تعامل استقبال کردند. او ادامه داد: به نظر من، این شیوه راهکاری اساسی است؛ یعنی اینکه رویکرد تغییر کند و در قوه قضائیه و شعبه‌های دادگاه‌ها، ساری و جاری شده و به هنجاری عادی تبدیل شود که این می‌تواند در کار دو قوه هم‌افزایی ایجاد کند. شفاف‌سازی حساب‌های قوه‌ قضائیه محمود صادقی تنها نماینده مجلس نیست که به روند رو به جلوی اقدامات رئیسی روی خوش نشان داده است. علی مطهری نیز در واکنش به عملکرد صدروزه رئیسی، به اعتمادآنلاین گفته است: رئیس پیشین قوه‌ قضائیه، شفاف‌سازی حساب‌های این قوه‌ را برنتابید و آن را توهین به خود تلقی و حتی علیه آقای محمود صادقی اعلام جرم کرد. مطهری، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به توضیحات رئیس قوه قضائیه درباره شفاف‌سازی حساب‌‎های این قوه عنوان کرد: توضیحات رئیس قوه قضائیه مبنی بر اینکه درآمد و هزینه‌کرد حساب‌های قوه قضائیه در پایان هر سال به اطلاع عموم می‌‎رسد، رویکرد مثبتی است که به‌تازگی از سوی آقای رئیسی عنوان شد. نماینده مردم تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در مجلس شورای اسلامی افزود: اساسا سؤال مجلس و محمود صادقی از قوه قضائیه نیز همین مسئله بود که صورت هزینه‌کرد این حساب‌ها و سود ناشی از آن به مجلس اعلام شود که رئیس پیشین قوه قضائیه این سؤال را برنتابید و آن را توهین به خود تلقی و علیه آقای صادقی اعلام جرم کرد. او ادامه داد: نیت مجلس این بود که هزینه‌کرد این حساب‌ها شفاف شود و قول رئیس قوه قضائیه برای شفاف‌سازی در این حوزه، جای تقدیر دارد. اجرای عدالت در رأس کار دستگاه قضائی باشد امیدواری در عملیاتی‌شدن برنامه‌های رئیس جدید قوه قضائیه، سخنگوی کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی را هم به واکنش واداشت و بهرام پارسایی در گفت‌وگو با ایسنا بر ضرورت توجه دستگاه قضائی به اجرای عدالت تأکید کرده است. او در‌این‌باره گفت: با توجه به سیاست‌های اعلامی رئیس جدید قوه قضائیه و تجربیات و شناخت از دستگاه قضائی، انتظار اولیه این است که اجرای عدالت در رأس کار قوه قضائیه قرار بگیرد. او ادامه داد: انتظار همه این است که مر قانون اجرا شود. اولین اصل این است که همه در برابر قانون یکسان هستند. اگر همین یک مورد اجرا شود، انتظارات عمومی جامعه هم برآورده می‌شود. قانون نسبت به اجرای عدالت در رسیدگی‌ها تأکید دارد و خواسته مردم هم این است که سیاست و مسائل حاشیه‌ای در قضاوت‌ها و احکام قضائی مؤثر نباشد. نماینده مردم شیراز در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه اکثریت قریب به اتفاق قضات افراد سالم و دارای احساس مسئولیت هستند، تأکید کرد: به‌دلیل اینکه دستگاه قضائی حساسیت ویژه‌ای دارد، ممکن است تخلف انگشت‌شمار در آن هم نمود زیادی داشته باشد. مخصوصا در مواردی که این شائبه ایجاد می‌شود که قضاوت‌ها به سمت سیاسی‌کاری می‌رود. پارسایی ادامه داد: باید دغدغه‌ها درباره تبعیض در برخوردها برطرف شود؛ مثلا در جریان رسیدگی به پرونده‌های فساد اقتصادی پرونده دکل‌های نفتی ۱۱ سال است در قوه قضائیه به نتیجه نرسیده، درحالی‌که برخی پرونده‌ها خیلی سریع رسیدگی می‌شود. بارقه امید در دل مردم ایجاد شده است ابوالفضل ابوترابی، دیگر نماینده مجلس نیز با اشاره به انتظارات مردم از دستگاه قضائی