|

بدن‌هاي پس از ويراني

شرق: «جنگ‌ها و بدن‌ها» با عنوان فرعي «نشانه تن در فرهنگ و سينماي پساجنگ ژاپن» عنوان كتابي است از نغمه ثميني كه به تازگي در نشر ني منتشر شده است. آن‌طور كه از عنوان فرعي كتاب هم برمي‌آيد، اين كتاب به رابطه ميان سينماي ژاپن، جنگ جهاني دوم و نشانه تن مربوط است. نويسنده در مقدمه كتاب درباره اينكه چرا براي برقراري چنين ارتباطي به سراغ سينماي ژاپن رفته، نوشته: «فرهنگ سنتي ژاپن نگاهي ويژه به منحصربه‌فرد به نشانه بدن دارد. شايد كمتر فرهنگ كهني است كه همانند اين فرهنگ بدن‌ها را جايگاهي بخشيده باشد هم‌پايه و هم‌سايه ذهن و روح؛ و با نظريه‌ها و آداب و آيين‌هاي خاص اين جايگاه را نهادينه كرده باشد. بنابراين نظريه‌هاي غربي در باب بدن براي كشف و درك كامل مفهوم بدن در سنت ژاپني كارآمد نيست. شايد اين درك بايد در فرايند جست‌وجوي نظريه‌هاي ژاپني و اساطير و الگوهاي كهن در اين سرزمين فراچنگ ما آيد».
«جنگ‌ها و بدن‌ها» در سه فصل با اين عناوين نوشته شده است: «بدن‌ها پيش از ويراني»، «بدن‌هاي پس از ويراني» و «بدن‌ها بر پرده سينما». فصل اول كتاب به ريشه‌يابي مفهوم و تعريف بدن در فرهنگ سنتي ژاپن اختصاص دارد و در اينجا توضيح داده شده كه بدن ژاپني به‌عنوان اصطلاحي خاص چه معنايي دارد:‌ «قبل از جنگ، پيش از آن‌كه تابش انفجارهاي هيروشيما و ناگاساكي جاي پرتو خورشيد تابان كهن و نمادين ژاپن را بگيرد، نمود رسمي بدن‌ها در اين سرزمين، رمزآلود و در مفهوم كلي ستايش‌آميز بود. اين بدن‌هاي ستوده‌شده فاصله‌اي بسيار با تعريف بدن مادي و فيزيكي داشتند. شايد براي نمايش همين تمايز بود كه فرهنگ سنتي ژاپن دايره واژگانش را براي مدلول بدن گسترش داده بود و چندين واژه ساخته بود كه همه تا امروز كاربرد دارند: ‌نيكوتاي، سي‌كاگو، سي‌شين، و كوكوتاي». در فصل دوم كتاب كوشيده شده تا منظري از وضعيت بدن ژاپني تحت‌تاثير جنگ و اشغال به دست داده شود. ثميني در مقدمه‌اش درباره اين فصل نوشته: «قصد دارم نشان دهم كه تعريف بدن سنتي چگونه در اين دوران جديد دستخوش تغيير شد؛ به‌ويژه كه در جنگ دوم جهاني، بدن‌ها در هيچ سرزميني مانند ژاپن، ويراني و تحقير و درد را تجربه نكردند. برلين با خاك يكسان شد، لندن تحت بمباران شديد قرار گرفت، بلژيك اشغال شد، اما در نهايت بمب‌هاي اتم در هيروشيما و ناگاساكي فروريختند و اين نه انتهاي ويراني، كه ابرويراني بود؛ چنان‌كه تاثيرش را سال‌هاي‌سال پس از جنگ و حتي تا امروز مي‌توان بر بدن‌هاي بيمار و معلول نوزادان پي گرفت. جنگ، بمب‌هاي اتم و اشغال هركدام به نوعي بدن ژاپني را همچون نشانه مورد حمله قرار دارند، و در اين ميان، به نظر مي‌رسد سينما از معدود رسانه‌ها و امكانات جهاني بود كه مي‌توانست صداي اين بدن‌ها را به گوش ديگران برساند. سينماي بعد از جنگ در ژاپن با وجود تمام مميزي‌ها و موانع اقتصادي رشدي فزاينده و غيرمعمول داشت و وارد دوره‌اي طلايي شد و حتي مورد توجه جهاني قرار گرفت». در فصل پاياني كتاب به سينماي اين دوره ژاپن پرداخته شده و نشان داده شده كه چگونه برخي از سينماگران ژاپني با پرداخت خودآگاهانه به نشان بدن، به اصطلاحِ سينماي بدن بُعد و تاريخ بخشيدند. اين كتاب البته تنها به دسته فيلم‌هاي سينماي بدن نپرداخته چراكه به اعتقاد ثميني حتي فيلم‌هايي كه خارج از دسته سينماي بدن جاي داشتند نيز تصوير قابل تحليلي از بدن ژاپني پس از جنگ به دست مي‌دهند. او در اين‌ مورد نوشته: «اصلا گريزي از اين موضوع نبود؛ چراكه سينما با پرده بزرگش بدن‌ها را لو مي‌داد و بدن‌هاي پس از جنگ چه در روايت‌ها و چه در تصاوير حامل رنج و تغييري بودند كه ژاپن در دوران جنگ و اشغال از سر گذرانده بود». در فصل سوم كتاب ابتدا به فيلم‌هايي پرداخته شده كه كوشيده‌اند بدن‌هاي ژاپني پيش از جنگ را همچنان در نمايش زندگي واقعي و روزمره احيا كنند و سپس به فيلم‌هايي توجه شده كه بدن را در آيينه فرديت پساجنگ ژاپن آشكار مي‌كنند و در آخر فيلم‌هايي تفسير مي‌شوند كه بدن ژاپني را از «اعماق ناخودآگاه پس‌رانده» ژاپن دوران جنگ و اشغال بيرون مي‌كشند. كتاب در هر سه فصل‌اش فيلم‌ها را در يك بازه بيست‌ساله مورد توجه قرار داده است؛ از سال 1945 تا 1965. ثميني درباره شيوه نوشتن اين كتاب آورده: «بخشي از دريافت‌هاي فرهنگي‌ام در اين كتاب را از پژوهش‌هاي ديگر گرفته‌ام و بخشي ديگر را از تجربه سفرهاي متعدد به ژاپن در هفده سال اخير و ما‌ه‌ها زندگي در كشوري كه در نظرم نه به مانند سرزميني ديگر، كه از منظر فرهنگ ويژه‌اش به سياره‌اي ديگر مانند است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.