تئوری الگوشناسی ذهن
امیر رحمانی
رِی کورزوایل در کتاب «چگونه یک ذهن بسازیم»، تئوری خود درباره ساختار و عملکرد نئوکورتکس را تشریح میکند. او که خود از بزرگان و پیشگامان هوش مصنوعی به شمار میرود، تأکید میکند که این تئوری درحالحاضر تنها تئوری موجود است که با تمام شواهد بهدستآمده مطابقت دارد. اساسِ تئوری این است که قشر نئوکورتکس در مغز، توالی خطی از الگوها را شناسایی و ذخیره میکند. حتی اگر اطلاعات دریافتی دوبعدی باشند (نظیر یک تصویر)، فهرستی از عناصر کلیدی ذخیره خواهد شد که هر عنصر، خود مجموعهای از الگوها است. هیچ تصویر، فیلم یا صدایی در مغز ما ضبط نمیشود. مغز ما با دریافت یک بسته اطلاعاتی، تمام اجزای آن بسته را ذخیره نمیکند، بلکه الگویی از عناصر کلیدی در آن بسته را ذخیره کرده و بقیه را دور میریزد. در هنگام یادآوری، مغز با استفاده از الگوی ذخیرهشده، بقیه اطلاعات لازم را بازسازی و تکمیل میکند. اینچنین است که ما میتوانیم یک صحنه را حتی اگر قسمتی از آن حذف یا تخریب شده باشد، با اتکا به عناصر کلیدی شناسایی کنیم. متخصصانِ هوش مصنوعی نیز بیآنکه بدانند مغز از چه الگوریتمهایی استفاده میکند، در بسط و گسترش هوش مصنوعی به الگوریتمهای مشابهی رسیدند که ازجمله میتوان به «اسپارس کُدینگ» اشاره کرد. تا همین اواخر تصور میشد که مسیرهای ارتباطی (پَثوِی) در قشر مغز مانند رشتههای ماکارونی، درهمپیچیده و بینظم هستند، اما اکنون میدانیم که چنین نیست. عکسبرداریهای دقیق و با کیفیت بالا از قشر مغزی نشان داده است که برخلاف تصور قبلی، نئوکورتکس ساختاری بسیار همگن و یکدست دارد: یک ساختار شطرنجی که ستونهایی از نورونها بهطور منظم در کنار یکدیگر چیده شدهاند. لایههای زیرین در هر ستون، اطلاعات سنسوری را دریافت میکنند و لایههای بالاتر، مفاهیم انتزاعی را پردازش میکنند. یکسانبودن این ساختارها در نواحی مختلف مغز نشان میدهد که قشر مغز از الگوریتمهای مشابهی برای پردازش اطلاعات استفاده میکند و فرقی نمیکند که اطلاعات از سیستم بینایی ارسال شده باشد یا سیستم شنوایی یا سایر منابع. این خود یکی از دلایل انعطافپذیری (پلاستیسیته) فوقالعاده مغز است. اگر ناحیهای از قشر مغز که برای تحلیل اطلاعات بینایی به کار میرود آسیب ببیند، ناحیه دیگری که قبلا برای پردازش اطلاعات صوتی به کار میرفته میتواند به خدمت گرفته شود که با کمی تمرین و ممارست، همان وظیفه را کمابیش به انجام خواهد رساند. یکیدیگر از باورهای رایج درباره مغز این است که تصور میشود هر نورون در مغز یک واحد یادگیری است و بهطور مستقل سیمکشی میشود. اما ری کورزوایل با استناد به مطالعات جدید ادعا میکند که احتمالا چیزی حدود صد نورون با هم یک واحد یادگیری را تشکیل میدهند. اتصالات سیناپسی بین این صد نورون را ژنمایه فرد تعیین میکند. این اتصالات قدرتمند هستند و فرایند یادگیری تأثیری بر آنها ندارد. اما ارتباط بین یک واحد صدتایی و واحدهای مجاور در فرایند یادگیری شکل میگیرد. هر یک از این واحدها، تعدادی آکسون و تعداد بسیار بیشتری دندریت را در حالت آمادهباش دارد تا با واحدهای مجاور ارتباط برقرار کنند. آنهایی که مورد استفاده قرار نگیرند، هرس خواهند شد و اگر شرایط ایجاب کند، دندریت جدیدی رشد خواهد کرد. کورزوایل هریک از واحدهای فوق را یک الگوشناس مینامد و تخمین میزند که نئوکورتکس انسان حاوی 300 میلیون واحد برای شناسایی الگوها است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.