پیروزی دموکراسی در استانبول
دارون عجماغلو، استاد اقتصاد دانشگاه MIT و جیمز آ. رابینسون، استاد رشته «تعارض جهانی» در دانشگاه شیکاگو، در مقاله مشترکی به موضوع تلاشهای شکستخورده اردوغان برای تغییر نتایج انتخابات شهرداری استانبول به نفع حزب خودش پرداختهاند که بخشهایی از آن را میخوانیم. زمانی که شورای عالی انتخابات ترکیه تحت سلطه رئیسجمهور، رجبطیب اردوغان، قرار گرفت، نتایج انتخابات بسیار مهم شهرداری استانبول را در ششم ماه می (17 اردیبهشت) لغو کرد، جهان حق داشت نگران باشد؛ اما اکنون که رأیگیری دیگری برگزار شده است، اردوغان باید نگران باشد. انتخابات محلی امسال - که در اصل در 31 مارس برگزار شد - بهعنوان یک رفراندوم درباره حکومت اقتدارگرای اردوغان بهطور گستردهای مورد توجه قرار گرفته است. با رأیگیری مجدد در استانبول، اکنون نتایج کامل را بهروشنی میتوان دید. ائتلاف مخالفان، به رهبری حزب مردم جمهوریخواه (CHP) ، در سه منطقه از مهمترین مناطق شهری ترکیه برنده شد: آنکارا، ازمیر و استانبول. استانبول بهعنوان پایتخت اقتصاد کشور و پرجمعیتترین شهر، جایزه واقعی بود. این شهر علاوه بر اهمیت نمادین، همچنین قدرت و منابع قابل توجه (و فرصتهای فساد اداری) را در اختیار کسانی که آن را کنترل میکنند، قرار میدهد. همانطورکه خود اردوغان گفته است: «هرکس برنده استانبول شود، ترکیه را میبرد». اردوغان که مانند رهبران پوپولیست در فیلیپین، برزیل، مجارستان، لهستان و جاهای دیگر، حرفه سیاسی خود را در مقام شهردار استانبول در دهه 1990 آغاز کرد، به نظر میرسید آمادگی انجام آنچه را برای برگشتن به نتیجه انتخاباتی مورد نظر لازم است، دارد؛ اما مخالفان، به آنهایی که خواستار تحریم رأیگیری مجدد بودند، بیاعتنا ماندند و بهجای آن در انتخابات جدید نتیجه قویتری رقم زدند و حزب عدالت و توسعه (AKP) اردوغان را که از سال 2002 بر ترکیه و از سال 1994 نیز در استانبول حاکم است، شکست دادند. شهردار جدید، اکرم اماماغلو ازحزب CHPبیش از 54 درصد از رأیها را در برابر بنعلی ییلدریم، نخستوزیر سابق AKP کسب کرد. اهمیت این نتیجه فراتر از استانبول و حتی ترکیه است، زیرا بزرگترین نقطه ضعف پوپولیسم اقتدارگرا را فاش میکند؛ صندوق رأی. پوپولیستهای امروز برای رسیدن به قدرت مانند همتایان گذشته خود در آمریکای لاتین، جنوب آسیا و ترکیه نیستند که از ارتش و چکمه نظامی استفاده میکردند و قدرت را از طریق کودتا در دست میگرفتند. دشمنان پیشین دموکراسی، مانند آگوستو پینوشه در شیلی، از طریق خشونت محض، قتل، شکنجه و زندانیکردن مستمر هرکسی که با حکومتشان مخالف بود، موقعیت خود را حفظ میکردند. در مقابل، قدرتهای پوپولیستی دو دهه گذشته از طریق انتخابات به قدرت رسیدند و معمولا مخالفانشان را نکشتند. در اغلب موارد، آنها با بهرهگیری از نارضایی عمومی نسبت به نابرابری اقتصادی و سوءاستفاده از تقسیمات فرهنگی توانستند رأی بیاورند و هنگامی که به قدرت رسیدند، حکومت خود را از طریق تظاهرات حامیان خود که به آنها امتیاز دادند، مشروعیت بخشیدند. البته مشکل این است که این استراتژی مبتنی بر قطببندی رأیدهندگان لزوما به انتخابات آزاد و عادلانه منجر نمیشود، چه برسد به احترام به حقوق مدنی. بااینحال مهم است به یاد داشته باشید که این پوپولیستها در نهایت روی پشتیبانی اکثریت تکیه میکنند و بههمیندلیل است که آنها احساس نیاز میکنند به هر نحو که شده انتخابات را به نفع خود تمام کرده و به رسانهها فشار میآورند که آنها را ستایش کنند. اردوغان از این راهنما بهخوبی استفاده کرده است؛ او با بهرهگیری از نگرانی مذهبیها، افراد با تحصیلات کمتر و کمتر متمایل به غرب که احساس میکردند از لحاظ سیاسی و اقتصادی و فرهنگی به حاشیه رانده شدهاند، به قدرت رسید و در مصدر قدرت بود، بر محبوبیت خود در میان «مردم» تأکید کرد و در 17 سال گذشته چندین پیروزی انتخاباتی به دست آورد؛ اما او نیز بهطور فزایندهای اقتدارگرا شد. رسانههای چاپی ترکیه و ایستگاههای تلویزیونی دیگر هیچ استقلال ندارند و بوروکراسی، قوه قضائیه و نیروهای امنیتی تحت کنترل وفاداران اردوغان هستند. تلاش اردوغان برای برگرداندن نتایج انتخابات استانبول طبق منطق رفتار قبلی او بود اما باختن پاشنه آشیل او را نشان داد. کسی که در صندوق رأی برنده میشود، توسط همان صندوق رأی حذف میشود. این همان جایی است که باید قدرتهای پوپولیستی امروز را شکست داد و جایی که بازسازی دموکراسی آغاز میشود. ونزوئلای تحت سلطه نیکلاس مادورو، یک استثنای واضح است. اما او در ابتدا با انتخابات به قدرت رسید و ادامه حکومت او مبتنی بر کنترل ارتش بوده و از آن زمان دیگر دغدغه مشروعیت مردم را به خود راه نداده است. برزیل، فیلیپین و بسیاری از کشورهای دیگر تحت حکومت پوپولیستها به این شیوه نیستند. برای آنها و همچنین برای خود مردم ترکیه، انتخابات استانبول یک درس مهم است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.