|

مفهوم مهندسی مجدد سیستم‌ها

لزوم بازنگری در روش‌ها و سیستم‌های کار سازمانی سنتی، تحت عنوان «مهندسی مجدد سیستم‌ها» (systems reengineering) در سال ۱۹۹۳ توسط مایک هامر و جیمز چامپی مطرح شد. منظور آنها از این کار، «بازنگری، طراحی و پیاده‌سازی مجدد روش‌ها و سیستم‌های کاری سنتی و قدیمی بر اساس ایده‌های جدید به منظور ارتقای آنها از جمیع جهات» بود. این ایده به این خاطر مطرح شد که در سال‌های دهه ۱۹۹۰ موج بزرگی از اتوماسیون فرایند‌های کاری حادث شده بود و شعار هامر و چامپی این بود که: «مکانیزه نکنید، مهندسی مجدد کنید». به‌عنوان‌مثال ممکن بود سازمانی روش حسابداری سنتی چهارستونی (شامل «واردات نقدی»، «صادرات نقدی»، «واردات جنسی»، «صادرات جنسی») خود را بدون ارتقای آن مثلا به سیستم حسابداری مدرن‌تر موسوم به «حسابداری دوبل» (شامل دو ستون «بدهکار» و «بستانکار») مکانیزه کند و برای تهیه مثلا انواع گزارش‌های مالی معمول در سیستم دوبل، انتظار معجزه از آن را داشته باشد! این موج مکانیزاسیون بدون مهندسی مجدد به همراه مشکلات دیگر و نیز نوبودن تجربه در بیشتر زمینه‌ها باعث شد که در سال‌های میانی دهه ۱۹۹۰ در آمریکا حدود 140 میلیارد دلار صرف پروژه‌های نرم‌افزاری شد که از این میزان تنها 60 میلیارد دلار آن به نوعی به نتیجه رسید. 80 میلیارد دلار دیگر صرف پروژه‌هایی شده بودند که به نتیجه‌ای نرسیدند. باید گفت فارغ از اینکه سازمانی در کار جاری خود مشکلی داشته یا نداشته باشد، لزوم بازنگری در روش‌ها و سیستم‌های سنتی و قدیمی همواره وجود دارد. علت این کار، تغییر شرایط محیطی، حصول اهداف اولیه و لزوم تعریف اهداف جدید بر اساس شرایط جدید یا غیرقابل‌حصول‌بودن اهداف اولیه و نیاز به بازنگری در آنها و بسیاری موارد دیگر از این قبیل است. از طرف دیگر، در یک جریان طبیعی از حیات سیستم‌ها نیز نیاز به بازنگری در ساختار و در نتیجه رفتار منبعث از ساختار و انتظام حاکم بر ساختار و رفتار سیستم‌ها، همواره وجود دارد. یکی از اصول اولیه طراحی و ایجاد سیستم‌های کارا و مؤثر در عمل، ساده‌کردن آنها تا حد ممکن و دوری از دید «یک‌بخشی» (monolithic) و تمسک به دید «چندبخشی» (modular) در کار‌هاست. این بیان اگرچه ممکن است در ظاهر با روح نگرش سیستمی که همانا «کل‌نگری» در مقابل «جزءنگری» است، منافات داشته باشد، ولی درواقع چنین نیست، زیرا هدف اصلی در اینجا «تفکیک وظایف در سیستم‌ها» از همدیگر است. دید یک‌بخشی باعث پیچیده‌شدن سیستم و مشخص‌نبودن حدود و ثغور قسمت‌های مختلف آن از همدیگر می‌شود، به‌طوری‌که امکان ترمیم یا اصلاح سیستم در آینده را نیز بسیار سخت یا غیرممکن می‌کند. واقعیت این است که بسیاری از سیستم‌های قدیمی با دید یک‌بخشی تهیه شده‌اند و با توجه به مطالب بالا ترمیم یا اصلاح آنها در عمل بسیار مشکل است، درحالی‌که هر سیستم درواقع به‌عنوان نوعی سرمایه برای سازمان ذی‌ربط است که نظیر هر سرمایه دیگری می‌تواند با زمان ارتقا یابد. دید چندبخشی در طراحی و ایجاد سیستم‌ها باعث می‌شود که بخش‌های ناکارآمدشده در جریان طبیعی حیات سیستم، بدون یا با کمترین میزان اثرات جانبی ترمیم و اصلاح شوند. در نتیجه سیستم موردنظر می‌تواند با وضعیت بهتری که با شرایط جدید هماهنگ است، همچنان به حیات خود ادامه دهد. این خود می‌تواند باعث حفظ و ارتقای سرمایه ناشی از وجود سیستم قبلی به‌جای ناکارآمدشدن و در نتیجه دورانداختن آن در شرایط جدید شود. از دید چندبخشی، اصل این است که هر وظیفه یا مجموعه‌ای از وظایف همگون، برای سیستمی مشخص و با کاری مشخص در نظر گرفته شوند، طوری که سیستم‌های مختلف حاصل‌آمده با این نگرش، از طریق «میانجی» (interface)‌های مشخصی (نظیر داشبورد اتومبیل که محل «هم‌آمدن» سیستم‌های فرعی تشکیل‌دهنده ذیل آن است) بتوانند با همدیگر که هرکدام وظایف مشخص و معینی دارند، به‌عنوان یک «کل» در ارتباط قرار گیرند و تعامل کنند. در نتیجه یک سیستم پیچیده و بزرگ درواقع از ترکیبی از ده‌ها، صد‌ها یا هزاران سیستم کوچک‌تر با وظایف مشخص‌تر و معین‌تر به وجود می‌آید. این کاری است که امروزه در همه زمینه‌های صنعتی؛ مثلا در طراحی و ساخت یک وسیله نقلیه نظیر هواپیما یا اتومبیل نیز در عمل به کار گرفته می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.