|

زبان ما، زبان کیهان نگاهی به فیلم «ورود»

عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب

در چند دهه گذشته بیگانگان فضایی موضوع بسیاری از فیلم‌های سینمایی بوده‌اند. اکثر این فیلم‌ها از موضوع واحدی پیروی می‌کنند؛ اینکه بیگانگان فضایی می‌خواهند زمین ما را تصاحب کرده و ما را به بردگی بکشند یا کلا نابود کنند. این ساده‌ترین موضوع برای چنین فیلم‌هایی است: یک تقابل ساده که برای ذهن بشری نیز کاملا ملموس و باورپذیر است. اما اگر این‌طور نباشد چه؟ اگر بیگانگان قصد تعامل با ما را داشته باشند چطور؟ در آن صورت این تعامل چگونه خواهد بود؟ این بحث‌هایی است که سینما به عنوان یک رسانه و هنر قدرتمند به‌ندرت به‌ آن پرداخته است. سینما می‌تواند آگاهی ما را به چالش بکشد، اما این چالش به کارگردانانی مؤلف نیاز دارد؛ کارگردانانی که بتوانند با تکیه بر علم، تخیل، نور، صدا و آن پرده بزرگ و سفید به مصاف چنین سؤال‌های بزرگی بروند و گنجینه‌ای عظیم از تجربه‌های ذهنی را در اختیار انسان قرار دهند. یکی از فیلم‌هایی که از زاویه دیدی کاملا جدید و منحصربه‌فرد به این موضوع نگاه کرده، فیلم «ورود» است. این فیلم محصول 2016 و به کارگردانی دنی ویلنوو است. قهرمان داستان یا همان لوییس زبان‌شناسی است که دغدغه بزرگ او ایجاد تماس از طریق زبان است. زبان در نگاه نخست برای او راهی برای برقراری تماس است. اما او حرف‌های بیشتر و عمیق‌تری درباره زبان دارد که به‌تدریج در طول فیلم بازگو می‌شود. او زبان را تمدن‌ساز می‌داند. او می‌اندیشد که بنای فرهنگ‌ها و تمدن‌ها نه علم، نه صنعت، نه هنر بلکه زبان است. اما این حرف سریعا در فیلم به لفافه می‌رود تا در زمانی مناسب دوباره به سطح آمده و بازگو شود. لوییس زبان‌شناس بسیار بزرگی است. او توانسته پیش از این رمزهای زبانی بسیاری را بگشاید، اما حالا در موقعیتی قرار می‌گیرد که با تمام موارد قبلی متفاوت است. بیگانگان فضایی در نقاط مختلفی به زمین آمده‌اند و تلاش تمام کشورها برای برقراری ارتباط با آنها به شکست منجر شده است. حالا از او می‌خواهند که راهی برای ارتباط با آنها پیدا کند. از او می‌خواهند که زبان آنها را رمزگشایی کند. اما او به تفاوت بسیار عظیمی اشاره می‌کند: بیگانگان، زمینی نیستند و از قواعد زبانی و فرهنگی حاکم بر میلیاردها انسان ساکن روی زمین تبعیت نمی‌كنند. اینجا چالش بسیار بزرگ‌‌تری در پیش‌روی اوست که جز با تماس مستقیم، راه‌حلی برای آن متصور نخواهد بود. لوییس برای حل این مشکل دست به تعامل مستقیم با این موجودات فضایی زده و حتی سعی می‌کند آنها را لمس كند. همین تلاش که احساس را نیز در ورای منطق درگیر خود می‌كند سبب می‌شود که به فهم زبان آنها نائل شود. اما این فهم با وجود همه تلاش‌ها باز با نوعی کج‌فهمی همراه است. دولت‌ها از صحبت‌های لوییس با بیگانگان که هشت‌پاهایی غول‌پیکر هستند به این نتیجه می‌رسند که آنها برای کشتار به این سیاره آمده‌اند. همین موضوع سبب می‌شود که دولت چین به سركردگی ژنرال شانگ تصمیم بگیرد که به سفینه این بیگانگان حمله کند. اما در همین لحظه مستقیم‌ترین تعامل لوییس با این هشت‌پاهای غول‌پیکر رخ می‌دهد. اینجاست که او متوجه می‌شود سلاحی که بیگانگان از آن صحبت می‌کنند در واقع همان زبان است. زبانِ دوری که می‌توان با تکیه بر تفکر در ساخت آن، آینده را دید و دستاوردی که بیگانگان برای انسان‌ها به ارمغان آورده‌اند همین نگاه به آینده است. لوییس در همین گفت‌وگو متوجه می‌شود که او خود نیز توانایی دیدن آینده را داشته و همین مسبب اتفاقات عجیب در زندگی او است. حالا که پس از این تعامل این توان نیز در او تقویت شده است به ژنرال شانگ زنگ می‌زند و با دیدن آینده جملاتی را به او می‌گوید که باید بگوید و همین جملات ژنرال را از این جنگ منصرف كرده و سبب ایجاد نوعی اتحاد بین دولت‌های مختلف و متخاصم می‌شود. این فیلم برخلاف تمام فیلم‌های پیشین درباره استفاده از زبان در تغییر دیدگاه و جهان‌بینی‌های ماست. اینکه انسان‌های فرازمینی می‌توانند زبانی کاملا پیچیده و با توانایی‌های خاص داشته باشند پیش از این مورد بحث قرار نگرفته بود. زبان در این فیلم از وسیله‌ای صرف برای گفت‌وگو خارج شده و به وسیله‌ای برای ارتباط با کیهان تبدیل می‌شود. انگار زبان می‌تواند ساختار کیهان را در دست گرفته و زمان آینده را به حال منتقل کند؛ چیزی که تاکنون فیزیک موفق به انجام آن نشده است. «ورود» فیلمی پرکشش و زیبا و در عین حال بسیار عمیق است. دیدن آن را به همه خوانندگان عزیز توصیه می‌کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.