انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی به روایت محمود جمالی
حذف بهشتی، حذف یک تفکر بود
صادق صدقگو
محمود جمالی متولد 1325 در کاشان و فارغالتحصیل مهندسی مکانیک از فرانسه است. او پس از پیروزی انقلاب اسلامی، عضو شاخه مهندسین حزب جمهوری اسلامی شد. جمالی به توصیه شهید آیتالله دکتر بهشتی، به وزارت کشاورزی (سابق) رفت و در دوران دفاع مقدس بهعنوان معاون فنی و مهندسی این وزارتخانه مشغول به خدمت بود. او از مجروحان حادثه تروریستی هفتم تیر است که در سال 1368 و در انتخابات میاندوره مجلس سوم به نمایندگی از مردم کاشان به مجلس شورای اسلامی راه یافت و تا پایان مجلس پنجم به مدت 10 سال نماینده مردم این شهرستان در مجلس بود. به مناسبت سیوهشتمین سالگرد انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی و شهادت شهید آیتالله دکتر بهشتی و 72 نفر از یارانش، با او به گفتوگو نشستهایم.
از روزهای قبل از انفجار نکاتی را به خاطر دارید؟
مدتی بود که بمبگذاری و ترورها شروع شده بود. مثلا حدود یک هفته قبل از این انفجار، ورزشگاه نصیری در پل کالج را بمبگذاری کردند و کل سقف بهصورت یکپارچه فروریخت. بعد از حادثه تروریستی سرچشمه فهمیدیم که آن انفجار، برای آزمایش جهت بمبگذاری در دفتر مرکزی حزب جمهوری بوده است. یا روز قبل از حادثه سرچشمه نیز مقام معظم رهبری در مسجد ابوذر ترور شده بودند. فضای ذهنی ما و جو حاکم آمادگی اتفاقاتی ازایندست را داشت. من شب حادثه، موقع ورود به حزب، دیدم یک وانت در حیاط است که به آن مشکوک شدم. به شهید حسن اجارهدار که عضو شورای مرکزی بود و در جلسات هم مسئولیت ثبت و ضبط صورتجلسات را بر عهده داشت، گفتم این چیست و چرا اینجاست؟ و ایشان توضیح داد. یعنی همه حساس بودیم و زمینه هر اقدام خرابکارانه توسط منافقین را مهیا میدیدیم؛ اما کسی فکر نمیکرد آنها از این راه ورود کرده باشند.
حادثه به چه صورت بود؟
کلاهی برای جلسه آن شب، با برخی تماس گرفته بود و گفته بود جلسه مهمی است و همه را جمع کرده بود. مثلا من مدتی بود که محمد منتظری را در جلسات ندیده بودم اما آن شب آمده بود. آقای هاشمی هم در جلسه بودند و من دیدم که از جلسه برای عیادت از آقای خامنهای (که روز قبل ترور شده بودند) رفتند و مرحوم شهید باهنر را هم بیرون ساختمان دیدم اما ایشان داخل جلسه نیامدند. کلاهی هم چون کارهای تدارکاتی و هماهنگیها را انجام میداد، آن شب بعد از اطمینان از انجام مأموریتش، به نگهبان انتظامات گفته بود که میرود تا بستنی بگیرد و با موتور فرار کرده بود. آن شب قرار بود جلسه برای موضوعات اقتصادی کشور باشد که آقای حسین کاظمپوراردبیلی، وزیر بازرگانی که از شهدای زنده این حادثه و نماینده ایران در هیئت عامل اوپک است، آقایان شهید محمدصادق اسلامی معاون پارلمانی و هماهنگی وزارت بازرگانی، شهید جواد اسداللهزاده، معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی و شهید مهدی امینزاده، معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی آمده بودند و قرار بود سخنرانی کنند. مسئله عزل بنیصدر که پیش آمد، قرار شد که برای موضوع انتخاب رئیسجمهور جدید صحبت کنیم. اصلا قرار نبود
مرحوم آقای بهشتی بالا باشد و صحبت کند.
چرا حفاظت از چنین جلسه مهم و حساسی ضعیف بود؟
کلاهی نقش خودش را بهخوبی بازی میکرد که کسی به او شک نمیکرد. همه او را فردی امین، منظم، مقرراتی و جدی در کار خودش میشناختند. مثلا یک یا دو هفته قبل از انفجار، برای جلسهای بهصورت تلفنی به ما خبر دادند. موقع ورود به دفتر حزب، کلاهی جلوی من را گرفت و به من گفت کارت و دعوتنامهات کو؟ درصورتیکه من در آنجا رفتوآمد زیادی داشتم. که وقتی دوستان حزب برخورد او را دیدند، آمدند و گفتند این کارها چیست؟ بعد از ماجرای عزل بنیصدر و موج ترورها، شرایط کشور حساس و همه نگران بودند. حتی در همان جلسه هفتم تیر، یادداشتی به مرحوم شهید بهشتی دادند که با توجه به اوضاع کنونی کشور در حفظ امنیت جلسات دقت بیشتری داشته باشند که ایشان این تذکر را پشت بلندگو خواند و مرحوم اجارهدار در پاسخ گفت تمهیدات لازم اندیشیده شده است و برای هفته آینده نیز بیشتر خواهد شد.
از شب حادثه بگویید.
