|

روايت شر

شرق: «باتيست چگونه مُرد» عنوان رماني است از آلن بلوتي‌ير كه به‌تازگي با ترجمه ابوالفضل الله‌دادي در نشر نو به چاپ رسيده است. اين اولين كتابي است كه از بلوتي‌ير به فارسي ترجمه مي‌شود و از اين‌رو تا پيش‌ازاين شناختي از اين نويسنده در ايران وجود نداشت. آلن بلوتي‌ير از نويسندگان معاصري است كه در سال 1954 متولد شده و در فرانسه و مصر روزگار مي‌گذراند. او تاكنون چندين رمان، سفرنامه و جستار نوشته و آن‌طور كه مترجم اين كتاب در مقدمه‌اش توضيح داده، در نوشته‌هايش توجه زيادي به خلق شخصيت‌هاي كودك و نوجوان دارد. او همچنين به دوره‌هاي تاريخي مختلفي مثل قرون وسطي و قرن نوزدهم علاقه دارد و در برخي از آثارش نيز به جنگ جهاني دوم توجه كرده است. رمان‌هاي او عمدتا در مصر، جزاير سوندا و صحراي بزرگ آفريقا مي‌گذرد.
«باتيست چگونه مرد» رماني است كه اولين‌بار در سال 2016 منتشر شد و در همان سال برنده جوايزي از جمله جايزه موتار آكادمي فرانسه شد. روايت اين رمان بر اساس رويدادي واقعي شكل گرفته است:‌ در فوريه سال 2013، اعضاي بوكوحرام خانواده‌اي فرانسوي را به همراه بچه‌هايشان در شمال كامرون دزديدند و اين رويداد منبع الهام بلوتي‌ير براي نوشتن رمانش بوده است. خانواده فرانسوي دزديده‌شده، بعد از گذشت دو ماه و درحالي‌كه صحيح و سالم بودند، آزاد شدند. در رمان بلوتي‌ير، باتيست تنها عضو خانواده ربوده‌شده است كه پيدا شده و داستان با پرسش‌ و پاسخ‌هايي طولاني با او آغاز مي‌شود. پرسش‌ و پاسخ‌هايي كه هم يادآور جلسات روانكاوي است و هم يادآور جلسه بازجويي كه در آن مأموري امنيتي در پي آن است كه بداند چه اتفاقي افتاده و چرا آدم‌رباها تنها او را آزاد كرده‌اند. باتيست كه سن زيادي ندارد، خيلي از چيزها را فراموش كرده و شوكه است و حافظه‌اش به مرور بازمي‌گردد. مترجم رمان در مقدمه‌اش اشاره كرده كه خود بلوتي‌ير اين رمان را اثري درباره شر دانسته است: «همه فريفته شر هستند زيرا شر هميشه جنبه‌هاي اغواكننده‌اي هم دارد».
بلوتي‌ير درباره تلاشش براي بي‌طرف‌ماندن در روايت اين رمان نوشته: «فكر مي‌كنم اين مسئله ناشي از شيوه زندگي‌ام در دو دنياي متفاوت است. اين رفت‌وآمد هميشگي بين كشورهاي فقير و كشورهاي ثروتمند، بين شرق و غرب به من دركي داده كه مي‌توانم بي‌طرف بمانم زيرا هميشه در ذهنم به آن دنياي ديگر فكر مي‌كنم. به نظر من روايت داستان بدون جانبداري و قضاوت نشانه قدرت رمان‌نويسي است».
در قسمتي از بخش چهارم اين رمان مي‌خوانيم: «در حافظه‌اش لحظه‌هاي شفاف، روشن و خيره‌كننده زير آفتاب -كه در آن كوچك‌ترين جزئيات همچون خطي محوناشدني بر سنگي حك مي‌شود- با لحظات محوي مثل حضور در هرم گرما و لحظاتي تاريك‌تر از شب و لحظات طولاني‌اي درهم مي‌آميزد كه به طرز غريبي از دست رفته‌اند و احتمالا نمي‌داند آيا حد و مرز و قبل و بعدي داشته‌اند. مثل لحظه جدايي. قبل از جدايي، جنب‌وجوش مداوم امير، فعاليت دائمي‌اش، رفت‌وآمدش از اين چادر به آن يكي و اينكه مدام از خشونت به چيزي تغيير رفتار مي‌داد كه شبيه مهرباني بود را به ياد مي‌آوَرَد. شب همان روزي كه دست چپش را به چرخ موتوري بست و او را ساعت‌ها بدون آب زير نور آفتاب رها كرد و مادرش را كه به او التماس مي‌كرد به مرگ تهديد كرد، وقتي ادريس آزادش كرد و به خدمت امير زير چادرش برد، خود امير بود كه به او آب داد، او را روي حصيري خواباند، بالشي زير سرش گذاشت، به سمتش خم شد و همان‌طور كه همچون مادري نوازشش مي‌كرد در گوشش زمزمه كرد كه ديگر نبايد اين كار را بكند، يومايي نبايد سعي مي‌كرد بگريزد، به نفع خودش بود اگر نمي‌خواست بميرد و از فكركردن به اينكه تركش كند رنج مي‌كشيد. دقيقا بعد از اين حرف، يومايي او را ديد كه به سمت هيبت ديگري رفت كه آن سر چادر دراز كشيده بود و كنارش نشست. تجود بود كه امير چند ساعت قبل آن‌قدر با كمربندي به كمرش زده بود كه خون افتاده بود. او بي‌حرف روي شكم دراز كشيده و صورتش را به سمت برزنت چادر برگردانده بود. انگار مي‌خواست ديگراني را از ياد ببرد كه با ديدن تحقيرش شاد شده بودند...». باتيست با زندگي در ميان تروريست‌ها هويت خود را از دست داده و حتي ديگر نمي‌خواهد كه او را با نام واقعي‌اش خطاب كنند. او به طور دقيق اتفاقات را به ياد ندارد و دقيقا نمي‌داند چه بر او و خانواده‌اش گذشته و در اين رمان با سرگذشت او و خانواده‌اش روبه‌رو مي‌شويم؛ سرگذشتي آميخته با خشونت كه با روايت ادبي بلوتي‌ير به تصوير درآمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.