گفته است: انتظار اصلی مردم از دستگاه قضائی سرعت همراه با دقت و اجرای عدالت در رسیدگی به پرونده‌های قضائی است که یکی از مطالبات اصلی و بحق مردم محسوب می‌شود. از سوی دیگر مردم انتظار برخورد مناسب دارند. این نماینده مجلس معتقد است: زمانی که ما چهار برابر استاندارد جهانی پرونده قضائی در دادگاه‌ها داریم و دومین کشور دنیا در تعدد پرونده‌های قضائی هستیم، نمی‌توانیم انتظار سرعت و دقت کافی را داشته باشیم. اکنون فضای حاکم بر قوه قضائیه امیدوارکننده است و اقدامات آقای رئیسی تأثیرات مثبتی بر جای گذاشته و بارقه امید را در دل مردم ایجاد کرده است در این مدت کوتاه، اقدامات و تغییرات اساسی را در دستگاه قضائی کشور شاهد بوده‌ایم. رئیسی می‌داند در دادگستری چه می‌گذرد در بررسی عملکرد ریاست جدید قوه قضائیه، حقوق‌دانان نیز مانند نمایندگان مجلس نگاه مثبتی به تغییرات دارند و محمدصالح نیکبخت، حقوق‌دان، در ارزیابی عملکرد قوه قضائیه گفته است حدود سه ماه از شروع به کار رئیس جدید قوه قضائیه می‌گذرد، ولی از اقدامات پراکنده و مصاحبه‌های او چنین برمی‌آید که می‌داند در دادگستری چه می‌گذرد و اساسا استقبالی که برخی از مردم و حقوق‌دانان از انتصاب او به این سمت کردند، به‌دلیل حضورش در بدنه و مدیریت این دستگاه است. او افزود: این اقدامات چنین نشان می‌دهد که وی نیز مانند این اصطلاح عرفا درباره خودشان که می‌گویند «من آنم که من دانم»، از آنچه در دادگستری می‌گذرد آگاه است. از این جهت اگر این فرض مسئله درست باشد، همان‌طورکه گفته‌اند مردم از دستگاه قضائی راضی نیستند و علت این امر هم مسائل مختلفی است که به نظر نمی‌رسد در چند ماه یا حتی چند سال این دستگاه اصلاح شود، اما به‌کارگرفتن برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت درباره دستگاه قضائی می‌تواند به اصلاح و مآلا جلب رضایت و اعتماد مردم به این دستگاه کمک کند. قوه قضائیه مستقل باشد دکتر محمدرضا پاسبان، حقوق‌دان نیز با اشاره به هفته قوه قضائیه در ارزیابی از عملکرد این قوه اظهار کرد: قوه قضائیه و دادگستری به‌ویژه در حکومت ما که ادعا داریم جایگزین و ادامه‌دهنده راه امام علی (ع) هستیم و این عدل علوی علاوه بر شیعیان و مسلمانان، بین غیرمسلمانان هم زبانزد است، باید برای همه ارکان حکومتی و حاکمیتی و همچنین بین همه دادگستری‌های دنیا نمونه باشد. حقیقتا کارکرد قوه قضائیه و رضایتمندی شهروندان با آنچه ما مدعی آن هستیم و باور داریم، فاصله معناداری دارد که شاید یکی از علت‌های آن دخالت سیاست در امر قضا باشد که بر آن تأثیر گذاشته، درصورتی‌که قوه قضائیه به معنای واقعی باید هم نسبت به دیدگاه‌ها و جناح‌ها و هم نسبت به اشخاص مستقل باشد. در غیر این صورت نمی‌توانیم انتظار و توقع قوه قضائیه بی‌طرف و مستقل را داشته باشیم که به همه شهروندان با یک چشم نگاه کرده و با آنها یکسان برخورد کند. بر این اساس منتقدان پیشین دستگاه قضا معتقدند آنچه مسلم است کارنامه صدروزه مختص به زمان خود است و باید دید در گذر زمان رئیسی برای تحقق اهداف میان‌مدت و بلندمدت خود چه برنامه‌هایی در سر دارد و چه خواهد کرد؛ اما در این بین بسیاری اقدامات مثبت این صد روز را به فال نیک گرفته و به آینده دستگاه قضا امید بسته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.