من اول در کنار شهید محمد منتظری نشسته بودم ولی بعد جای خودم رو با شهید کلانتری عوض کردم و در جای دیگری نشستم. آقای مهندس رضوی برای عرض خیرمقدم به حاضرین در ورودی سالن نشسته بود و من در ردیفهای جلو نشسته بودم و از جلو ایشان را صدا زدم و گفتم چون شما مسئول شاخه هستید، بیایید جلو بنشینید و در ادامه به شوخی گفتم: بمب نگذاشتن که! بیا جلو بنشین! که ایشان آمد جلو و در کنار من نشست. شهید اسلامی جلوی من نشسته بود و شهید اسداللهزاده و آقای مهندس رضوی در طرفین من نشسته بودند.
صحبتهای مرحوم شهید بهشتی درباره مباحث جاری کشور بود که ناگهان دیدم آتش از زیر پای ایشان بیرون آمد. در اثر موج انفجار، ما و صندلیها از جا بلند شدیم و به کنار پرت شدیم. صندلیها افتاد روی ما و مانع آن شد که ما زیر سقف له بشویم. سقف آنجا علاوه بر وزن خودش، چندین لایه آسفالت داشت که بسیار سنگین بود و با کناررفتن ستونها، بهصورت یکپارچه فروریخت. مردم هم که آموزش ندیده بودند و آمادگی هم نداشتند. برای کمک آمده بودند اما ابزاری نداشتند و بلد نبودند، همه رفتند روی سقف. ما چون کنار بودیم زود خارج شدیم اما برخی از کسانی که وسط سالن زیر سقف مانده بودند، اگر در اثر انفجار یا فروریختن سقف به شهادت نرسیده بودند، در اثر حضور این جمعیت انبوه روی سقف یا پارهشدن زنجیر جرثقیل موقع بلندکردن سقف به شهادت رسیدند.
بعد از انفجار چه شد؟
نوع ماده منفجره نمیدانم چه بود که لباس من در زیر آوار، تکهتکه شده بود، اما اصلا نسوخته بود البته کل پوست سر و صورت و دستهایم سوخته و هر دو زانویم له شده بود. بنده و آقای رضوی و برخی از دوستان دیگر که به خاطر ندارم، به بیمارستان سینا منتقل شدیم. آنجا گفتند با توجه به شدت جراحات، مجروحان را به بیمارستان جرجانی انتقال دهید. در آنجا همسر من صحبتهای بین پرستاران را شنیده بود و فهمیده بود این پرستارها هم مجاهدینی هستند و میخواهند کار مجروحان را تمام کنند که مانع از تزریق به مجروحان شده بود و به آقای دکتر شیبانی پیغام داده بود و ایشان آمد و ما را به بیمارستان مصطفی خمینی بردند. فضا بهگونهای بود که اصلا نمیتوانستیم صد درصد به کسی اعتماد کنیم و منافقین در همهجا نفوذیهای متعددی را فرستاده بودند. در بیمارستان شهید مصطفی خمینی، من تازه به هوش آمده بودم و حال نامساعدی داشتم. اعضای نهضت آزادی همراه با خانم اعظم طالقانی به عیادت ما آمده بودند. من پرسیدم: چه خبر؟ پرستاری که از اقوام نزدیک رئیس بیمارستان بود و بعدا معلوم شد وابسته به مجاهدین خلق بوده است، برای تخریب روحیه ما، اسامی شهدای حادثه را تکتک اعلام
کرد و من حالم بد شد و دوباره بیهوش شدم.
با این تفسیر، شما احساس میکنید که کلاهی تنها نفوذی سازمان در مجموعه حزب جمهوری اسلامی بود؟
من معتقدم کلاهی تنها نبود و قطعا همدستانی داشت؛ مثلا در جلسات شاخه مهندسین حزب، ما فردی را داشتیم که دبیر جلسات هم بود و به ظاهر متدین و متشرع بود. مهندس مخابرات بود و آنقدر نفوذ کرده بود و امین مجموعه شده بود که ما برای سیمکشی خطوط سیمهای مخابراتی قوه قضائیه، او را فرستادیم. حتی بعد از شهادت شهید قندی، او را از طرف شاخه مهندسین جهت تصدی وزارت پست و تلگراف و تلفن معرفی کردیم که بعدها فهمیدیم او دست راست موسی خیابانی بوده است که دستگیر و اعدام شد. همین فرد اسامی برخی از افراد مجموعه حزب را برای ترور به سازمان داده بود که یک بار هم در خیابان عباسآباد به من متعرّض شدند.
شهادت شهید بهشتی چه تأثیری بر جامعه ما و آینده کشور داشت؟
حذف بهشتی توسط مجاهدین خلق، حذف یک فرد نبود، حذف خطمشی و تفکری بود که حضورنداشتن او، آینده کشور ما را بهگونهای دیگر رقم زد و درگیر تحولات دیگری شدیم. معتقدم اگر شهید بهشتی زنده بود، همه مسائل داخلی و حتی خارجی کشور فرق میکرد و وضعیت سیاسی اینگونه نبود. فقدان حضور او بهعنوان یک تئوریسین شاخص انقلاب ضربه بزرگی بود و ناگهان یکی از پشتوانههای مهم انقلاب از بین رفت. منافقین بزرگترین خسارت را به مملکت زدند. اوایل انقلاب فضا صمیمی و مردمی بود. هیچکدام از مسئولان و مقامات محافظ نداشتند، اما بعد از ترورها فضا امنیتی و بسته شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.